تصور کنید ستاره‌ای عظیم هر چند ماه یک‌بار چنان می‌درخشد که گویی در حال انفجار است، اما پس از پایان این نمایش نورانی دوباره به وضعیت قبلی خود بازمی‌گردد. این اتفاق عجیب سال‌هاست اخترشناسان را سرگرم مطالعه ستاره‌ای به نام AT ۲۰۱۶blu کرده است.

همشهری آنلاین -یکتا فراهانی:. ستاره‌ای در فاصله ۳۰ میلیون سال نوری از زمین، بارها رفتاری شبیه انفجار ابرنواختر از خود نشان داده، اما برخلاف ستاره‌هایی که در چنین انفجارهایی نابود می‌شوند، همچنان زنده مانده است. اخترشناسان اکنون با کمک تلسکوپ فضایی چاندرا به سرنخی از راز این فوران‌های عجیب رسیده‌اند: یک همدم نامرئی که احتمالاً هر ۱۱۳ روز یک‌بار به سراغ این ستاره می‌رود. این ستاره که دست‌کم ۳۳ برابر خورشید جرم دارد، تاکنون ده‌ها فوران نوری را تجربه کرده است.


۳۰ میلیون سال نوری فاصله تا زمین این جرم آسمانی با نام AT ۲۰۱۶blu در کهکشان مارپیچی NGC ۴۵۵۹ قرار دارد کهکشانی که حدود ۳۰ میلیون سال نوری با زمین فاصله دارد. جرم این ستاره دست‌کم ۳۳ برابر خورشید برآورد شده و در گروه ستاره‌های متغیر آبی درخشان قرار می‌گیرد؛ ستاره‌هایی بسیار داغ و پرجرم که درخشندگی آن‌ها به‌شدت تغییر می‌کند.

بررسی‌ها نشان داد این ستاره تا ژوئن ۲۰۲۶ دست‌کم ۲۷ فوران نوری داشته است؛ فوران‌هایی که تقریباً هر ۱۱۳ روز یک‌بار تکرار می‌شوند. شدت افزایش نور به‌اندازه‌ای است که در نگاه نخست می‌تواند با انفجار یک ابرنواختر اشتباه گرفته شود.

بیشتر بخوانید :

کشف سیگنال‌های مرموز از منظومه‌ای در فاصله ۵ هزار سال نوری

زمین
سفر ۱۳ میلیاردساله به گذشته | نور یک تریلیون خورشید از دل تاریکی کیهان اولیه در تلسکوپ اقلیدس




ابو نو اختر کاذب

اما یک تفاوت اساسی وجود دارد: در انفجار واقعی ابرنواختری، ستاره در پایان عمر خود فرومی‌پاشد و ساختارش به طور بنیادی تغییر می‌کند؛ درحالی‌که AT ۲۰۱۶blu پس از هر فوران همچنان باقی می‌ماند. به همین دلیل دانشمندان به چنین رویدادهایی اصطلاحاً «ابرنواختر کاذب» (Supernova Impostor) می‌گویند.



همسایه‌ای پنهان که هر ۱۱۳ روز سر می‌رسد

به گزارش ناسا، پاسخ احتمالی این معما در رصدهای تلسکوپ فضایی پرتو ایکس چاندرا پیدا شد. اخترشناسان متوجه شدند این ستاره یک همدم ناشناخته دارد که در مداری بیضوی به‌دور آن حرکت می‌کند. این همدم می‌تواند یک سیاه‌چاله با جرم ستاره‌ای یا یک ستاره نوترونی باشد؛ یعنی هسته بسیار چگال باقی‌مانده از یک ستاره پرجرم.

بر اساس توضیح پژوهشگران، این جرم فشرده تقریباً هر ۱۱۳ روز، هنگام نزدیک‌شدن به ستاره، بخشی از مواد گازی خارج‌شده از آن را به دام می‌اندازد. این مواد با سرعت بسیار زیاد به‌دور جرم فشرده می‌چرخند و به‌شدت داغ می‌شوند. در نتیجه، پرتوهای پرانرژی ایکس تولید می‌شود.



یک سرنخ مهم در پرتوهای ایکس

به گزارش NASA Science رصدهای چاندرا در مارس ۲۰۲۶ نشان دادند که این منظومه در زمان فوران، دست‌کم ۱۰۰ برابر بیشتر از مشاهدات سال‌های ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ پرتو ایکس تولید می‌کند؛ دوره‌ای که هنوز فوران‌های ثبت‌شده آن آغاز نشده بودند.

برای ثبت این پدیده، گروه‌های رصدی مختلف روشنایی ستاره را دنبال کردند تا زمان وقوع فوران بعدی را تشخیص دهند. در این برنامه، علاوه بر رصدخانه لاس کامبرس و تلسکوپ خودکار کاتزمن، بیش از ۳۰ ستاره‌شناس آماتور نیز مشارکت داشتند.

ارتباط احتمالی با منابع پرتو ایکس فوق درخشان

اهمیت این کشف فقط توضیح رفتار یک ستاره عجیب نیست. پژوهشگران معتقدند چنین منظومه‌هایی ممکن است به درک بهتر منابع پرتو ایکس فوق‌درخشان کمک کنند؛ اجرام نادری که میزان تابش پرتو ایکس آن‌ها بسیار زیاد است و هنوز درباره منشأ و سازوکار فعالیتشان پرسش‌های زیادی وجود دارد.

به‌این‌ترتیب، ستاره‌ای که سال‌ها با فوران‌های تکراری دانشمندان را سردرگم کرده بود، حالا سرنخی از یک همراه نامرئی را آشکار کرده است؛ همراهی که شاید عامل اصلی نمایش آتشین آن در فاصله ۳۰ میلیون سال نوری از زمین باشد.