تاریخ انتشار: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۱۰:۴۸

آسمان پایتخت خاکستری شده و آلودگی هوا دوباره به یکی از دغدغه‌های اصلی تهرانی‌ها تبدیل شده است؛ بحرانی که با وجود تعدد دستگاه‌های متولی، همچنان میان ۲۳نهاد مسئول دست‌به‌دست می‌شود.

همشهری - مهدی اسماعیل پور: چراکه براساس قانون هوای پاک، تمام دستگاه‌های مسئول موظفند در راستای مقابله با آلودگی هوا اقداماتی انجام دهند و درصورت کوتاهی هریک از نهادها، باید پاسخگو باشند. هرکدام از نهادهای متولی در کاهش آلودگی هوا تا چه حد به وظایف خود براساس این قانون عمل کرده‌اند؟

توپ در زمین کدام دستگاه‌ها است؟

قانون هوای پاک سال۱۳۹۶ مصوب شد و در آن ۱۴آیین‌نامه، ۳۹تبصره و ۱۷۴تکلیف برای ۲۵دستگاه مشخص شده است که شهرداری تهران یکی از آنهاست. وزارتخانه‌های صمت و کشور نقش و سهم بیشتر و مهم‌تری در بحث قانون هوای پاک و پیشگیری از آلودگی هوای تهران دارند. البته دستگاه‌های دیگر را هم نباید از قلم انداخت. کیفیت سوخت و بنزین و گازوئیلی که وسایل نقلیه مصرف می‌کنند پایین است و این موضوع خودش نقش مهمی در آلودگی هوای تهران دارد. در این بخش می‌توان وزارت نفت و شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی را نام برد. چندی قبل مهدی علیزاده، مدیرعامل شرکت واحد اتوبوسرانی شهرداری تهران به کیفیت پایین گازوئیل و آسیبی که به ناوگان اتوبوسرانی وارد می‌کند اشاره کرده بود و مشخص نشد که بالاخره این مشکل برطرف شده یا نه!؟ آن هم با خودروهای تولید داخل که بیش از میزان استاندارد سوخت مصرف می‌کنند که اینجا هم باز توپ به زمین وزارت صمت می‌افتد. به همین میزان می‌توان برای سازمان محیط‌زیست و دیگر بخش‌هایی که در قانون هوای پاک دارای وظیفه و مسئولیت هستند سهم تقصیر قائل شد.

نقش دیگر دستگاه‌ها

در این میان برای توسعه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، وزارت کشور مسئولیت‌هایی در قبال شهرداری دارد، اما تقریبا تمام ۲۵۰۰دستگاه اتوبوس خریداری‌شده برای پایتخت از منابع شهرداری است. دولت‌ها در تمام این سال‌ها سهم خود از بلیت مترو و اتوبوس را پرداخت نکرده‌اند و اگر هم غیر از این بوده، معدود و انگشت‌شمار است. براساس آمارهای منتشرشده حدود ۵۰درصد از آلودگی هوای شهر تهران ناشی از تردد وسایل نقلیه فرسوده است. طبق قانون هوای پاک در هرسال باید ۵۰۰هزار خودروی فرسوده از رده خارج و اسقاط شود، اما هرگز این موضوع محقق نشده است. بهترین آمار اسقاط خودرو به سال۱۴۰۳ برمی‌گردد که فقط ۳۰۰هزار خودروی فرسوده اسقاط شدند، یعنی آنقدر در این بخش عقب هستیم که اگر هرسال ۵۰۰هزار خودروی فرسوده هم از رده خارج شوند، حدود ۲۴سال طول می‌کشد تا خودروهای فرسوده فعلی تمام شوند.
سهم شهرداری در قانون هوای پاک چیست؟
برای شهرداری تهران ۶وظیفه مشخص شده که در اغلب آنها مدیریت شهری با یک دستگاه دیگر همکار و شریک است. ازجمله مهم‌ترین آنها می‌توان توسعه حمل‌ونقل عمومی را نام برد که البته در این بخش وزارت کشور هم وظایف و تکالیفی دارد. درست مانند موضوع معاینه‌فنی که در این بخش هم وزارت کشور دخیل است. از دیگر موارد می‌توان از بهبود زیرساخت‌های طرح ترافیک، توسعه فضای سبز و استفاده از پساب و روش‌های نوین آبیاری نام برد.

