همشهری آنلاین - سروش جنابی : از یورش شب گذشته نیروهای گارد جاویدان به پادگان دوشان تپه یعنی محل استقرار همافران و تجمع مردم پیرامون پادگان، تهران در روز ۲۱ بهمن به شدت ملتهب شده بود و به تدریج درگیریهای مسلحانه بین مردم و ارتش مردمی با نیروهای ارتشی وفادار به شاه گسترش مییافت. روز ۲۲ بهمن در حالی که نافرمانی و تمرد بدنه ارتش، امکان هر گونه واکنشی را از فرماندار نظامی سلب می کرد، تهران به یک شهر جنگی تبدیل شده بود، اما مردم مصمم بودند کار را تا پایان امروز یکسره کنند. و چنین شد.
به گزارش روزنامه کیهان، در حدود ساعت ۸ صبح ۲۱ بهمن ، درگیری میان نیروی هوایی و ارتش گارد به اوج خود رسید. کارکنان نیروی هوایی با حمایت مردم موفق به تصرف اسلحه خانه و توزیع حدود دو هزار تفنگ و مقادیر زیادی مهمات میان مردم شدند. درگیری میان طرفین تا ساعت ۴ بعد از ظهر ادامه یافت تا آن که در این ساعت به جهت انجام مذاکره ، آرامش نسبی برقرار گردید.
این در حالی بود که فرماندار نظامی تهران و حومه در اعلامیه شماره ۴۰ خود مقررات منع عبور و مرور در شهر را برقرار کرد. در پی انتشار این اعلامیه، امام خمینی بلافاصله در پیامی از مردم خواستند تا مقررات منع رفت و آمد را نادیده گرفته و به خیابانها بیایند.
پیام امام خمینی بلافاصله توسط اتومبیلهای مجهز به بلندگو در سطح شهر تهران پخش شد. با شکستن مقررات منع عبور و مرور، تظاهرات در تمام نقاط تهران به اوج رسید. مردم سربازان گارد را خلع سلاح میکردند و اسلحه آنها را به همافران میرساندند. صدها قبضه تفنگ تا نزدیکی عصر به دست مردم افتاد. مردم به ساختن موانع و سنگر مشغول بودند. پشت کیسههای شنی مملو از کوکتل مولوتف برای درگیری بود. ساعت ۳ بعدازظهر مردم با کوکتل مولوتف و تیراندازی به کلانتری تهراننو حمله کردند و پس از زدوخورد شدید آن را به تصرف خود درآوردند. در ساعات بعد کلانتریهای مجیدیه، سلیمانیه، بهارستان، میدان مجسمه، میدان خراسان، نازیآباد، خیابانگرگان و ایرانمهر با کوکتل مولوتف و سلاح گرم مورد حمله قرار گرفتند و به تصرف مردم در آمدند.
بر اساس گزارش روزنامه اطلاعات، با تصرف کلانتریها هر لحظه مردم بیشتر مسلح میشدند و جنگ و گریز شدت مییافت و فرماندهان نظامی آخرین تمهیدات را به کار میبستند. هنوز ثقل درگیریها در دوشان تپه بود. حدود ساعت ۳ بامداد ۳۰ دستگاه تانک آماده شد و به فرماندهی سرلشکر ریاحی فرمانده لشکر یکم گارد عازم نبرد دوشان تپه شدند. تانکها در خیابانها با موانع و کوکتل مولوتفهای دستساز روبهرو میشدند. تانک فرمانده، سرلشکر ریاحی در ساعت ۳:۲۰ بامداد در زیر پل فوزیه به آتشکشیده شد و ریاحی مجروح شد. وی در حالی که به شاه ناسزا میگفت خود را تسلیم مردم کرد و مردم او را به اقامتگاه امام منتقل کردند.
اعزام نیرو برای محافظت کارخانه اسلحهسازی نیز به دلیل تمرد ارتشیان از دستورات ناکام ماند. سرانجام اداره تسلیحات ارتش ساعت ۸ صبح سقوط کرد و به دست مردم افتاد. به گزارش کیهان در روز بعد، «پیر و جوان و بچه هر اسلحهای که به دستشان میآمد برمیداشتند و به خارج میآمدند. در خیابان فرحآباد تا چشم کار میکرد، مردم بودند که سلاح به دست به سمت محلههای خود میرفتند.»
تشدید درگیریها از صبح ۲۲ بهمن
سحرگاهان ۲۲ بهمن غالب خیابان های تهران سنگربندی شده و در تصرف افراد مسلح مردمی قرار گرفته بود. در حالی که درگیری ارتش با مردم مسلح در خیابانها به اوج خود رسیده بود، اخبار یکی پس از دیگری موجب خوشحالی انقلابیون و یاس طرفداران شاه میشد: کلانتریها یکی پس از دیگری در حال سقوط هستند، سربازان به مردم میپیوندند، همافران، گاردیها را شکست دادهاند، مردم اداره تسلیحات ارتش را به محاصره خود درآوردهاند و مردم در سراسر تهران با نیروهای حکومت نظامی درگیرند. ستاد ژاندارمری واقع در خیابان ۲۴ اسفند (انقلاب) و شهربانی کل کشور سقوط کرد و به دست مردم افتاد.
ساعت ده و سی دقیقه شورای عالی ارتش با شرکت رئیس ستاد، وزیرجنگ و غالب فرماندهان، تشکیل جلسه داد و پس از مذاکره، بیطرفی خود را در مناقشات اعلام کرد و به یگانهای نظامی دستور داد به پادگانهای خود مراجعه کنند.
حدود ساعت ۴ بعدازظهر، مردم مسلح محل نخستوزیری حکومت شاهنشاهی را به محاصره خود درآوردند. در این مکان اعلام شد که شاپوربختیار، آخرین نخستوزیر حکومت پهلوی، محل نخستوزیری را ترک کرده است، به همین دلیل مردم بدون درگیری، کاخ نخستوزیری را به تصرف خود درآوردند.
پیش از ظهر امروز، مردم مسلح در اطراف ساختمان رادیو و تلویزیون سنگر گرفتند. با عقب نشینی صلحآمیز نیروهای فرمانداری نظامی، ساختمان رادیو و تلویزیون بدون درگیری به تصرف مردم درآمد. حدود ساعت ۶ ابتدا مرکز رادیو و سپس جام جم به دست نیروهای انقلابی افتاد. صدای گوینده رادیو،اینچنین نغمه پیروزی را اعلام نمود : «توجه، توجه! ... این صدای انقلاب ملت ایران است...» پس از صدور اعلامیه آیتالله طالقانی خطاب به کارکنان اعتصابی رادیو تلویزیون مبنی بر لزوم برقراری ارتباط با مردم، کارکنان اعتصابی ساعت ۵:۴۵ بعدازظهر به مرکز رادیو تلویزیون آمدند. در این ساعت رادیو ایران با قطع برنامه موسیقی، ابتدا سرود «ای ایران، ای مرز پرگهر» را پخش کرد. پس از نیز نخستین جملات رادیو انقلاب پخش شد: «اینجا تهران است، صدای راستین ملت ایران صدای انقلاب امروز به همت مردانه ملت، آخرین دژهای استبداد فروریخت.»