به گزارش همشهری آنلاین، استان کردستان با داشتن۱۲۶۰ اثر تاریخی، فرهنگی و گردشگری ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور یکی از استانهای غنی از نظر آثار و ابنیه تاریخی است. مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کردستان درباره آسیب به بناهای تاریخی کردستان گفت: «۱۳ بنای شاخص تاریخی شامل عمارتهای دیوانی و خانههای اعیانی در محلههای میانقلعه، سرتپوله، قطارچیان، قلعه چوارلان و محدوده خسروآباد، بیشترین آسیب را دیدهاند.»
به گفته پویا طالبنیا، عمارت سالار سعید (موزه باستانشناسی)، عمارت آصف (موزه مردمشناسی) و عمارت خسروآباد هر یک با حدود ۴۵ درصد تخریب و مقبره و مسجد پیرعمر با ۸۵ درصد تخریب در زمره بناهای آسیبدیده جدی قرار دارند.
منزل آیتالله مجتهدی نیز ۴۵ درصد، عمارت ملکالتجار و منزل گلهداری هر یک ۳۰ درصد، مسجد جامع و منزل صحرایی ۲۵ درصد و منازل امینالاسلامی، نصرت نوری و متوسل حدود ۲۰ درصد آسیب دیدند. این طور که طالبنیا خبر داده، میزان خسارت ۸۰ میلیارد تومان برآورد شدهاست.
تثبیت اضطراری سازهها، ایجاد حریم ایمن، آواربرداری باستانشناختی همراه با کدگذاری، پایش مکانیکی و نوسانسنجی، مستندنگاری دقیق وضع موجود، انسداد ترافیکی در محدودههای آسیبدیده و جلوگیری از هرگونه مداخله غیرتخصصی از اقدامات هفتگانهای است که در دستور کار اداره میراث فرهنگی استان کردستان قرار گرفته.
آشنایی مختصر با برخی بناهای آسیب دیده در کردستان
خانه کرد
عمارت آصف یا خانه آصف وزیری یا خانه کرد سال ۱۳۷۵ ثبت ملی شد. این عمارت به عنوان نمادی از هویت فرهنگی مردم کرد و گنجینه مردمشناسی مردم کرد از با ارزشترین آثار فرهنگی و تاریخی کردستان و یکی از بزرگترین عمارتهای اعیانی سنندج و بزرگترین موزه مردمشناسی مربوط به یک قوم در ایران است. ارزشهای ویژه معماری این عمارت از لحاظ آجرکاری و گچبری و واروسی سازی است. ساخت این عمارت در دوره صفویه آغاز و در دوره های قاجار و پهلوی تکمیل شد. در اثر موج انفجار حمله دشمن در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ تزئینات عماری، کاشیکاری و آرایههای چوبی این عمارت آسیب دید.
عمارت سالار سعید
عمارت سالار سعید یا عمارت حبیبی ساختمانی تاریخی و محل موزه باستانشناسی سنندج است که در آن آثار و اشیاء تاریخی کشف شده از استان کردستان و سایر نقاط ایران به نمایش گذاشته شدهاست. ارسی موزه سنندج یکی از نمونههای ارسیسازی و کار استادکاران سنندجی است. این عمارت به سفارش «ملا لطف الله شیخ الاسلام» ساخته شد و پس از فوت آن توسط نوادگان او به دو بخش جداگانه تفکیک و فروخته شد. بخش اندرونی به تملک خانواده حبیبی و بخش بیرونی به تملک عبدالحمید خان سنندجی (سالار سعید) در آمد. به تزئینات این عمارت نیز در حمله دشمن در روز ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ آسیب وارد شد.
عمارت خسروآباد
عمارت خسروآباد شاخصترین بنای استان کردستان است که سال ۱۳۷۹ ۱۴۹۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. عمارت خسروآباد کتیبهای دارد که اسم فتحعلی شاه قاجار و والی کردستان امانالله خان بر روی آن حک شده است. این بنای تاریخی در سال ۱۲۲۳ (ه. ق) در مساحت ۶هزار مترمربع ساخته شد. نظریات گوناگونی درباره این بنای عظیم و مقر حکومتی کردستان وجود دارد بهطوریکه بعضی صاحبنظران قسمت شرقی بنا را که قصر نامیده میشود مربوط به دوران زندیه میدانند. تزئینات معماری این بنا شامل گچبری، آجرکاری، ارسیهای زیبا و حوض چلیپا شکل داخل عمارت است در اثر موج انفجار جنگ تحمیلی سوم به تزئینات و گچبریها و ارسیها آسیب وارد شد.
مسجد و آرامگاه پیر عمر
مسجد و مقبره پیر عمر مربوط به دوره صفوی است که در سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. امامزاده پیر عمر مدفن یکی از پسران حضرت علی (ع) به نام «سید عبدالصمد» است که در نزدیکی قلعه حکومتی سنندج احداث شد و تزئینات آجری، آینهکاری، ارسیهای زیبا و گچبری آن از ویژگیهای معماری این بنا به حساب میآیند. در حمله دشمن در جنگ تحمیلی سوم در اثر موج انفجار علاوه بر آسیب به دیوارها و سقف این مجموعه شامل خسارت سازهای نیز شدهاست.