همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: دنیای دایناسورها هنوز هم میتواند ما را شگفتزده کند. کشف جدید یکگونه خاص به نام «هالونگ دونگی»، پرده از یک نوآوری تکاملی برداشته است: خارهای توخالی که هم سلاح بودهاند و هم شاید ابزاری برای حسکردن محیط اطراف!
فسیل استثنایی یک دایناسور جوان
دیرینهشناسی همیشه با تخیل گرهخورده است، اما گاهی واقعیت از تخیل هم پیشی میگیرد. درحالیکه تصور میکردیم گروه «ایگوانودونها» را بهخوبی میشناسیم، انتشار گزارشی در مجله معتبر Nature Ecology & Evolution در فوریه ۲۰۲۶، لرزه بر تن محافل علمی انداخت. فسیل استثنایی یک دایناسور جوان در چین پیدا شده که نهتنها پوست آن به طرز معجزهآسایی سالم مانده، بلکه مجهز به سیستمی دفاعی شبیه به جوجهتیغیهای امروزی بوده است. این موجود که «هالونگ دونگی» نامگرفته، با خارهای منحصربهفردش، معمایی جدید را پیش روی ما گذاشته است: این خارها دقیقاً چه کاربردی داشتند و چرا تابهحال مشابه آنها را ندیده بودیم؟
بیشتر بخوانید:
- رازهای سهمگین از دل خاکسترهای تاریخ؛ شبح «نانوتیرانوس» | آیا پادشاه دایناسورها یک فریب بزرگ بود؟
- مفاهیم: اشعه ایکس چیست؟
میراثی از دل خاکستر و زمان
پس از گذشت ۲۰۰ سال از مستندسازی گروه دایناسورهای ایگوانودون، حالا ورق برگشته است. دانشمندان مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (CNRS) با همکاری شرکای بینالمللی خود در چین، موفق به کشف فسیلی شدهاند که میتوان آن را "جام مقدس" دیرینهشناسان نامید. این فسیل متعلق به یک دایناسور جوان است که در دوران کرتاسه پیشین، یعنی حدود ۱۲۵ میلیون سال پیش، در زمین پرسه میزد. چیزی که این کشف را متمایز میکند، حفظشدن فوقالعاده بافت پوست حیوان است که به دانشمندان اجازه داده پس از میلیونها سال، سلولهای پوستی آن را زیر میکروسکوپ لمس کنند.
خارهای اسرارآمیز ۱۲۵ میلیونساله
بزرگترین شگفتی این موجود که بهافتخار «دونگ ژیمینگ»، پیشگام دیرینهشناسی چین، «هالونگ دونگی» (Haolong dongi) نامگذاری شده، در پوشش بدن او نهفته است. محققان با استفاده از اسکنهای پیشرفته اشعه ایکس و برشهای بافتشناسی با وضوحبالا، متوجه شدند بخش بزرگی از بدن این دایناسور با خارهای پوستی پوشیده شده بود. اما اینها خارهای معمولی نبودند؛ این ساختارها "توخالی" هستند! ویژگی عجیبی که پیش از این هرگز در هیچ دایناسوری مشاهده نشده بود و یک نوآوری تکاملی کاملاً منحصربهفرد محسوب میشود.
زرهی برای بقا در دنیای شکارچیان
هالونگ دونگی یک گیاهخوار آرام بود، اما در دنیایی زندگی میکرد که توسط دایناسورهای گوشتخوار کوچک و چابک محاصره شده بود. این خارهای عجیب احتمالاً نقشی مشابه خارهای جوجهتیغی امروزی داشتهاند؛ ابزاری بازدارنده که هر شکارچی گرسنهای را از حمله پشیمان میکرد. بااینحال، دانشمندان حدس میزنند که کاربرد این خارها فراتر از یک زره ساده بوده است. توخالی بودن آنها شکهایی را برانگیخته که شاید این ساختارها در تنظیم دمای بدن حیوان یا حتی بهعنوان یک ابزار حسی برای درک محیط اطراف عمل میکردهاند.
دایناسور نوجوان و نابالغ
ازآنجاییکه نمونه پیدا شده در موزه زمینشناسی آنهوئی در شهر هفئی، متعلق به یک دایناسور نوجوان و نابالغ است، یک سوال بزرگ باقی میماند: آیا این خارهای شگفتانگیز با بزرگ شدن دایناسور هم باقی میماندند یا فقط مخصوص دوران کودکی و محافظت از آنها در برابر شکارچیان بوده است؟ این کشف که در ۶ فوریه ۲۰۲۶ رسانهای شده، دریچهای جدید بهسوی درک ما از تکامل پوست و ابزارهای دفاعی در خزندگان پیش از تاریخ بازکرده است.