همشهری- پریسا نوری: در جنگ اخیر، روانشناسان داوطلبانه در هتلها و مراکز اقامت موقت شهروندان آسیبدیده از جنگ حضور پیدا کردند و خدمات مشاوره رایگان ارائه دادند تا آلام ناشی از جنگ را کاهش دهند. ازاینرو مراسم تکریم این روانشناسان مستقر در مراکز اسکان موقت جنگ اخیر با حضور جمعی از مدیران شهری و روانشناسان در برج میلاد برگزار شد. اما در این مراسم چه گذشت؟
سنگ صبور مردم
سالن کنفرانس برج میلاد میزبان زنان و مردانی بود که با همراهی اداره کل سلامت شهرداری تهران در هتلهای محل سکونت جنگزدگان حاضر شدهاند تا گوشهای از رنج جنگ را کم کنند. وجه اشتراکشان سنگ صبوری مردم و کمک به گذار از این دوران سخت است. طرح استقرار روانشناسان در هتلها یکی از اقدامات حمایتی مدیریت شهری در این دوره جنگ بوده که مردم هم از آن استقبال کردهاند و رایگان از خدمات مشاوره فردی، خانوادگی و گروهی بهرهمند میشوند.
بازگویی روایتهای جنگ
جمع آنها صمیمانه و دورهمی همدلانه بود. در بخشی از برنامه نمایندگان روانشناسان با بازگویی روایتهای جنگ و تجربیات زیسته خود از مواجهه با آسیبدیدگان به بررسی ابعاد انسانی این بحران پرداختند و در بخشهای دیگر معاون شهردار تهران و دیگر مدیران شهری حاضر در جلسه چند کلامی صحبت و از زحمات این گروه قدردانی کردند. در پایان این نشست چندساعته، از ۶۰ نفر از روانشناسانی که از آغاز جنگ تاکنون در بیش از ۵۳ هتل به شهروندان خدمات مشاوره روانی داده بودند با اهدای شاخه گل و لوح تقدیر تجلیل شد.
سخنرانان چه گفتند؟
فعالیت ۱۲۰اجتماع بزرگ و ۴۰۰اجتماع محلی در تهران
محمدامین توکلیزاده، معاون فرهنگی و اجتماعی شهردار تهران:
امروز ۲ عبارت در فرهنگ عمومی بسیار جا افتاده است: «میدان با شما» و «خیابان با ما». اگر این دو مفهوم را با نگاه وسیعتری بررسی کنیم، بخش قابل توجهی از خدمات اجتماعی و مردمی را پوشش میدهد. در کنار فروپاشی نظامی، یک فروپاشی اجتماعی نیز طراحی شده بود، به گونهای که یک جامعه هستهای بیقوام شکل بگیرد و حتی مقاومت خود را از دست بدهد تا از این مسیر فروپاشی اجتماعی رقم بخورد. این برنامهریزیها در بحرانها نیز قابل لمس بوده است.
تأثیر جنگ بر جامعه
در این حوزه از جنگ ۱۲روزه تا جنگ سوم تحمیلی، شاهد بودیم که فضا به گونهای طراحی میشود که شرایط خوبی برای جامعه فراهم نشود. اما این بههمپیوستگیهایی که درون جامعه به وجود آمد رشتههایی بود که جامعه ایرانی از طریق آنها باطن خود را نمایان کرد و ما شاهد ظهور جامعهای قوی بودیم. این وضعیت با کار داوطلبانه مردم به دست آمده است.
مشارکت مردمی و تابآوری
اگر جنگ به یک قشر خاص محدود شود، جامعه دچار فروپاشی خواهد شد، اما اکنون بخش بزرگی از جامعه جنگ را متعلق به خود میداند و با فعالیت داوطلبانه وارد میدان میشود. هر اندازه این مشارکت مردمی گستردهتر شود، تأثیرگذاری بیشتری در تابآوری اجتماعی خواهد داشت.