توسعه حمل‌ونقل عمومی

درباره وظایف محول شده به شهرداری تهران در دوره ششم مدیریت شهری کافی است نگاهی به آمار شود. به‌عنوان مثال در بخش توسعه حمل‌ونقل عمومی، شهرداری تهران در این دوره ظرفیت ناوگان اتوبوسرانی را با خرید ۲۵۰۰دستگاه اتوبوس جدید و نوسازی ۷۴۵دستگاه اتوبوس، بیش از ۳برابر افزایش داده است. ۸۱۰دستگاه اتوبوس فعال سال۱۴۰۰ به حدود ۳۵۰۰دستگاه افزایش یافته است که از این تعداد ۵۱۰اتوبوس برقی است. همچنین حدود ۲۵۰۰دستگاه اتوبوس دیگر قرارداد خریدشان بسته شده و پس از تولید به‌مرور وارد ناوگان می‌شوند. در بخش تاکسیرانی هم بیش از ۱۱هزار تاکسی فرسوده نوسازی شده که از این تعداد حدود ۲هزار دستگاه برقی‌اند. تکمیل خطوط هفت‌گانه مترو، ساخت ۲۲ایستگاه و ۵/۴۱کیلومتر مسیر، تکمیل و افتتاح خط متروی تهران-پرند، انعقاد قرارداد خرید ۶۳۰واگن با طرف چینی و ۱۱۳واگن ملی که تاکنون ۲رام آن وارد ناوگان مترو شده، و نوسازی ۶۴۵واگن مترو ازجمله اقدامات شهرداری تهران در بخش مترو است. البته تکمیل خطوط توسعه‌ای و آغاز ساخت ۴خط جدید را هم باید به این موارد اضافه کرد. آغاز نهضت برقی‌سازی‌ و ایجاد زیرساخت‌های برقی با ساخت ۲۵جایگاه شارژ و ۱۹۲استند از دیگر اقدامات شهرداری در این بخش است. از طرفی در سال‌های اخیر ۵۰درصد بودجه سالانه شهر تهران به حمل‌ونقل اختصاص داده شده و رایگان‌سازی‌ حمل‌ونقل عمومی هم از دیگر کارهای انجام‌شده است.

شهرداری و اجرای تمام مسئولیت‌های قانونی

نوسازی تجهیزات آزمون در مراکز معاینه‌فنی تحت تملک شهرداری تهران (۱۱مرکز) با هزینه یک‌میلیون دلاری در سال۱۴۰۳ براساس آخرین استانداردهای روز دنیا، ایجاد ۳واحد سیار معاینه‌فنی موتورسیکلت برای نخستین‌بار در کشور، افزایش ۱۱خط معاینه‌فنی خودروهای سبک به خطوط معاینه‌فنی شهر تهران و درمجموع افزایش ۲۰خط معاینه‌فنی در بازه چهارساله تنها بخشی از کارهای انجام‌شده در این بخش است. با انجام نوسازی، ظرفیت پذیرش مراکز معاینه‌فنی خودروی شهرداری تهران ۵/۱۲درصد به‌صورت سالانه معادل ۱۶۸هزار دستگاه خودرو افزایش پیدا کرده است. مراکز شهر تهران سالانه ظرفیت پذیرش بالغ بر ۵/۳میلیون خودرو را دارند.
در حوزه زیرساخت‌های طرح ترافیکی در کنار اجرای طرح ترافیک و محدوده کنترل آلودگی هوا، شهرداری درحال تدوین و ایجاد زیرساخت‌های لازم برای طرح ترافیک جدید است. در زمینه ناوگان ملکی هم شهرداری تهران تاکنون ۱۰۶موتورسیکلت را برقی‌سازی‌ کرده است. واگذاری ۱۶۴موتورسیکلت به شرکت پست تهران و ۱۵۰خودروی برقی به پلیس راهور تهران از دیگر فعالیت‌های مدیریت شهری در حوزه هوای پاک است.

افزایش سرانه فضای سبز

در بخش توسعه فضای سبز هم شهرداری تهران طبق قانون هوای پاک با رساندن سرانه فضای سبز به ۱۵مترمربع به وظیفه خودش عمل کرده است. در استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز در این دوره با احداث تصفیه‌خانه‌های جدید، میزان استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز از ۲۰میلیون مترمکعب به ۵۴میلیون مترمکعب رسیده است.

