همشهری آنلاین - آرش نهاوندی: سالهاست که پرستاران درباره مطالبات معوق و حقوق خود گلایههایی را مطرح میکنند اما تمام این مشکلات باعث نشده که در بزنگاه بحرانها از خدمترسانی به بیماران، مصدومان و مجروحان پا پس بکشند. نمونه اخیرش همین جنگ تحمیلی سوم بود که باعث شد در برخی موارد چند روز مداوم هم به خانه نروند تا هیچ مجروحی از خدمات پرستاری محروم نشود. دکتر احمد نجاتیان، رئیس کل سازمان نظام پرستاری در تلویزیون اینترنتی همشهری نکات مهمی درباره عملکرد این پرستاران در طول دوران جنگ دارد که بخشی از آن را در ادامه میخوانید. [بعضی قهرمانها رو پوش سفید میپوشند]
سالی عجیب
سال گذشته در حوزه سلامت و سایر ابعاد کشور واقعا عجیب گذشت. اگر پیش از آن سیل و زلزله را به عنوان بلایای طبیعی تجربه میکردیم اما تنها در طول یکسال سه بحران بزرگ را داشتیم؛ جنگ ۱۲ روزه، حوادث دیماه و در نهایت هم جنگ تحمیلی سوم. البته که تجربیات دوران کرونا باعث شده بود که پیشبینیهایی برای بحرانها داشته باشیم، هر چند به جنگ نظامی در کشور فکر نمیکردیم، اما در تامین دارو و مدیریت نظام سلامت چالش جدی نداشتیم. البته شرایط مثل دوران کرونا نبود که دائم بیمار داشته باشیم، اما تمام گروههای پرستاری آمادهباش بودند. عملهای غیرضروری هم متوقف شدند و تمام تیمها در اورژانس و اتاقهای عمل متمرکز بودند که پس از وقوع انفجار و موج مجروحان بلافاصله خدماترسانی کنند.
ترس بود، فرار نه
جنگ آثار روانی شدیدی برای عموم مردم دارد و پرستاران هم از این مساله مستثنی نیستند. این که بگوییم آنها نمیترسیدند هم غلو است. اما مهم واکنشی است که ترس دارند. افراد در مواجهه با چنین شرایطی فرار میکنند اما در پرستاری اجازه اینکار نداریم، نه میتوانیم از محیط دور شویم و نه میتوانیم خدمات خود را متوقف کنیم که شامل تمام پرسنل مراکز درمانی است. آنها مسئول حفاظت و رسیدگی به بیماران هستند و در صورت مراجعه بیمار جدید هم باید بتوانند خدمترسانی کنند. ترکیب اینها شرایط بسیار سخت است.
فداکاریهایی که ثبت نمیشود
تلاش بیوقفه پرستاران در زمان حمله به بیمارستانها نه مستند و نه فیلمبرداری میشود. اگر تصاویری هم هست، از دوربینهای مداربسته استخراج میشود. در ایام جنگ حدود ۶۰ بیمارستان و مرکز درمانی دچار آسیب شدند و برخی از مراکز چند بار حمله داشتند. ۵۰ آمبولانس هم منهدم شد. از همه اینها یک فیلم درآمد که فداکاری پرسنل بیمارستان و آن پرستاری که سه نوزاد را به سرعت نجات میدهد، منتشر شد. در حالی که مشابه چنین صحنههایی زیاد داشتیم.
شیفتهای طولانی زیر بمباران
۷۰ درصد پرستاران زنان هستند و که اکثرشان متاهل و مادر یک خانواده هستند. در ۲ جنگی که رخ داد، کلیه مرخصیها لغو شد و خیلیها حتی مجبور شدند در بیمارستان بمانند که در صورت بروز اتفاق کمک کنند. بعضی از پرستاران فرزند کوچک داشتند و خانواده خود را به بیمارستانها منتقل کردند. آنها زیر بمباران دو یا سه شیفت کار میکردند و خارج از شیفت هم به فعالیتشان ادامه میدادند. اینها صحنههایی است که باید درباره آنها حرف زده شود. البته در کنار پرستاران باید از آتشنشانان، نیروهای خدمترسان شهرداری، رسانهها و همه نهادها و سازمانهایی که در ایام جنگ تعطیلی نداشتند، قدردانی شود.
