همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: در کنار لیزرهای پرتوان که برای برش، تبخیر یا تخریب بافتها استفاده میشوند، نسل دیگری از فناوریهای لیزری در حال گسترش است که هدف آن نه ازبینبردن بافت، بلکه کمک به بازسازی و بهبود عملکرد سلولهاست.
فوتوبیومدولاسیون؛ پیام نوری برای سلولها دکتر آریستا شجاعالدین، رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، با اشاره به اهمیت این حوزه میگوید این فناوری که با نام فوتوبیومدولاسیون (PBM) یا لیزردرمانی کمتوان (LLLT) شناخته میشود، بدون ایجاد حرارت قابلتوجه عمل میکند و بیشتر بر تحریک واکنشهای زیستی سلولها تمرکز دارد.
در فوتوبیومدولاسیون، نور با طول موج مشخص به بافت تابانده میشود و بر عملکرد میتوکندری سلولها اثر میگذارد.
به زبان ساده، این فناوری بهجای تخریب بافت، به سلولها کمک میکند فعالیتهای طبیعی خود را برای ترمیم بهتر انجام دهند. میتوکندری بخش تولیدکننده انرژی در سلول است و تحریک آن میتواند باعث افزایش تولید ATP، تنظیم استرس اکسیداتیو و کاهش برخی فرآیندهای التهابی شود.
کاهش درد و کمک به توانبخشی
یکی از شناختهشدهترین کاربردهای لیزرهای کمتوان، استفاده از آنها در مدیریت درد و مشکلات اسکلتی - عضلانی است. این روش در برخی مطالعات برای کمک به کاهش دردهای مزمن، مشکلات مفصلی، آرتروز، کمردرد و برخی آسیبهای عضلانی بررسی شده است.
رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، معتقد است یکی از مهمترین مزیتهای فناوری لیزر، امکان ارائه درمانهایی با حداقل آسیب به بافتهای سالم است؛ موضوعی که در پزشکی نوین اهمیت زیادی دارد.
لیزرهای کمتوان با تأثیر بر مسیرهای التهابی، تنظیم فعالیت سلولهای عصبی و بهبود شرایط محیطی بافت آسیبدیده، میتوانند بهعنوان یک روش مکمل در کنار درمانهای دیگر مورداستفاده قرار گیرند.
امید تازه برای درمان زخمهای مزمن
یکی از حوزههای مهم تحقیقاتی در زمینه فوتوبیومدولاسیون، استفاده از این فناوری برای کمک به درمان زخمهایی است که روند بهبود آنها دشوار است.
زخم پای دیابتی یکی از نمونههای مهم این مشکلات محسوب میشود. این نوع زخمها به دلیل اختلال گردش خون و آسیب عصبی، گاهی مدت طولانی باقی میمانند و خطر عوارض جدی ایجاد میکنند.
مطالعات نشان دادهاند که تحریک سلولهایی مانند فیبروبلاستها، افزایش تشکیل عروق جدید و تقویت فرآیندهای بازسازی بافت میتواند از جمله اثرات بالقوه فوتوبیومدولاسیون باشد.
به گفته رئیس انجمن علمی پزشکی لیزری ایران، توسعه کاربردهای درمانی لیزر میتواند نقش مهمی در حرکت پزشکی به سمت روشهای دقیقتر و کم تهاجمیتر داشته باشد.
بیشتر بخوانید :
- تأثیرات شگفتانگیز فوتو داینامیک در عفونتهای مقاوم پوست و ناخن
- اسرار فوتونهای شفابخش در فتوبیومدولاسیون و لیزردرمانی کمتوان
کمک به بازسازی عصب و درمان نوروپاتیها
یکی دیگر از زمینههای موردتوجه پژوهشگران، استفاده از لیزرهای کمتوان در مشکلات عصبی است. برخی تحقیقات نشان میدهند تحریک نوری سلولها ممکن است در بهبود عملکرد عصبهای آسیبدیده و کاهش علائم برخی نوروپاتیها نقش داشته باشد.
این موضوع بهویژه در بیماریهایی مانند نوروپاتی محیطی مرتبط با دیابت اهمیت دارد؛ هرچند پژوهشها در این زمینه همچنان ادامه دارد و برای تعیین دقیق میزان اثربخشی به مطالعات بیشتری نیاز است.
دندانپزشکی؛ درمان بافت سخت
یکی دیگر از حوزههای مهم استفاده از لیزر، دندانپزشکی است. در لیزرهایی مانند Er:YAG میتوانند برای حذف پوسیدگیهای دندانی و آمادهسازی سطح دندان استفاده شوند. در درمان بافت نرم نیز لیزرهای CO₂ و دیود برای جراحیهای ظریف لثه، برداشتن برخی بافتها و نمونهبرداری کاربرد دارند.
کاهش خونریزی، کنترل دقیقتر محل درمان و آسیب کمتر به بافتهای اطراف از جمله مزایایی است که باعث افزایش توجه دندانپزشکان به این فناوری شده است.
همچنین فوتوبیومدولاسیون میتواند در کاهش درد پس از برخی جراحیهای دهان، بهبود زخمهای دهانی و کمک به مدیریت برخی مشکلات مفصل فک مورداستفاده قرار گیرد.
اهمیت لیزر در آینده علم پزشکی
گسترش استفاده از لیزر در پزشکی تنها به دلیل جذابیت فناوری آن نیست؛ بلکه دقت بالا، امکان کنترل بهتر درمان و کاهش آسیبهای جانبی از مهمترین دلایل استقبال از این فناوری هستند.
از مهمترین مزایای لیزرهای پزشکی میتوان به موارد زیر اشاره کرد: دقت بالا، کاهش خونریزی و عوارض درمان و بهبود سریعتر بیمار.
به گفته دکتر آریستا شجاعالدین، آینده پزشکی به سمت درمانهای دقیقتر و شخصیسازیشده حرکت میکند و فناوریهایی مانند لیزر میتوانند در این مسیر نقش مهمی داشته باشند.
ترکیب لیزر با هوش مصنوعی، تصویربرداری پیشرفته و پزشکی بازساختی میتواند امکان طراحی درمانهایی متناسبتر با شرایط هر بیمار را فراهم کند.