به گزارش همشهری آنلاین؛ جنگ، روایتهای زیادی دارد که بعضی از آنها در هیاهوی خبرها کمتر دیده میشوند؛ روایت کودکانی که در مدرسه شهید شدند، ۲ خواهری که در مزرعه جان باختند و خانوادههایی که پس از داغ عزیزانشان، از ایستادگی گفتند. علی تکروستا، مستندساز، دوربینبهدست سراغ این روایتها رفته و آنها را در مستندهایی چون «خداحافظ مامان»، «گلهای مزرعه» و «برای هلما و نهال» ثبت کرده است. او در گفتوگو با تلویزیون همشهری از مسیری گفت که به ساخت مستندهای اثرگذار در مورد حملات اسرائیل و آمریکا به ایران ختم شد.
صدای لامرد دیر شنیده شد
علی تکروستا، مستندسازی که خودش را ارتش یکنفره میداند، در جنگ اخیر سراغ روایتهایی رفت که بهگفته خودش کمتر دیده شده بودند؛ از شهادت مهیار زنگنه در مدرسه آبیک قزوین تا ۲خواهر جانباخته در مزرعهای در بوئینزهرا و قصه هلما و نهال در لامرد. تکروستا درباره تفاوت بازتاب حمله به میناب و لامرد میگوید: «همیشه به دوستانم گفتهام که هر کاری باید یک علمدار داشته باشد. بهنظر من در میناب این اتفاق افتاد. تصویربردارهایی که آنجا حضور داشتند، تصاویری در اختیار خبرگزاریها و رسانهها قرار دادند و خیلی زود صدای میناب به تمام دنیا رسید اما متأسفانه در لامرد این اتفاق نیفتاد.» او یکی از دلایل دیر دیده شدن لامرد را تأخیر در انتشار تصاویر میداند: «تصویربرداری در لامرد حضور داشت که خودش میخواست فیلمی تهیه کند و ۲، ۳ماه طول کشید تا آن فیلم به خروجی برسد. در این مدت تصویری در اختیار دیگران قرار نگرفت و چندماه زمان برد تا صدای لامرد شنیده شود.»
از مهیار زنگنه تا ۲ خواهر بوئینزهرا
تکروستا درباره ساخت مستند «خداحافظ مامان» میگوید: «مدرسه آبیک قزوین هدف اصابت قرار گرفت و مهیار زنگنه، دانشآموز ۱۱ساله در حیاط مدرسه به شهادت رسید. روز پنجم جنگ، مستندم به پخش رسید. بهنظرم در خبرگزاریها ۳۰، ۴۰میلیون بازدید داشت و بهعنوان نخستین مستند جنگ ایران و آمریکا شناخته شد. میتوانستم آن را برای جشنوارهها یا کارهای دیگر نگه دارم، اما آنجا اولویت این بود که هموطنانم ببینند که آمریکا اگر بخواهد کاری انجام بدهد، با همه مردم کار دارد.» این مستند با زیرنویس ۴ زبان انگلیسی، عربی، روسی و اردو منتشر شد.
او پس از «خداحافظ مامان» سراغ سوژه دیگری رفت: «قصه ۲برادر که یکی از آنها در مسجد ارگ تهران به شهادت رسیده بود.» اما روایت دیگری که در همان روزها توجهش را جلب کرد، ماجرای ۲خواهر در مزرعهای در بوئینزهرا بود: «پیگیر خبرها بودم که شنیدم خانوادهای از بوئینزهرا به مزرعه رفته بودند تا در جنگ در آرامش باشند و مشکلی برایشان پیش نیاید، اما موشک دقیقا به همان مزرعه و ساختمانی که در آن بودند اصابت کرد. ۲دختر خانواده شهید شدند؛ یکی ۱۴ساله و دیگری ۲۱ساله که یک بچه شیرخوار داشت.»
او میگوید پیش از تشییع ۲خواهر سراغ خانواده رفت: «همان روزها رفتم و لحظاتی را که پدر و مادر بهخاطر مجروحیت در بیمارستان بودند و بچه سراغ مادرش را میگرفت، به تصویر کشیدم. پدر و مادر بهدلیل مجروحیت نمیتوانستند برای تشییع دخترانشان بروند و آنها را برای وداع آخر ببینند. همه این لحظات را ثبت کردم. چه بسا اگر من هم در تهران میماندم، صدای این خانوادهها هیچوقت شنیده نمیشد.»
