همشهری آنلاین-رابعه تیموری: تولید و خلق هر یک از این نماهنگها و سرودهای شورآفرین که در تجمعات شبانه باعث تجلی یکصدایی و همنوایی مردم میشوند، حکایت و داستانی شنیدنی دارند و در گزارش زیر شاعر و مداح نماهنگ فاخر و پرمخاطب «باید برخاست» از چگونگی تولید این آثار میگویند.
ترجیعبندی حماسی
اغراقآمیز نیست اگر بگوییم سروده محمد مروستیزاده تک مصرع «باید برخاست» را به ترجیع بند محبوب رجزخوانیهای مختلف مردم و مداحان شرکتکننده در تجمعات مردمی تبدیل کرده است. این ترجیع بند که با ظرأفتی خاص در این اثر مروستی زاده طول و تفصیل داده شده، اقتدای ایرانیان به فاتح خیبر برای ممکن کردن ناممکنهای بسیار را یادآوری میکند: «دنیا با آنها/مولا با ماست «
کربلایی محسن محمدی پناه از مداحانی است که صدای گرم او شعر «باید برخاست» را شنیدنیتر کرده است. او به همشهری میگوید: «این نماهنگ قطعات پایانی نوحهای است که در مراسم سینه زنی دهه اول محرم در هیئت انصار ولایت یزد همخوانی میشد. » قرار بود این نماهنگ در جنگ ۱۲ روزه اجرا شود، اما انتشار آن به تعویق افتاد: «قسمت نبود که این نماهنگ در جنگ ۱۲ روزه اجرا شود و ایرادها و وقفهای که در تنظیم صوت و تصاویر آن به وجود آمد، باعث شد در آن ایام آماده نشود.«
یک هفته پیش از آغاز جنگ تحمیلی سوم، مداحی «باید برخاست» آماده پخش میشود، اما بر خلاف اغلب نماهنگهای حماسی به موازات پخش نوای تک خوان، جمع خوانی جماعتی هم در پس زمینه صدای محمدی پناه به گوش میرسد: «تک خوانی این نماهنگ مکمل صدای جمعیتی است که جمع خوانی آنها به اجرا ابهت و شکوهی خاص بخشیده است. این جمعیت همان خدام هیئت بودند که دهه اول محرم را به سوگواری برای سیدالشهدا (ع) گذرانده بودند و حال خوب آنها باعث دلنشین شدن این رجزخوانی دسته جمعی شد.»
امیدآفرینی نقطه قوت باید برخاست
به قول محمدی پناه اغلب ابیات این نماهنگامید و انگیزه را به شنونده منتقل میکند و همین ویژگی آن استقبال عمومی از نماهنگ را افزایش داده است: «در این ایام مردم بیش از هر چیز بهامید و انگیزه نیاز دارند و بر خلاف بسیاری از نماهنگهای حماسی، در سرودن شعر این نماهنگ افقی روشن وامید به آینده و پیروزی به چشم میخورد.«
محمدی پناه، مخاطبان نماهنگهای حماسی را به دو گروه «عموم جامعه» و «جامعه نخبگانی» تقسیم میکند و میگوید: «این نماهنگ و نماهنگهایی مانند «بزن که خوب میزنی»، توانستهاند به سرعت فراگیر شوند و نه تنها عموم جامعه از آنها استقبال کردهاند، بلکه مورد توجه جامعه نخبگانی هم قرار گرفتهاند.»
پیوند با مضامین قرآنی
توجه «محمد مروستیزاده» به آثار گفتمانی امام خمینی و رهبر شهید انقلاب سبب شده تا اندیشه و گفتمان این دو در پس زمینه اشعارش نمود داشته باشد. مروستیزاده شاعر میگوید: «موقع سرودن این شعر همه دغدغهام این بود که به جای یک کار صرفاً احساسی یا حتی حماسی قطرهای از دریای معارف انقلاب اسلامی و مکتب امام راحل را که بر زبان رهبرشهیدمان همواره جاری بود بنوشم و به دیگران هم بنوشانم و نمیدانم در این هدف موفق بودهام یا نه. »
او انطباق محتوای اثر باید برخاست با فطرت دین مدار ایرانیان را باعث اقبال آن میداند و میگوید: «سعی کردم مضامین قرآنی را که فطریترین محتوای تاریخ بشریت است، در این شعر بگنجانم و فراگیری این اثر را باید از گیرایی مضامین قرآنی و بیدار بودن فطرت مردم عزیزمان بدانیم.»
رجزخوانی محبوب ایرانیان خارج نشین
متن نماهنگ «بزن که خوب میزنی» از معدود آثار حماسی و رجزخوانیهایی است که در تجمعات ایرانیان خارج از کشور هم مورد استقبال قرار گرفته و بارها همخوانی شده است. اشاره و کنایههای متعددی که در سرودن این اثر «علی مقدم» به کار رفته و داستانهای شاهنامه را برای اثبات جنگاوری و پهلوانی ایرانیان به گواه گرفته در این استقبال ویژه بیتأثیر نبوده است.
علی مقدم شاعر در این مورد سرودن این رجزخوانی میگوید: «در اولین شبهای جنگ ۱۲ روزه، وقتی ایران، پایگاه آمریکایی «العدید» را بمباران کردیم، شلیک جانانه و به هدف نشستن موشکها را از تلویزیون تماشا میکردم و ناخودآگاه خطاب به نیروهای مسلح کشورمان با خودم زمزمه میکردم «بزن که خوب میزنی» شباهت رزمندههای ما با پهلوانان اساطیری ایران زمین باعث شد، در آن لحظه آنها را به عنوان اسطورههای زمان خود تجسم کنم و ابیاتی در وصف پهلوانی آنها بر ذهن و زبانم جاری شود: تو رستم تهمتنی، بزن که خوب میزنی... بعد از سرودن غزل، آن را در یکی از صفحات شخصیام در فضای مجازی منتشر کردم. این شعر به طریقی که از آن بیخبر هستم، به دست حاج مهدی رسولی رسیده بود و با ابیاتی از دو شاعر دیگر ترکیب و آن اثر زیبا تولید شد.»
به زبان مردم
مقدم به خدمت گرفتن روایتهای شاهنامه را فقط یکی از دلایل محبوبیت و فراگیری اثرش میداند و درباره دیگر عوامل محبوب شدن سرودهاش میگوید: «یکی از دلایل دیده شدن و مورد توجه قرار گرفتن این اثر، نمایش وطندوستی ایرانیان در متن و ابیات آن است. دلیل دیگر آن هم ساده و روان بودن گویش شعر است. ردیف این غزل در گفتار هر روزه ما وجود دارد و زبان آن به زبان مردم نزدیک است. جامعه ایرانی همیشه تمایل دارد که در موضعی عزتمندانه بایستد و روایت این شعر عزت و اقتدار ایرانیان را بیان میکند. به عبارتی این شعر مصداق این مثل است که «جانا سخن از زبان ما میگویی» به عاریه گرفتن ویژگیهای اسطورههایی مانند رستم تهمتن و ارتباط دادن این اسطورههای ایرانی به نیروهای مسلحی که در زمان ما زندگی میکنند و رستمهایی که پای لانچر و دیگر میدانهای دفاع حضور دارند، باعث جذابیت بیشتر محتوای اثر شده است.»
بیشتر بخوانید:آهنگ جدید رضا صادقی | تکلیف من روشن است اما...