همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: اینکه چرا برخی افراد بهراحتی سر صحبت را با دیگران باز میکنند و برخی دیگر ترجیح میدهند در حاشیه بمانند، یکی از پرسشهای قدیمی علوم اعصاب و روانشناسی است. اکنون پژوهشی تازه نشان داده که شاید پاسخ این پرسش در فعالیتهای عصبی نهفته باشد که حتی پیش از حرکت کردن و نزدیک شدن به دیگران در مغز شکل میگیرند.
به گزارش ساینسآلرت، پژوهشگران با بررسی مغز نوعی ماهی به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد مغز این جانوران پیش از انجام رفتارهای اجتماعی، نوعی «آمادهسازی عصبی» را تجربه میکند. گورخرماهیها (Zebrafish) از مدلهای پرکاربرد در علوم اعصاب به شمار میروند، زیرا مهرهدار هستند و برخی ویژگیهای زیستی آنها با انسان مشترک است.
در این آزمایش، دانشمندان فعالیت مغزی ماهیها را هنگام مشاهده سایر ماهیها زیر نظر گرفتند. نتایج نشان داد زمانی که یک ماهی تصمیم میگیرد به سمت همنوعان خود حرکت کند، چند ثانیه پیش از آغاز حرکت، الگوی مشخصی از فعالیت نورونی در مغز ظاهر میشود.
این فعالیت در بخشی از مغز به نام «پالیوم» مشاهده شد؛ ناحیهای که با رفتارهای پیچیدهتر مرتبط است و عملکردی مشابه بخشهایی از مغز انسان مانند آمیگدال و هیپوکامپ دارد. این ساختارها در پردازش احساسات، ذخیره خاطرات و ارزیابی نشانههای اجتماعی نقش مهمی ایفا میکنند.
نکته جالب این بود که این الگوی عصبی فقط هنگام تصمیم برای تعامل با یک ماهی دیگر دیده شد. هنگامی که ماهیها صرفا یک نقطه متحرک را دنبال میکردند، چنین فعالیتی در مغز آنها مشاهده نشد. به بیان دیگر، مغز نه برای هر نوع حرکت، بلکه بهطور خاص برای تعاملات اجتماعی آماده میشد.
پژوهشگران همچنین دریافتند این فعالیت عصبی در ماهیهایی که رفتار اجتماعیتری داشتند، قویتر بود. در واقع هرچه تمایل یک ماهی به نزدیک شدن به سایر ماهیها بیشتر بود، سیگنالهای عصبی پیش از حرکت نیز شدت بیشتری پیدا میکرد.
برای اطمینان از نقش این ناحیه مغزی، دانشمندان با استفاده از لیزر برخی از سلولهای پالیوم را که با رفتار اجتماعی مرتبط بودند از بین بردند. پس از این مداخله، رفتارهای اجتماعی ماهیها بهطور قابل توجهی کاهش یافت؛ نتیجهای که اهمیت این مدار عصبی را تأیید میکند.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند تعاملات اجتماعی زمانی بیشتر رخ میدهد که حرکات دو ماهی با یکدیگر هماهنگ باشد. این یافته نشان میدهد هماهنگی حرکتی و اجتماعی بودن احتمالا ارتباطی عمیق با یکدیگر دارند.
هرچند این مطالعه روی گورخرماهیها انجام شده و هنوز نمیتوان نتایج آن را مستقیما به انسان تعمیم داد، اما محققان معتقدند سازوکارهای مشابهی ممکن است در مغز پستانداران و انسان نیز وجود داشته باشد.
اگر این فرضیه در تحقیقات آینده تأیید شود، یافتههای جدید میتوانند به درک بهتر تفاوتهای فردی در رفتارهای اجتماعی و حتی توسعه راهکارهایی برای کمک به افرادی که در برقراری ارتباط با دیگران مشکل دارند، منجر شوند.