دنیای کودکانهای که جنگ از بین برد
تکروستا درباره رفتن به لامرد برای ساخت مستند «برای هلما و نهال» میگوید: «مدتی از جنگ گذشته بود و هنوز صدایی از لامرد نشنیده بودیم. با من تماس گرفتند و گفتند که خانواده هلما خیلی دوست دارند برای دخترشان هم فیلمی مثل خداحافظ مامان ساخته شود. آنها فیلم مهیار زنگنه را دیده بودند و دوست داشتند برای دخترشان هم که در باشگاه ورزشی لامرد، هنگام والیبال، به شهادت رسیده بود، مستندی ساخته شود.» تکروستا درباره هلما میگوید: «هلما ۱۰ساله بود و خانواده همین یک دختر را داشتند؛ بعد از سالها خدا این بچه را به آنها داده بود. ساعت ۴ بعدازظهر با پدرش تماس گرفته بود و گفته بود بیایید دنبالم، حالم خوب نیست. پدر فکر کرده بود منظورش این است که بعد از تعطیلی باشگاه دنبالش برود، اما همان لحظه حال هلما خوب نبوده و حدود یک ساعت بعد هم آن حمله اتفاق افتاد. این برای پدری که همین یک بچه را داشت، تلخ بود.» نهال، دختر دیگری است که تکروستا در این مستند به زندگی او پرداخته است: «نهال دختر ۱۲سالهای است که قهرمان بدمینتون استان فارس بود، موسیقی کار میکرد، سنتور مینواخت و نقاشیهای زیبایی میکشید. والیبال هم بازی میکرد. در حمله به باشگاه ورزشی سرش مجروح شد، گفتارش را از دست داد و عصبهای دست و پای راستش هم آسیب دیدند و بهسختی راه میرفت. من تلاش پدر و مادر و خانوادهاش را برای اینکه نهال دوباره به زندگی برگردد، به تصویر کشیدم.»
مستندساز بحران منتظر نمیماند
عبدالحسین بدلو، مدیر تولید روایت فتح نیز در بخش دیگری از این گفتوگوی تلویزیون همشهری، درباره تجربه همکاری با مستندسازان در شرایط بحرانی میگوید: «فیلمساز مسئلهاش را پیدا میکند. اتفاقی در کشور افتاده و او میبیند کجای این اتفاق قرار گرفته و چطور میتواند نقشآفرینی کند. منتظر نمیماند کسی به او زنگ بزند و بگوید برو این کار را انجام بده. در جنگ ۱۲روزه و جنگ اخیر هم بچهها همینطور بودند.»
او با اشاره به دشواریهای تولید در جنگ میگوید: «در ایام جنگ لازم است با هم گفتوگو کنیم، قرار بگذاریم و همفکری کنیم. من شاید بتوانم از نظر پشتیبانی، مجوز یا نامهنگاری کمک کنم. در جنگ تحمیلیسوم فکر میکنم حدود ۴۰، ۵۰نامه برای بچهها نوشتم تا بتوانند کار کنند. بعضی جاها مجوز نمیدادند و باید با نهادهای مختلف هماهنگ میکردیم.» بدلو وضعیت معیشتی مستندسازان را هم یکی از مشکلات جدی این حوزه میداند: «بعضی از بچهها برای اینکه بتوانند فیلم بسازند، شغل دیگری دارند. یکی با اسنپ کار میکند، یکی مغازه زده و یکی شبها در باشگاه کار میکند. اینها فیلمسازی را رها نکردهاند؛ چون درآمدش کم است، کار دیگری هم انجام میدهند تا بتوانند ادامه بدهند.»
او در پایان بر ضرورت توجه به پخش آثار تأکید میکند: «بچهها میگویند من فیلم را ساختم، حتی حاضرم رایگان بسازم، اما میخواهم جایی آن را درست نمایش بدهد تا مخاطب ببیند. پخش گاهی از تولید سختتر است. باید مخاطبشناسی کنیم و بدانیم هر فیلم برای چه گروهی مناسب است؛ مثلا آموزشوپرورش کدام گروه سنی را میتواند مخاطب قرار بدهد. مدارس، مساجد، هیئتها و پلتفرمها هم میتوانند به نمایش مستند کمک کنند.»