همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: یک تحقیق بینالمللی جدید نشان میدهد سن زیستی مغز بسیاری از جوانان، سالها پیرتر از سن شناسنامهای آنهاست. مقصر اصلی نه دود هواست و نه غذای چرب؛ بلکه پدیدهای به نام «دوپامین ارزان» است.
افشاگری تکاندهنده محققان نوروساینس از یک اعتیاد مدرن!
در دنیایی که همه به دنبال راههایی برای جوانی و شادابی هستند، یک بحران پنهان بیولوژیکی در حال شکلگیری است. دانشمندان علوم اعصاب در دانشگاههای معتبر جهان بهتازگی نسبت به پدیدهای به نام «مغز پاپکورنی» هشدار دادهاند. این اصطلاح پزشکی به مغزهایی اطلاق میشود که به دلیل بمباران مداوم توسط ویدئوهای چندثانیهای، نوتیفیکیشنها و لایکها، توانایی تمرکز روی زندگی واقعی را ازدستدادهاند و ساختار سلولی آنها شبیه به مغز افراد سالخورده شده است. اما گوشیهای هوشمند چگونه در حال سرقت مخفیانه جوانی مغز ما هستند.
تله دوپامین ارزانقیمت چگونه مغز را فریب میدهد
به گزارش سایت Psychology Today دوپامین هورمون انگیزه، پاداش و لذت در بدن است. درگذشته، انسان برای بهدستآوردن این هورمون باید تلاش میکرد؛ کتاب میخواند، ورزش میکرد یا یک پروژه کاری را تمام میکرد. اما امروزه با ظهور شبکههای اجتماعی، ما به منبعی از دوپامینهای سریع، بیزحمت و ارزان دسترسی داریم. هر بار که صفحه گوشی را بالا میکشید و یک ویدئوی جدید یا یک لایک دریافت میکنید، مغز یک جرقه کوچک دوپامینی میزند. عصبشناسان هشدار میدهند که این حجم از پاداشهای مفت و متوالی، سیستم پاداشدهی مغز را فلج کرده و آستانه لذت شما را بهشدت بالا میبرد، بهطوری که کارهای عادی زندگی دیگر هیچ جذابیتی برایتان نخواهند داشت.
تخریب فیزیکی بخش خاکستری و کاهش شدید تمرکز
برخلاف تصور عموم، آسیبهای این پدیده فقط روانی نیستند. اسکنهای پیشرفته مغزی نشان میدهند افرادی که روزانه ساعتهای طولانی را صرف خواندن محتوای کوتاه و سریع دیجیتال میکنند، با کاهش حجم ماده خاکستری در قشر پیشپیشانی مغز مواجه میشوند. این دقیقاً همان بخشی است که مسئول تصمیمگیریهای پیچیده، کنترل تکانه و تمرکز طولانیمدت است. وقتی این بخش ضعیف میشود، مغز فرد عملاً وارد فاز فرسودگی و پیری زودرس میشود؛ پدیدهای که علائم آن بهصورت حواسپرتی شدید، ناتوانی در خواندن یک کتاب ساده و خستگی مفرط ذهنی بروز میکند.
بیشتر بخوانید :
نشانههای سندرم مغز پاپکورنی در زندگی روزمره
چرا به این وضعیت مغز پاپکورنی میگویند؟ چون ذهن راندهشده به این سمت، درست مثل دانههای پاپکورن مدام از این سو به آن سو میپرد و نمیتواند روی یک نقطه آرام بگیرد. فرد مبتلا به این سندرم، در هنگام تماشای یک فیلم دو ساعته بارها گوشی خود را چک میکند، در وسط مکالمات مهم خانوادگی رشته کلام را گم میکند و مدام احساس بلاتکلیفی و بیقراری دارد. این فرسودگی دائم سیستم عصبی، ترشح هورمون کورتیزول یا همان استرس را بالا برده و در درازمدت بدن را در برابر بیماریهای متابولیک و التهابی کاملاً بیدفاع میکند.
راهکار طلایی برای بازسازی و جوان سازی دوباره سیستم عصبی
خبر خوب این است که ساختار مغز خاصیت پلاستیسیته یا انعطافپذیری دارد و قابل ترمیم است. اولین و مهمترین قدم، اجرای فرآیندی به نام «روزه دوپامین» است. این به معنای حذف کامل گوشی نیست، بلکه یعنی باید زمانهای مشخصی در روز (مثلا اولین ساعت پس از بیداری و آخرین ساعت قبل از خواب) گوشی کاملاً دور از دسترس باشد. قدم بعدی، تمرین دادن مغز با کارهای آنالوگ و کند است؛ کارهایی مثل پیادهروی بدون هندزفری، گوش دادن به صدای محیط، نوشتن احساسات روی کاغذ و مدیتیشن به مغز فرصت میدهند تا سیستم پاداشدهی خود را دوباره تنظیم و جوانی و تمرکز از دست رفته را بازیابی کند.