همشهری آنلاین ـ رابعه تیموری:سوءاستفاده کلاهبرداران و متخلفان فضای سایبری از غفلت افراد و کاربران این فضا اتفاق تازهای نیست و دنیای تکنولوژی هیچوقت از این آفت و خطر ایمن نبوده است، اما آنچه در سالهای اخیر شاهد هستیم، عجیب و پیچیده شدن ترفندها و شگردهای کلاهبرداران فضای سایبری است که بر اهمیت شناسایی کاسبی سیاه آنها افزوده و شمار فریبخوردگانشان را افزایش داده است. این افراد هر روز به روشی تازه متوسل میشوند و یک روز با صدا و تصویر ساختگی و غیرواقعی اعضای خانواده طعمههایشان، اعتماد آنها را جلب میکنند و روزی دیگر با وعده دادن وام و جایزه، کلاهی گشاد بر سر فریبخوردگان میگذارند.گاهی هم با فرستادن پیامک تلفنی کوتاه و مختصری اعتماد طعمههایشان را جلب میکنند یا با حیله و ترفندی دیگر آنها را به دام میاندازند.
صداهای آشنا اما غیرواقعی
«چند روز پیش از شماره تلفنی ناشناس، شخصی با من تماس گرفت و خود را همسایه مادرم معرفی کرد. اوگفت مادرم را که حالش بدشده، به بیمارستان رسانده و برای پرداخت هزینههای بیمارستان به مبالغی پول نیاز دارد. مادر من بهتنهایی در یکی از شهرهای شمال کشور زندگی میکند و وقتی از پشت تلفن صدایی با تن و تکیه کلام و لهجه مادرم شنیدم، درست بودن صحبتهای این شخص را باور کردم. من مبلغ زیادی برای این فرد واریزکردم و با عجله راهی شمال شدم تا مادرم را ببینم، ولی در مسیر وقتی با این شماره تلفن تماس گرفتم، از دسترس خارج شده بود و با مادرم هم که تماس گرفتم، خدا را شکر صحیح و سالم بود و روحش هم از این ماجرا خبر نداشت! » این مطالب را یکی از کاربران شبکه ایکس نوشته که مورد سوءاستفاده کلاهبرداران قرارگرفته و مبلغ قابلتوجهی را بهحساب شخص تماسگیرنده واریزکرده است. شخص دیگری هم که در شبکه ایکس خود را محمدصادق معرفی کرده، تجربه مشابهی دارد. او وقتی پشت تلفن همراهش صدای مضطرب دخترش را شنیده که بهدلیل تصادف در جاده به کمک نیاز دارد، مبلغ قابلتوجهی بهحساب فردی واریز کرده که مدعی کمک به دخترش است، اما خیلی زود و با دیدن دخترش پی میبرد که مورد کلاهبرداری قرارگرفته است. محمد صادق در ادامه پیامش به استرس و فشار روحی که با این تماس تلفنی به او وارد شده، اشاره میکند و مینویسد: «این کلاهبرداران علاوه بر اخاذی و کلاهبرداری مالی، یک شوک روانی بزرگ به ما واردکردند که ساعتها روح و روان ما را بههمریخت.»
اول صحتسنجی تماس
سردار داود معظمی گودرزی، رئیس پلیس فتای تهران بزرگ مالباختگان بسیاری را سراغ دارد که با این شگرد مورد سوءاستفاده قرارگرفتهاند. او در گفتوگو با همشهری درباره این نوع کلاهبرداری سایبری مدرن میگوید: «در این نوع کلاهبرداری که به کمک «دیپفیک»، رسانه و فناوری مبتنی بر هوش مصنوعی انجام میشود، چهره یا صدای افراد با استفاده از هوش مصنوعی بهصورت ماهرانهای شبیهسازی میشود و بعد از هک گوشی اشخاص و دسترسی به دفترچه تلفن آنها صدای شبیهسازی شده را پخش میکنند تا با جلب اعتماد طعمه از او اخاذی کنند.» سردار گودرزی، هوشیاری افراد در مقابل کلاهبرداران را بهترین راه برای پیشگیری از چنین کلاهبرداریهایی عنوان میکند و توضیح میدهد: «شهروندان اگر هر نوع پیام متنی و صوتی یا تماس صوتی دریافت کردند که تماس گیرنده درخواست فوری واریز پول را داشت یا درباره کد رمزهای حسابهای مالی شخصی آنها پرس و جو میکرد، باید تماس را مشکوک تلقی کنند و اگر در این تماسها صدای یکی از اطرافیان خود را شنیدند، پیش از واریز پول یا دادن اطلاعات، تماس را قطع کنند و با شماره شخصی کسی که صدایش را شنیدهاند تماس بگیرند تا از صحت هویت تماس گیرنده اطمینان پیدا کنند.»
خرید اعتباری از حساب مالباختگان
اگر چه استفاده از صوتهای غیرواقعی و شبیهسازی شده، فراگیرترین روش کلاهبرداری است که اینروزها مجرمان برای کلاهبرداریهای مالی خود امتحان میکنند، ورود بهحسابهای کاربری افراد در پلتفرمهای خرید اعتباری هم از دیگر ترفندهای جذاب این مجرمان است که قربانیان مالی بسیاری داشته است. سردار گودرزی میگوید: «کلاهبرداران معمولا با شهروندان تماس میگیرند و با ادعاهایی مانند برنده شدن در قرعهکشی، دریافت تخفیف ویژه خدمات پزشکی، دندانپزشکی یا سایر پیشنهادهای وسوسهانگیز، از آنان میخواهند کدی را که برای تلفن همراهشان ارسال شده در اختیارشان قرار دهند. این کد درواقع کد ورود بهحساب کاربری افراد در پلتفرمهای خرید اعتباری است. مجرمان پس از دریافت این کد، وارد حساب کاربری قربانی شده و تا سقف اعتبار افراد خرید انجام میدهند، اما اقساط و بدهی این خریدها به نام صاحب حساب ثبت میشود و قربانیان زمانی متوجه این کلاهبرداری میشوند که پیامک اقساط یا بدهی برای آنها ارسال شده و در آن زمان پیگیری موضوع دشوارتر خواهد بود.»
عکس یادگاری که نباید دانلود شود
رئیس پلیس فتا بهرهگیری از موضوعات جذاب و موردتوجه کاربران را بهعنوان روشی برای فریب افراد و انتشار بدافزارها عنوان میکند و میگوید: «یکی از جدیدترین شگردهای کلاهبرداران، ارسال پیامهایی با عنوان «عکس یادگاری» یا «تو هم داخل این عکس هستی، دانلودش کن» است که کاربران را به نصب فایلهای آلوده ترغیب میکند. پیامهای ارسالی از سوی هکرها معمولا حاوی یک لینک مخرب یا فایل نصبی مستقیم است. کاربران پس از دانلود و اجرای فایل، ناخواسته بدافزاری را روی تلفن همراه یا کامپیوتر خود نصب میکنند که دسترسی کامل به اطلاعات شخصی، تصاویر، مخاطبان، پیامکها و حتی اطلاعات بانکی را برای مهاجمان فراهم میسازد.
سردار گودرزی، خودداری از دانلود و نصب هرگونه برنامه یا فایل دریافتی از طریق پیامرسانها و شبکههای اجتماعی را بهترین راهکار پیشگیری از کلاهبرداری عنوان میکند و میگوید: «دریافت نرمافزارهای موردنیاز از منابع و فروشگاههای معتبر سبب میشود مجرمان نتوانند به اهداف مجرمانه خود دست پیدا کنند.»