۱۱ شهید پرستاری
در بیمارستانهایی که دچار آسیب شدند، پرستاران هم آسیب دیدند اما شدید نبود. اما جامعه پرستاری ۱۱ شهید در جنگ تحمیلی سوم داشت. برخی از آنها همکاران فوریتهای پزشکی بودند که در آمبولانسهایی مورد اصابت قرار گرفته به شهادت رسیدند. دو سه نفر از پرستاران هم در حین خدمت کنار رزمندگان اسلام شهید شدند. در جایی که محل خدمت نظامی است حتما یک گروه امدادگر و پشتیبان هم حضور دارد. بقیه هم مانند افراد عادی بودند که در منازل خود مورد هدف قرار گرفتند و شهید شدند.
ماموریتی که با گریه انجام شد
تقریبا همه شهرها به طور مستقیم و غیرمستقیم درگیر جنگ بودند. در میناب و روزی که ورزشگاه مورد اصابت قرار گرفت، پرستاران بخش اورژانس کودکان را از زیر آوار خارج میکردند. ماموریتشان را با گریه انجام میدادند و میگفتند که نمیتوانند طاقت بیاورند. در شهرهای شمالی هم حجم زیاد جمعیت سفر کرده بودند و مجبور شدیم برای برخی خدمات پرستار اعزام کنیم. در برخی شهرها مثل غرب کشور هم امکانات کمتر بود، بیمارستانهای کوچکی داشتند که به آنها فشار زیادی وارد شد اما موفق عمل کردند.
پرستاران را فراموش نکنید
یک اتفاق مهم که در ایام جنگ این بود که پرستاران گلایهها و مشکلات گذشته را به هیچ عنوان یادآوری نمیکردند. حوزه پرستاری کمبود نیرو و معوقات طولانی دارد که گاهی به ۷ تا ۸ ماه هم میرسد. هر چند که پس از جنگ آنها باز هم فراموش میشوند، اتفاقی که بعد از جنگ ۱۲ روزه هم رخ داد. قدردانی و تشکر سیاستگذاران کلان کشور و همه مسئولین از پرستاران باید جنبه عملی پیدا کند و آنها را از نظر معیشتی راضی نگه دارند.
کمبود داریم اما در جنگ دیده نشد
حدودا ۱۰۰ هزار پرستار در کل کشور کم داریم و اکنون هر پرستار جای ۲ تا ۳ نفر کار میکند. اما در دوران جنگ این کمبود احساس نشد، اول به دلیل فداکاری این گروه و دوم این که در دوران جنگ بیماران کمتری به بیمارستان مراجعه میکنند. این در حالی است که در تمام آن روزها نیروهای پرستاری فرصت استراحت نداشتند و امیدواریم با تعیینتکلیف جنگ یک فرصت بازیابی برای آنها فراهم شود.اختلالات روانی مثل استرس، پیتیاسدی (اختلال پس از حادثه) و فشارهای روحی و روانی دوران جنگ عوارض بعدتر خود را نشان میدهد.
