همشهری آنلاین - نصیبه سجادی : نصرالله حدادی، تهرانپژوه با بیان اینکه ماه رمضان ٦٠-٧٠ سال پیش ماه فراوانی بود و ارزانی و یکی از کارهای مرسوم در تهران اطعام مساکین بود و آداب این ماه میان دروهمسایه و فامیل و همه رعایت میشد، میگوید:« در ماه محرم نیز تهرانیها این کار را انجام میدادند در قالب نذری دادن، بهویژه عزاداران حسین.» او ادامه میدهد: »قدیمها محرم که میآمد همه خود را برای آمدن این ماه آماده میکردند یکی از رسمها پوشیدن لباس سیاه بود که دوختن آن برعهده زنان بود.» به گفته حدادی چون لباس مشکی مثل حالا بهراحتی در بازار نبود معمولا این لباسها را زنان برای فرزندان و مرد خانه میدوختند.
حدادی ادامه میدهد: «حدود ۶۰-۷۰ سال قبل اگر ماه محرم در تابستان بود، هر ماده غذایی که در دسترس مردم بود برای پذیرایی عزاداران حسینی آماده میکردند. اغلب اهالی هر خانهای یک ظرف آبیخ یا شربت درست میکرد و به عابران میداد.» حدادی ادامه میدهد: «در محلهها، همسایه و خانمهای محله برای پاککردن سبزی یا لپه و نخود لوبیا دور هم جمع میشدند. مردان کمک مالی میکردند و یا وسایل مورد نیاز نذریها را فراهم میکردند و بانوان آن را آماده پخت میکردند. کسانی که بهاصطلاح دست به دهن بودند به آنها سفرهدار میگفتند. در محرم قدیم معمولا به عزاداران صبح تاسوعا، صبحانه میدادند و غذای نذری را که عمدتا قیمه پلو بود ظهر عاشورا، بعد از مراسم عزاداری بین عزاداران پخش میکردند.»
آش ابودردا
نذری دادن رسمی ٦٠-٧٠ساله نیست قدمتی دارد به درازای تاریخ تهران، زمانی که آش غذای اصلی تهرانیها بود و برنج کمتر مصرف میشد. در این ایام آش به گفته جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» ازجمله غذاهایی بود که معمولا تهرانیها در مناسبتهای مذهبی بخصوص عزای امام سوم شیعیان نذری میدادند. شهری میگوید:« انواع آشها مانند آش کشک، آش شله قلمکار، شیربرنج، آش امام زینالعابدین و آش ابودردا از جمله غذاهای نذری این ماه بود. ظاهرا مردم در این ۲ ماه برای خودشان، فرزندانشان و رفع گرفتاریها چنین نذریهایی میدادهاند. آش ابودردا که به نام صحابه پیامبر منتسب است نیز به نیت برآورده شدن حاجات و شفای مریض پخته میشود.»
داریوش شهبازی تهرانشناس هم میگوید: «تهرانیها یک آش داشتند که بهعنوان نذری در مناسبتها میپختند به نام آش «ابودردا» و آش «کشک کلهبره» که با استفاده از کله بره تازه به دنیا آمده (لش بره یا تودلی) تهیه میشد. چیزی در مایههای کلهپاچه که داخل آش آن را میپختند و من جایی دیگری ندیدهام که چنین آشی بپزند و به نظرم تهرانی است.»
او میگوید:«مرحوم مادرم ۲۸ صفر برای مراسم امام حسن (ع) این آش را میپخت. گوسفند بزرگی را ۲ روز در دیگهای بزرگ نذری میپخت تا استخوانها کاملا جدا شوند. بعد حبوبات که بیشتر عدس بود و یک جور سبزی شبیه مرزه یا ترخان اضافه میکرد که به آش تندی بسیار خوشایندی میداد.»