همشهری-مهدی اسماعیل پور: ۳ روز از بارندگی بی‌وقفه در تهران گذشت، اما آنچه برخی منتقدان مدیریت شهری در فضای مجازی برای حمله به شهرداری منتشر کردند، نه تصاویر مستند از آب‌گرفتگی مترو، بلکه ویدئوهایی با نشانه‌های متعدد از تولید با هوش مصنوعی است.
شواهدی که آب‌گرفتگی‌ها را زیر سؤال برد
اصل ماجرا، تکرار همان داستان‌سرایی‌ها و سناریونویسی‌هایی است که با هدف تخریب مدیریت شهری در حال خدمت‌رسانی به مردم مطرح می‌شود. در این میان، چه لوکیشنی بهتر از یک ایستگاه متروی غرق در آب برای ساختن یک روایت انتقادی؟ نکته قابل‌تأمل‌تر اینکه در کنار انتشار این تصاویر، خطاب به شهردار تهران گفته می‌شود به‌جای اجرای طرح‌هایی از جمله «تورم صفر» به وظایف اصلی خود بپردازد تا ایستگاه‌های مترو را آب نبرد. این در حالی است که درباره صحت این تصاویر ابهام‌های جدی وجود دارد و نشانه‌های متعددی احتمال استفاده از هوش مصنوعی در تولید آنها را مطرح می‌کند. نخست اینکه مراجع رسمی و مرتبط، ازجمله سازمان آتش‌نشانی و شرکت بهره‌برداری متروی تهران و حومه، درباره وقوع آب‌گرفتگی در ایستگاه‌های مترو گزارشی در این زمینه دریافت نکرده‌اند. اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. در تصاویر منتشرشده، عناصر و نشانه‌هایی وجود دارد که با وضعیت طبیعی یک ایستگاه متروی آب‌گرفته همخوانی ندارد؛ نشانه‌هایی که برای توجه به آنها لزوما نیازی به داشتن تخصص در حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی نیست. برای مثال، پله‌برقی داخل ایستگاه با وجود قرار گرفتن در آب همچنان روشن و فعال است؛ جزئیاتی که در کنار سایر نشانه‌های غیرعادی، تردیدها درباره اصالت تصاویر را بیشتر می‌کند. حرکات مسافرانی که ظاهرا تا مچ پا در آب قرار دارند، مشخص نبودن نام ایستگاه، نبود اطلاعات دقیق درباره محل وقوع حادثه و انتشار تنها یک فیلم از چنین اتفاقی نیز از دیگر ابهام‌های این ماجراست.
منتقدان از خدمات شاکی هستند
چند فیلم و تصویر دیگر نیز با محوریت انتقاد از طرح‌های شهرداری تهران در فضای مجازی منتشر و دست‌به‌دست شده‌اند. در این میان، آنچه در برخی از این محتواها به چشم می‌خورد، انتقاد از اقداماتی مانند اجرای طرح تورم صفر، بازسازی خانه‌های آسیب‌دیده از جنگ، رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی و ورود به حوزه خودروهای برقی و مسکن است. به بیان دیگر، در این روایت انتقادی، شهرداری به‌خاطر اقداماتی که فراتر از خدمات روزمره شهری تعریف می‌شوند مورد سؤال قرار گرفته؛ از توزیع محصولات با قیمت ثابت و حمایت از سبد معیشت مردم تا رایگان کردن حمل‌ونقل عمومی، ورود به حوزه خودروهای برقی و پیگیری مسائل مسکن؛ اقداماتی که هرکدام به‌نوعی با منافع و ساختارهای اقتصادی موجود در این حوزه‌ها ارتباط پیدا می‌کند.
در نهایت، تصویری که از این نگاه انتقادی ترسیم می‌شود، این است که شهرداری و مدیریت شهری باید صرفا به امور روزمره شهر، ازجمله نظافت معابر و جمع‌آوری زباله‌ها در ساعت ۹شب بپردازند و ورود به سایر حوزه‌ها را کنار بگذارند، چراکه هر اقدام دیگری ممکن است با برچسب‌هایی مانند پوپولیستی بودن مواجه شود. با این حال، فارغ از اختلاف‌نظرها درباره عملکرد مدیریت شهری و سیاست‌های اجرایی آن انتشار تصاویر و ویدئوهای تأییدنشده و نسبت دادن آنها به واقعیت پرسش‌های جدی درباره مسئولیت رسانه‌ای و صحت‌سنجی محتوا در فضای مجازی ایجاد می‌کند.