استمرار حضور مردم در اجتماعات
روزهای ابتدایی که صحبت میکردیم، پیشبینی میشد که مردم حداقل تا روز هفتم در خیابان حضور داشته باشند، اما دیدیم که مردم همچنان در میدان ایستادند. مردم برای خود نقش تعریف میکنند، شعار خودشان را طراحی میکنند و این یک فناوری پیشرفته در حوزه روانشناسی اجتماعی است؛ اینکه مردم با تفکرات مختلف شبهای متوالی با اختیار خود گرد هم میآیند. در تهران ۱۲۰اجتماع بزرگ و ۴۰۰اجتماع محلی فعال وجود دارد.
تهران، در خط مقدم بحران
وقتی مهمانان خارجی به تهران میآمدند، احساسشان این بود که وارد شهری شدهاند که جنگزده است و تصور میکردند برای کمک به ما آمدهاند. تهران در دوره بحران در خط مقدم قرار داشت و بیشترین فشارها و فتنهها در تهران تعریف شده بود، اما تهران روی پای خود ایستاد. کمکهای زیادی صورت گرفت، اما بخش مهمی از مدیریت این شرایط توسط مردم انجام شد. اینکه فروشگاهی غارت نمیشود، صفی برای کالاها تشکیل نمیشود و رفتارهای اجتماعی مردم مدیریتشده باقی میماند همه نشانههایی از مدیریت بحران است. در آن شرایط، مردم شمال و روستاها در خانههای خود را باز کردند و پذیرای آوارگان شدند. در هر ملتی یک آرمان وجود دارد، اما آرمانخواهی با این غلظت در جامعه ایرانی بسیار قابل توجه است.
قدردانی از روانشناسان
حمید صاحب، مدیرکل سلامت شهرداری تهران:
اگر به تاریخ نگاه کنیم، میبینیم که زندگی انسانها هرگز فارغ از جنگ نبوده است. آیا تاریخ انسان تنها آسایش بوده است؟ خیر. همواره در زندگی بشر شرایط دشوار و بحرانهای پیدرپی وجود داشته و جنگ به نوعی جزئی از این زندگی بوده است. در کنار این واقعیت، بحران و آسایش نیز همواره در کنار هم قرار داشتهاند و تاریخ این موضوع را به ما نشان میدهد.
جنگهای مدرن و پیامدهای آن
امروزه جنگها شکل مدرن به خود گرفتهاند و دیگر تنها به میدانهای نبرد محدود نیستند، به گونهای که میتوان گفت همهجا میتواند خط مقدم باشد. جنگ پیامدهای مختلفی دارد و این پیامدها صرفا اقتصادی نیستند. اکنون با توجه به مدرن شدن جنگها، همانطور که فردی نظامی پشت لانچر مینشیند، فردی هم باید پشت لانچر فرهنگی بنشیند. این یک ضرورت است.
نقش روانشناسان در افزایش تابآوری
کاری که روانشناسان انجام میدهند باعث افزایش تابآوری در جامعه میشود و این اقدام شما در حقیقت نوعی جهاد و رزمندگی است. قدر این نیت خیر و این توفیقی را که نصیب شما شده بدانید، چراکه این توفیق الهی است و نباید اجازه داد این فرصت از دست برود.
استفاده مؤثر از ظرفیت مردمی
جهاد یک امر مقدس و از شعایر الهی محسوب میشود و وظیفه نهادهای حاکمیتی نیز تعظیم شعایر است. حتی اگر بحثهای دینی را کنار بگذاریم، راه برونرفت از بسیاری از چالشها مردمیسازی امور و استفاده از ظرفیتهای مردمی است. در این حوزه باید ببینیم تا چه اندازه میتوانیم از ظرفیتهای مردمی استفاده کنیم. یکی از مأموریتهای شهرداری نیز همین است که بتواند نیات خیر مردم را شناسایی و آنها را به سمت جامعه هدف هدایت کند.
جهاد شبانهروزی
در واقع این شما هستید که لطف میکنید و نیروهای جهادی محسوب میشوید. خداوند به شما توفیق داده است و ما از صمیم قلب قدردان حضور شما هستیم و برای شما دعا میکنیم. دیدهام که برخی از شما حتی ساعت یک یا دو شب وقتی مورد اورژانسی پیش آمده، برای کمک مراجعه کردهاید. با وجود سختی رفتوآمد در آن ساعات، کار را بر زمین نگذاشتید.