پاشنه آشیل معاینه‌فنی خودروها

طبق آمار۸۰درصد منابع آلایندگی تهران متحرک (خودروها و کامیون‌ها، موتورسیکلت، اتوبوس و...) و ۲۰درصد آنها ثابت (صنایع، مراکز عرضه سوخت، نیروگاه و...) است. بازهم طبق آمارها بیش از ۹۰درصد خودروهای دیزلی و موتورسیکلت‌های فعال و بیش از ۲۱درصد خودروهای شهر تهران فرسوده هستند. به‌جز فرسوده‌ها طبق آمارها میزان ردشدن خودروهای زیر ۴سال (غیرمشمول برای دریافت گواهی معاینه‌فنی) که برای دریافت معاینه‌فنی برتر مراجعه می‌کنند، با خودروهای بالای ۴سال که مشمول دریافت معاینه‌فنی هستند برابر است. این موضوع در وهله اول به کیفیت ساخت خودروهای تولیدشده بازمی‌گردد و همچنین نشان می‌دهد که قانون معافیت چهارساله خودروهای نوشماره نیاز به اصلاح و بازنگری دارد، درست مانند امکان دریافت برگه معاینه‌فنی از دیگر شهرها برای خودروهایی که درتهران تردد می‌کنند. طبق آمارها فقط حدود ۳۴درصد خودروهایی که در شهر تهران تردد دارند معاینه‌فنی خودشان را از مراکز مجهز و معتبر داخل پایتخت دریافت کرده‌اند و مابقی آنها به‌دلایل مختلف ازجمله به‌روزنبودن دستگاه‌ها و تجهیزات و آسان‌تربودن امکان دریافت برگه معاینه‌فنی به مراکز معاینه‌فنی اطراف تهران مراجعه می‌کنند. بازنگری در قانون کاهش سن خودروهای نوشماره از ۴سال به ۲سال و منع دریافت معاینه‌فنی از شهرهای دیگر برای تردد در شهر تهران از اختیارات وزارت کشور است. همچنین وقتی پای برخورد قانونی با خودروهای متخلف در حوزه معاینه‌فنی به میان می‌آید، پلیس راهور هم دارای سهم و نقش است.

صحبت از سلامت و جان هزاران تهرانی است

وقتی پای سلامت و جان انسان‌ها در میان است و طبق آمارها سالانه حدود ۶هزار نفر بر اثر آلودگی هوا در تهران جانشان را از دست می‌دهند، موضوع آلودگی هوا را باید فراتر از وظایف و مسئولیت‌های قانونی نگاه کرد و به‌جای تلاش برای انداختن توپ به زمین این و آن برای برطرف‌کردن این معضل تلاش کرد؛ کاری که شهرداری تهران در سال‌های اخیر سرلوحه قرار داده است؛ ازجمله داده‌های سیاهه جدید انتشار شهر تهران که توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران انجام شد تا در سیاستگذاری، اختصاص بودجه و برنامه‌ریزی‌ها از آن استفاده شود.

قانون هوای پاک نیاز به بازنگری دارد

فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل آلودگی هوای تهران: قانون هوای پاک مربوط به ۹سال قبل است و با توجه به بازخوردها و نیازهای امروز لازم است آسیب‌شناسی شود و مورد بازنگری قرار گیرد. در بحث اجرای قانون هوای پاک نمی‌توانیم انگشت اتهام را به سمت دیگر دستگاه‌ها بگیریم و یکدیگر را متهم به کم‌کاری و ترک فعل کنیم. گاهی قانون هوای پاک دارای یکسری ابهام‌ها و ضعف‌ها، چه در بخش‌های اجرایی و چه نظارتی است. مشخص نشدن سهم هر دستگاه در بخش‌های مشارکتی، نداشتن ضمانت اجرایی، بازدارنده نبودن جرایم، مشخص نشدن محل تخصیص بودجه، عدم‌ساماندهی ناظران و... ازجمله اشکالات و ضعف‌های این قانون است. در همین راستا، ما قانون هوای پاک را آسیب‌شناسی کرده‌ایم و نتایج آن را برای بررسی در اختیار سازمان حفاظت محیط‌زیست و استانداری تهران قرار داده‌ایم.

راه‌حل اصلی نوسازی و برقی‌سازی‌ حمل‌ونقل است

محمدصابر باغخانی‌پور، ‌مدیرکل محیط‌زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران: مقابله با آلودگی هوا از طریق نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی ضروری است. سهم ناوگان دیزل از کل آلودگی شهر تهران حدود ۵ تا ۶ درصد است که تقریبا تمام این ناوگان فرسوده است، همچنین حدود ۲۱ درصد آلودگی تهران مربوط به موتورسیکلت‌هاست که بیش از ۹۰ درصد آنها نیز فرسوده هستند. تقریبا ۵۰ درصد کل آلودگی هوای تهران ناشی از فرسودگی وسایل نقلیه است. در نتیجه نوسازی و برقی‌سازی‌ ناوگان حمل‌ونقل عمومی مهم‌ترین راهکار برای برطرف کردن آلودگی هوای تهران است. باتوجه به این موضوع، مسیر اصلی شهرداری برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی است. تا امروز حدود ۵۱۰ دستگاه اتوبوس برقی و بیش از ۲۰۰۰دستگاه تاکسی برقی به ناوگان شهرداری تهران اضافه شده که این اقدامات راهکار اصلی مقابله با آلودگی هواست.

اقدامات اصلی شهرداری در تحقق مأموریت‌های محوله قانونی هوای پاک

معاینه فنی خودرو

۹ واحد سیار معاینه فنی درشهر تهران راه اندازی شد.
۳ خط معاینه فنی خودروهای سنگین ایجاد شد.
۳ خط سیار معاینه فنی موتورسیکلت راه افتاد.
یک میلیون دلارتجهیزات برای ارتقا و نوسازی ۱۱ مرکز معاینه فنی شهرداری تهران خریداری شد.
درمجموع افزایش ۲۰ خط معاینه‌فنی در بازه چهارساله تنها بخشی از کارهای انجام‌شده در این بخش است.

افزایش زیرساخت‌های حمل‌ونقل

۲۵ جایگاه شارژ برقی شامل ۱۹۲ استند درتهران نصب و راه اندازی شد.
۵/۴۱ کیلومتر مسیر مترو در این دوره از مدیریت شهری به بهره‌برداری رسید.
۲۲ ایستگاه در دوره ششم مدیریت شهری به بهره‌برداری رسید.
۲۰۰۰ اسکوتر برقی با تسهیلات کم بهره و طولانی درقالب یک پویش درحال واگذاری به شهروندان است.
۱۴ پایانه مسافری تهران مسقف و بهسازی شد.

مدیریت پسماندها و استفاده از پساب‌ها

اعتبارات، توسعه زیرساخت‌های تصفیه پساب افزایش یافت.
۳ تصفیه‌خانه بزرگ در شرق و غرب تهران راه‌اندازی می‌شود.
امکان استفاده از ۵۶ میلیون مترمکعب آب پایدار برای آبیاری فضای سبز شهر تهران فراهم شد.

توسعه حمل‌ونقل عمومی

۲۵۰۰ اتوبوس جدید وارد ناوگان شد.
۵۱۰ اتوبوس برقی در تهران فعال شد.
۷۴۵ اتوبوس تاکنون اورهال شده است.
۷۵ متروباس برای شهر تهران خریداری شد.
۲ دستگاه متروباس(اتوبوس ۳ کابین ۲۶ متری) به عنوان
مدجدید حمل و نقلی وارد کشور شد.
۵۰ اتوبوس برقی دوکابین برای تهران خریده شد.
۳ دستگاه اتوبوس ۱۸ متری(دوکابین) برقی وارد کشور
شده است.
انعقاد قرارداد خرید ۶۳۰ واگن با طرف چینی و ۱۱۳ واگن ملی که تاکنون ۲ رام آن وارد ناوگان مترو شده است.
۶۴۵ واگن مترو نوسازی شده است.
۱۱ هزار تاکسی فرسوده تاکنون نوسازی شده است.
۱۹۲۴ تاکسی برقی در تاکسیرانی تهران فعال است.
۲۴۳ ون تاکسی تاکنون نوسازی شده است.
۱۰۰۰ خودروی جی ۴ جایگزین تاکسی های فرسوده
خواهد شد.
۱۶۴ موتورسیکلت برقی تحویل اداره پست تهران شده است.
۱۵۰ خودروی برقی به پلیس راهورتهران واگذار شد.
۱۰۶ دستگاه موتوربرقی وارد ناوگان شهرداری تهران شده است.

توسعه کمربند سبز و توسعه انرژی پاک

بیش از ۱۵مترمربع (داخل شهر و حاشیه شهر)
سرانه فضای سبز است.
۱۱ هزار هکتار به کمربند فضای سبز تهران اضافه شد.
۱۴۰ بوستان در این دوره مدیریت شهری افتتاح‌شد.
۲/۴ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی به بهره‌برداری رسید.
کل ظرفیت نیروگاه‌های‌خورشیدی پیش از جنگ ۲۰۷۳کیلووات در۱۰۱ نقطه تهران بود.

منبع: روزنامه همشهری