همشهری آنلاین – حسن حسنزاده: با آغاز مهاجرت صغیر علما و طرح مطالبه عدالتخانه، حضور زنان در صحنههای اجتماعی و سیاسی به شکلی جدیتر مطرح شد. در جریان تحصن حرم شاه عبدالعظیم، شمار قابل توجهی از زنان در کنار مردان حضور و نقش فعالی ایفا کردند. پس از صدور فرمان مشروطه نیز این مشارکت ادامه پیدا کرد و زنان برای تقویت مجلس نوپا و جلوگیری از وابستگی کشور به بیگانگان، اقدامات قابل توجهی انجام دادند. یکی از مهمترین این اقدامات، مشارکت در تأسیس بانک ملی ایران بود؛ جایی که بسیاری از زنان با فروش زیورآلات و داراییهای ارزشمند خود، به خرید سهام و حمایت مالی از دولت پرداختند.
در کتاب جنبش مشروطهخواهی ایران آمده است: «زنان حرف از فروش گوشواره و گردنبند به میان میآوردند. روزی پای منبر سید جمال واعظ در مسجد میرزا موسی، زنی به پا خاسته چنین گفت: دولت ایران چرا از خارجه قرض میکند؟ مگر ما مردهایم؟ من یک زن رختشوی هستم. به سهم خود یک تومان میدهم. دیگر زنها نیز حاضرند.»
در دوران استبداد صغیر، زنان بیشتر در پشت جبهه فعالیت داشتند، اما نقش آنها کمتر از مردان نبود. آنها با فروش جهیزیه و اموال شخصی، از مجاهدان حمایت مالی میکردند و حتی برخی با پوشیدن لباس مردانه در میدان نبرد حاضر شدند و جان خود را از دست دادند. رشد آگاهی و بینش سیاسی زنان در این دوره به اندازهای بود که گاه از مردان خانواده پیشی میگرفت. آنان با پشتیبانی روحانیون، در مبارزه با نفوذ بیگانگان فعال بودند و پس از سال ۱۲۸۵ نیز توانستند تشکلهای مستقل خود را ایجاد کرده و در قالب یک جنبش ملی گستردهتر به فعالیت ادامه دهند.