کاهش آمار ترک خدمت
بر اساس آمار وزارت بهداشت در شرایط بحران حدود یک درصد از نیروها به دلایلی در شیفتهای خود حاضر نمیشوند. این عدد در جنگ تحمیلی سوم به نیم درصد رسید. ما فکر میکردیم استرس و حجم کار شاید میزان ترک خدمت را افزایش دهد که این اتفاق در بیمارستانهای دولتی و نظامی رخ نداد. بخشهای خصوصی هم به دلیل تعطیلی بیمارستانها شرایط متفاوتی داشتند. البته بعد از جنگ و در شرایط عادی پیشبینی ما این است که احتمال ترک خدمت داشته باشیم. چون افراد واقعا میسنجند که تحمل این زحمت و فشار نسبت به جبران خدمت برایشان چقدر ارزش دارد؟
عملکرد جزیرهای
امسال با پدیده جزیرهای عمل کردن در حوزه پرداخت حقوق و دستمزد مواجه شدیم. در نظام سلامت گروههای مختلف از جمله شرکتی، قراردادی، پیمانی، رسمی و هیات علمی داریم. امسال سه نرخ رشد حقوق و دستمزد داشتیم. حقوق اعضای هیات علمی به اندازه تورم رشد پیدا کرد. آنهایی هم که حقوقشان طبق قانون وزارت کار است، ۶۰ درصد رشد داشت. اما درباره کارمند رسمی حدود ۲۰ درصد افزایش داشتیم. پروندههایی را برای من ارسال کردهاند که نشان میدهد یک سرپرستار با مدرک تحصیلی، تجربه و مسوولیت بیشتر حقوق کمتر از نیروی خدماتی میگیرد. درباره افزایش حقوق سایر پرسنل زحمتکش حرفی نیست اما حقوق پرستاران هم باید متناسب افزایش پیدا کند.
حقوق پرستاران چقدر است؟
یک پرستار با سابقه خدمت ۱۰ تا ۱۵ سال، حدود ۲۵ میلیون تومان بر اساس حکم خود دریافتی دارد. معمولا برای این پرستاران ۸۰ ساعت اضافه کار اجباری در نظر گرفته میشود که حدود ۱۲ میلیون تومان میشود. ۸ میلیون تومان هم کارانه میگیرند. یعنی این پرستار با این میزان از اضافهکاری در نهایت دریافتی حدود ۴۰ میلیون تومان دارد که اصلا با شرایط موجود مطلوب نیست. ما درباره افرادی صحبت میکنیم که در شیفت خود جای ۳ نفر کار میکنند. به صورت استاندارد یک پرستار باید ۵ بیمار را خدمترسانی کند که اکنون این عدد به طور متوسط ۸ تا ۱۰ بیمار است. شرایطی که به حقوق بیماران و کیفیت خدمات پرستاری آسیب میزند.
اجرای یک قانون بعد از ۱۵ سال
وعدهها درباره پرستاران به طور نسبی تحقق یافته است. از جمله دستور امام شهید بعد از ایام کرونا که باعث شد قانون تعرفهگذاری بعد از ۱۵ سال اجرا شود. از ابتدای دولت چهاردهم حرکت خوبی در حوزه پرستاری رخ داد. در شروع به کار دولت معوقات ۸ تا ۹ ماهه در حوزه کارانه، معوقات ۶ یا ۷ ماهه درباره اضافه کار داشتیم. مبلغ اضافه کار هم بسیار پائین بود. پیش از جنگ با دستور و پیگیری رئیسجمهور میزان معوقات کاهش و به دو ماه رسید. مبلغ اضافه کار هم افزایش پیدا کرد. البته با توجه به میزان تورم رقم چندانی نیست ولی در حوزه خود رشد داشته است. تعرفه پرستاری هم ۷۰ درصد افزایش داشته است. البته اکنون دو ماه است که کارانه پرستاران پرداخت نشده و منابعی برای آن وجود ندارد.
اعلام آمادگی ۵ هزار پرستار داوطلب
اول جنگ فراخوان جذب پرستار داوطلب داده شد و حدود ۵ هزار پرستار در سایت نظام پرستاری ثبت نام کردند. این فهرست به وزارت بهداشت ارائه شد اما در مجموع نیازی به این نیروها نشد. تعدادی از پرستاران مهاجر هم اعلام آمادگی کرده بودند که در صورت نیاز به کشور بازگردند که در این باره هم نیاز رخ نداد. ۲ پرستار هم که حضورشان رسانهای شد از کشورهای حوزه خلیج فارس به ایران برگشتند.
بیشتر بخوانید: