به گزارش همشهری آنلاین، در شمالشرق ایران و در حاشیه دشتهای گسترده خراسان شمالی، یکی از مهمترین و در عین حال کمتر شناختهشدهترین آثار تاریخی کشور با نام ارگ بلقیس در نزدیکی شهر اسفراین قرار دارد. این مجموعه عظیم خشتی، نهتنها یک اثر باستانی، بلکه بقایای یک شهر کهن است که روزگاری نقش مهمی در ساختار اجتماعی، اقتصادی و دفاعی منطقه داشته است.
امروز ارگ بلقیس با وجود گذر قرنها و فرسایش طبیعی، همچنان یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی خراسان شمالی محسوب میشود و ظرفیت بالایی برای جذب گردشگران علاقهمند به تاریخ، معماری و سفرهای فرهنگی دارد.
از شکوفایی تا فراموشی تدریجی
مطالعات باستانشناسی نشان میدهد که شکلگیری این مجموعه به دورههای اولیه تاریخی، بهویژه دوره ساسانی بازمیگردد و در دورههای بعدی، بهخصوص دوران اسلامی، توسعه یافته است. این تداوم تاریخی نشان میدهد که ارگ بلقیس در طول قرنها کارکرد خود را حفظ کرده و دچار تغییرات متناسب با نیازهای هر دوره شده است.
این مجموعه در گذشته بخشی از یک شهر بزرگتر بوده که به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب، نقش مهمی در مسیرهای ارتباطی شرق ایران داشته است.
شکوه خشتی در مقیاس بزرگ
ارگ بلقیس یکی از بزرگترین سازههای خشتی ایران است. دیوارهای ضخیم، برجهای دیدبانی و ساختار گسترده داخلی نشان میدهد که این مجموعه تنها یک قلعه نظامی نبوده، بلکه یک شهر کامل بوده است.
ارتفاع برخی برجها به بیش از ۱۰ متر میرسد و طراحی آنها نشاندهنده مهارت بالای معماران ایرانی در استفاده از مصالح بومی و سازگاری با اقلیم خشک و نیمهخشک منطقه است.
شهری در دل یک دژ
بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد که ارگ بلقیس دارای بخشهای مسکونی، انبارها، مسیرهای ارتباطی و فضاهای عمومی بوده است. این ساختار پیچیده نشان میدهد که ساکنان آن، زندگی روزمره خود را در داخل همین مجموعه سپری میکردهاند. به همین دلیل، ارگ بلقیس نهتنها یک اثر دفاعی، بلکه نمونهای از یک شهر تاریخی سازمانیافته محسوب میشود.
در این باره:
نام بلقیس و روایتهای تاریخی
نام این مجموعه با عنوان «بلقیس» در برخی روایتهای محلی با ملکه سبا پیوند داده شده است. هرچند این ارتباط بیشتر جنبه افسانهای دارد اما همین روایتها باعث افزایش جذابیت فرهنگی و گردشگری این مکان شدهاند.
اهمیت باستانشناسی و کشفیات جدید
کاوشهای باستانشناسی در سالهای اخیر، بخشهای جدیدی از ارگ را آشکار کرده و اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار، کارکرد و دورههای مختلف استفاده از آن ارائه داده است.
این یافتهها نشان میدهد که ارگ بلقیس در چندین دوره تاریخی مورد استفاده و بازسازی قرار گرفته و از اهمیت مستمر برخوردار بوده است.
نحوه دسترسی به ارگ بلقیس
برای رسیدن به ارگ بلقیس، ابتدا باید به استان خراسان شمالی سفر کنید. مسیر اصلی دسترسی به این اثر از طریق شهر اسفراین است.
اگر از شهر بجنورد، مرکز استان حرکت کنید، باید مسیر جادهای حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلومتری به سمت جنوب غربی را طی کنید تا به اسفراین برسید. از داخل شهر اسفراین نیز مسیر دسترسی به ارگ بهصورت جادهای مشخص و قابل تابلوگذاری است و با حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه رانندگی میتوان به محل مجموعه رسید.
برای گردشگران خارج از استان، نزدیکترین فرودگاه، فرودگاه بجنورد است. همچنین امکان دسترسی زمینی از شهرهای مشهد و سبزوار نیز وجود دارد که از طریق جادههای اصلی شمال شرق کشور انجام میشود.
زمان مناسب و ساعت بازدید
بازدید از ارگ بلقیس در تمام فصول سال امکانپذیر است اما بهترین زمان سفر به این مجموعه، فصلهای بهار و اوایل پاییز است، زمانی که هوای منطقه معتدلتر و شرایط برای گردش در فضای باز مناسبتر است.
در فصل تابستان، به دلیل گرمای نسبی هوا در ساعات میانی روز، پیشنهاد میشود بازدید در ساعات اولیه صبح یا نزدیک به غروب انجام شود. در فصل زمستان نیز به دلیل سرمای منطقه، لازم است گردشگران تجهیزات مناسب همراه داشته باشند.
این مجموعه بهطور معمول در طول روز قابل بازدید است و بهتر است گردشگران برنامه بازدید خود را در روشنایی روز تنظیم کنند تا امکان مشاهده کامل ساختار ارگ فراهم باشد.
تجربه بازدید؛ سفر به دل تاریخ زنده
ورود به ارگ بلقیس، تجربهای متفاوت از سفر در زمان است. دیوارهای خشتی، برجهای نیمهویران و فضای گسترده داخلی، تصویری زنده از گذشته را پیش روی گردشگر قرار میدهد.
این مجموعه برای علاقهمندان به تاریخ، عکاسی و گردشگری فرهنگی، یکی از مقاصد ارزشمند در شمال شرق ایران محسوب میشود.
میراثی که باید دیده شود
ارگ تاریخی بلقیس، یکی از مهمترین آثار خشتی ایران و نمادی از تمدن کهن خراسان شمالی است. این مجموعه، با وجود آسیبهای طبیعی، همچنان پابرجا مانده و ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری دارد.
شناخت بهتر، حفاظت اصولی و معرفی گستردهتر این اثر، میتواند هم به حفظ میراث فرهنگی کشور کمک کند و هم نقش مهمی در توسعه گردشگری منطقه ایفا نماید.