همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: احتمالا «سکته مغزی»، خیلی از شما را یاد افراد بسیار مسن می‌اندازد، اما آمارها می‌گویند اتفاقا سن این سکته در کشور پایین آمده و آمار آن نیز به طرز نگران‌کننده‌ای رو به افزایش است. هر سال بیش از ۱۰۰ هزار نفر از جمعیت ۹۰ میلیونی ایران دچار سکته مغزی می‌شوند؛ به اندازه جمعیت یک شهر ۱۰۰ هزار نفری! نکته مهم‌تر اینکه با وجود آنکه این سکته قابل پیشگیری و بعد از بروز، قابل درمان است، اما ۳۰ درصد افراد سکته‌کرده براثر ناآگاهی اطرافیان درباره علائم آن و تاخیر در مراجعه، جان خود را از دست می‌دهند. همشهری به مناسبت روز جهانی سکته مغزی (۷ آبان) با دکتر احسان شریفی‌پور، متخصص مغز و اعصاب، دبیر انجمن سکته مغزی ایران و عضو فعال انجمن جهانی سکته مغزی گفتگو کرده است.
سکته مغزی؛ دومین علت مرگ‌ومیر در ایران
شریفی‌پور می‌گوید: «درباره سکته مغزی، باید سه نکته را به‌عنوان اولویت و هشداری جدی برای جامعه در نظر بگیریم؛ اول اینکه سکته مغزی را یک اولویت سلامت عمومی بدانیم، دوم بدانیم که سکته مغزی در صورت اقدام در زمان طلایی، قابل درمان است و سوم اینکه بدانیم می‌توان از بروز سکته مغزی پیشگیری کرد.»
شریفی‌پور می‌گوید: «بر اساس مطالعات متعدد در ۳۰ سال اخیر، سکته مغزی یکی از سه علت اصلی مرگ‌ومیر است و به گفته شریفی‌پور، «می‌توان با اطمینان گفت که الان دومین علت مرگ‌ومیر در ایران است و اگر اقدامی نکنیم، همچنان به آسیب رساندن یا گرفتن جان انسان‌ها ادامه خواهد داد.» او می‌گوید: «در کشورهای مختلف دنیا، سکته مغزی ممکن است سومین یا پنجمین علت مرگ‌ومیر باشد. این تفاوت به این بستگی دارد که هر کشور تا چه اندازه به این بیماری اهمیت می‌دهد و برای درمان و پیشگیری از آن اقدام می‌کند.»
طبق گفته دبیر انجمن سکته مغزی ایران، روند بروز سکته مغزی در ایران افزایشی است. «مطالعاتی که در دهه‌های اخیر انجام داده‌ایم، از جمله مطالعه سال ۲۰۱۰ در مشهد و مطالعه سال ۲۰۲۰ در مناطق مرکزی کشور، نشان می‌دهد که میزان بروز سکته مغزی در ایران بین ۱۳۰ تا ۱۵۰ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در سال است. یعنی هر سال بیش از ۱۰۰ هزار نفر از جمعیت ۹۰ میلیونی کشور دچار سکته مغزی می‌شوند؛ جمعیتی به اندازه یک شهر ۱۰۰ هزار نفری. و متأسفانه حدود ۳۰ درصد این افراد جان خود را از دست می‌دهند. این آمار بسیار نگران‌کننده است.»
مراجعه ۲۰۰ مورد سکته مغزی فقط در ۲۴ ساعت!
عضو هیات مدیره انجمن سکته مغزی ایران به این نکته بسیار مهم نیز اشاره می‌کند که «آمار بروز سکته مغزی در کشور رو به افزایش است و شیب این روند، پایین‌آینده یا نزولی نیست. روند فعلی نشان می‌دهد اگر با همین شرایط پیش برویم، بروز سکته مغزی در ۱۰ سال آینده همچنان افزایشی خواهد بود.»
این متخصص مغز و اعصاب به آمار نگران‌کننده‌ای از بروز سکته مغزی در تهران تنها در یک روز اشاره می‌کند و می‌گوید: «فقط طی ۲۴ ساعت، ۲۰۰ مورد سکته مغزی در تهران اتفاق افتاده است. یعنی از ساعت ۸ صبح ۴ آبان تا ساعت ۸ صبح ۵ آبان. و از این تعداد فقط ۲۰ درصد و شاید کمتر نجات پیدا کردند و ۸۰ درصد از درمان محروم شدند و این محرومیت مساوی است با مرگ یا ناتوانی دائمی. درحالی‌که اگر این افراد در زمان طلایی به بیمارستان می‌رسیدند، می‌شد جان آن‌ها را نجات داد.»
اهمیت زمان در درمان سکته مغزی؛ دیر مراجعه نکنید
دکتر شریفی‌پور درباره اهمیت زمان در درمان سکته مغزی می‌گوید: «در هر دقیقه، حدود ۲ میلیون سلول مغزی به صورت برگشت‌ناپذیر از بین می‌رود و در هر ثانیه حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار نورون مغزی از دست می‌رود. اگر آگاهی عمومی درباره این موضوع و شناخت علائم سکته مغزی افزایش پیدا کند، می‌توانیم به نجات بیماران کمک کنیم.»
این متخصص مغز و اعصاب درباره علائم سکته مغزی توضیح می‌دهد: «اختلال ناگهانی در تعادل فرد، اختلال ناگهانی بینایی، ضعف ناگهانی در یک سمت صورت، ضعف ناگهانی یک دست یا پا (اصطلاحا فلج‌شدن) و اختلال ناگهانی در تکلم علائم اصلی سکته مغزی هستند و اگر این علائم را بشناسیم، می‌توانیم به‌موقع برای درمان اقدام کنیم. این موارد، علائم کلی سکته مغزی هستند. ممکن است در یک فرد همه علائم به‌طور هم‌زمان بروز کنند، ممکن است فقط بخشی از آن‌ها ظاهر شوند. مهم این است که بدانیم که هرکدام از این علائم، هشداری جدی هستند.»
شریفی‌پور تأکید می‌کند: «موقع مواجهه با فردی که مشکوک به سکته مغزی است، فقط یک کار باید انجام دهیم: تماس فوری با شماره ۱۱۵ و درخواست کمک از اورژانس. چون زمان طلایی مراجعه خیلی در نتیجه درمان مهم است.»
دبیر انجمن سکته مغزی ایراندرباره زمان طلایی می‌گوید: مردم باید علائم سکته مغزی را بشناسند و بدانند که حتی تا ۲۴ ساعت بعد از شروع علائم هم ممکن است امکان نجات و درمان بیمار وجود داشته باشد. البته درمان تا ۲۴ ساعت به معنای نجات قطعی همه بیماران نیست و بهتر است فرد در همان ساعات اولیه بروز سکته به بیمارستان واجد شرایط منتقل شود.»
بیشتر بخوانید؛
-
۱۱ عامل بروز سکته مغزی را بشناسید
-
در سر شور آرایشگاه ها هم احتمال سکته مغزی وجود دارد
-
۴ اقدام اشتباه درباره افرادی که سکته می کنند
-
شکستن قولنج گردن چطور باعث سکته مغزی می‌شود؟!
چرا سن سکته مغزی در ایران پایین آمده است؟
اما چرا سکته مغزی در ایران با میانگین سنی پایین‌تری رخ می‌دهد؟ دکتر شریفی‌پور می‌گوید: «مطالعات جهانی، میانگین سن سکته مغزی را بین ۷۰ تا ۸۰ سال تخمین می‌زنن، اما دو مطالعه بزرگ در ایران - یکی در سال ۲۰۱۰ در مشهد و دیگری در سال ۲۰۲۰ در مناطق مرکزی کشور - که به همت استادان و همکاران دانشگاهی ما انجام شده‌اند، میانگین سن سکته مغزی را بین ۶۰ تا ۷۰ سال برآورد کرده‌اند. این یعنی میانگین سن بروز سکته مغزی در ایران حدود ۱۰ سال کمتر از میانگین جهانی است. از طرف دیگر، میزان بروز سکته مغزی در کشور ما ۱.۵ برابر متوسط جهانی است. بنابراین، وضعیت ما در زمینه سکته مغزی بحرانی است.»
این متخصص مغز و اعصاب می‌گوید: «البته کشور با مشکلات زیادی، از جمله جنگ، درگیر است؛ اما سکته مغزی جنگ و صلح نمی‌شناسد و به وضعیت خوب یا بد اقتصادی هم کاری ندارد. بااین‌حال، اگر اراده و نگاه اولویت‌محور وجود داشته باشد، حتماً می‌توان امارها را کاهش داد.»
چه عواملی خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند؟
شریفی‌پور در پاسخ به این سوال که چه عواملی خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند، می‌گوید: «افزایش سن، جنسیت مرد و سابقه خانوادگی از عوامل خطر غیرقابل‌تغییر سکته مغزی هستند. مثلا از ۵۰ سالگی به بعد، با هر دهه افزایش سن، خطر سکته مغزی ۲ برابر می‌شود. اما بسیاری از عوامل خطر قابل‌اصلاح‌اند و به سبک زندگی مربوط می‌شوند؛ از جمله فشار خون بالا، تغذیه ناسالم، کم‌تحرکی و مصرف دخانیات.»
دبیر انجمن سکته مغزی ایران تأکید می‌کند: «پیشگیری از این عارضه نباید فقط بر عهده پزشکان و بیمارستان‌ها باشد و به برنامه‌ای ملی با مشارکت حاکمیت، رسانه‌ها و نهادهای تأثیرگذار نیاز دارد.» او می‌گوید: «اگر سکته مغزی در اولویت قرار بگیرد و برای آن برنامه ملی داشته باشیم، می‌توانیم طی ۱۰ سال آینده جایگاه آن را از دومین علت مرگ‌ومیر در کشور به پنجمین علت کاهش دهیم و با تلاش بیشتر، به جایگاه دهم یا پایین‌تر برسانیم.»
بدون سابقه خانوادگی هم سکته مغزی می‌کنیم
این متخصص مغز و اعصاب در پاسخ به این سوال که آیا ممکن است کسی بدون سابقه خانوادگی سکته مغزی، به این عارضه دچار شود، می‌گوید: «بله، موارد زیادی داریم. چون همان‌طور که گفتم، سبک زندگی عامل مهمی است؛ مصرف دخانیات، چربی‌های نامناسب و فشار خون بالا از جمله عوامل خطر هستند و وقتی این عوامل در کنار هم قرار می‌گیرند، احتمال سکته مغزی افزایش پیدا می‌کند.»