همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: هر سال با شروع فصل سرما و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی، خطر مسمومیت با منوکسید کربن بالا می‌رود؛ گازی بی‌رنگ و بو که می‌تواند در سکوت، جان فرد را بگیرد. با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان اورژانس و رسانه‌ها، مسمومیت با این گاز همچنان قربانی می‌گیرد. بر اساس آمار سازمان پزشکی قانونی، سال گذشته ۸۳۱ نفر در کشور بر اثر مسمومیت با منوکسید کربن جان باختند؛ آماری که نسبت به سال قبل تنها ۳ درصد کاهش داشت. تهران با ۱۲۷ فوتی، بیشترین تلفات استانی را ثبت کرد. از نظر زمانی نیز بهمن‌ماه با ۱۴۹ فوتی، مرگ‌بارترین ماه سال بود و مردادماه با ۲۵ فوتی، کمترین آمار مرگ را داشت.
اما این مسمومیت در چه شرایطی اتفاق می‌افتد؟ چه اشتباه‌هایی هنگام استفاده از وسایل گرمایشی، حتی در خانه‌های به‌ظاهر ایمن، جان افراد را به خطر می‌اندازد و چطور می‌توان از این حوادث پیشگیری کرد؟
مسمومیت با گاز در طول سال رخ می‌دهد
یکم تا هفتم آبان، هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها است و هر روز هفته، یک شعار برای آگاهی‌بخشی به جامعه از سوی وزارت بهداشت تعیین شده است. فردا ۳ آبان "روز پیشگیری از مسمومیت ناشی از گازها منوکسید کربن" نام‌گذاری شده است. همشهری در این زمینه با سعید مهرسروش، معاون پژوهشی و آموزشی اورژانس تهران گفتگو کرده است.
مهرسروش می‌گوید: «موارد مسمومیت با منوکسید کربن در تمام طول سال اتفاق می‌افتد، اما در دو پیک سال افزایش پیدا می‌کند؛ پیک اول، زمانی است که هوا رو به سردی می‌رود و مردم استفاده از سیستم‌های گرمایشی را شروع می‌کنند. پیک دوم هم زمانی است که هوا سردتر می‌شود و شعله‌ها بیشتر می‌شوند. در این دو دوره، تعداد مصدومان مسمومیت با منوکسید کربن بیشتر می‌شود.»
او ادامه می‌دهد: «منوکسید کربن گازی بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه است که براثر احتراق ناقص مواد آلی و مواد سوختنی تولید می‌شود. یکی از دلایل بروز این حوادث هم این است که این گاز با چشم دیده نمی‌شود و افراد نمی‌توانند حضور آن را به راحتی تشخیص دهند. شاید به همین دلیل، آگاهی کافی درباره خطرات آن وجود نداشته باشد یا مردم توصیه‌های پیشگیرانه را جدی نگیرند. تا زمانی که متأسفانه خودشان یا اطرافیانشان دچار مسمومیت شوند که می‌تواند مرگ‌های بسیار تلخی به دنبال داشته باشد. ممکن است سه چهار نفر از اعضای یک خانواده شب در کنار هم باشند و همگی دچار مسمومیت شوند و جان خود را از دست بدهند. این حوادث بسیار دلخراش‌اند و اگر اقدامات لازم انجام نشود، کمک و رسیدگی به‌موقع نرسد یا افراد متوجه وقوع مسمومیت نشوند، ممکن است پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشند.»
پکیج هم بی‌خطر نیست؛ مراقب باشید
مهرسروش تأکید می‌کند که «مسمومیت با منوکسید کربن فقط به فصل سرما و بخاری‌ها محدود نمی‌شود. آبگرمکن و سیستم پکیج هم می‌توانند خطرآفرین باشند. حتی در تابستان.» این متخصص اورژانس توضیح بیشتری در این باره می‌دهد: «پکیج در محیط خانه اکسیژن مصرف می‌کند و در صورت نصب نامناسب یا وجود مشکل در سیستم خروج گازها، ممکن است خطرآفرین باشد. بنابراین، مسیر خروجی و دودکش پکیج باید حتماً بررسی شود. مخصوصا در خانه‌هایی که پکیج در فضای داخل منزل نصب شده است. همچنین نصب آبگرمکن در محل نامناسب و اختلال در خروجی گازهای حاصل از احتراق در فصل گرما هم می‌تواند خطرآفرین باشد. مثلا ممکن است فردی به مدت یک ساعت در حمام باشد و از آبگرمکن استفاده کند، اما خروجی دودکش آبگرمکن یا سیستم خروج گاز آن دچار مشکل باشد. در چنین شرایطی احتمال مسمومیت با منوکسید کربن وجود دارد.»
چطور از خفگی با گاز پیشگری کنیم؟
معاون پژوهشی و آموزشی اورژانس تهران با تأکید بر اهمیت پیشگیری از مسمومیت با منوکسید کربن می‌گوید: «در این زمینه باید به دو موضوع توجه کرد؛ اقدامات پیشگیرانه و اقداماتی که در صورت بروز مسمومیت باید انجام داد.»
مهرسروش در توضیح راهکارهای پیشگیری می‌گوید: «در زمینه پیشگیری اول باید حتماً از وسایل گرمایشی استاندارد استفاده کنیم. سالانه هنگام نصب سیستم گرمایشی به‌ویژه در آغاز فصل سرما باید از فرد متخصص و آشنا به این کار کمک بگیریم تا نصب وسایل به‌درستی انجام شود. همچنین دودکش‌ها و وسایل گازسوز باید حتما به طور مرتب بررسی شوند.»
او می‌گوید: «افرادی که در منزل از آبگرمکن یا سیستم پکیج استفاده می‌کنند هم باید به این نکته توجه داشته باشند که دودکش و مسیر خروج گازهای حاصل از احتراق این وسایل باید به‌درستی نصب شده باشد و به طور مرتب بررسی شود تا از تجمع منوکسید کربن در فضای خانه جلوگیری شود. مخصوصا پکیج‌هایی که داخل منزل نصب شده‌اند.»
تنها راه تشخیص وجود منوکسید کربن
«تشخیص وجود منوکسید کربن با حواس بویایی و بینایی و ... امکان‌پذیر نیست و برای پایش میزان این گاز باید از دستگاهی مخصوص استفاده کرد. مهرسروش در این باره می‌گوید: «تنها راه مطمئن، استفاده از دستگاهی به نام سئو دتکتور است که میزان منوکسید کربن را پایش می‌کند. اگر ساختمان به چنین دستگاهی مجهز باشد، بسیار خوب است. در صورت نبود این دستگاه می‌توان از آتش‌نشانی و نیروهای امدادی کمک گرفت تا محیط را بررسی کنند و میزان منوکسید کربن موجود در ان محیط را بسنجند و مشخص کنند که آیا شرایط خطرناک است یا خیر.»
اقدامات ضروری در مواجهه با فرد مسموم
این متخصص اورژانس درباره اقدامات ضروری در مواجهه با فرد مسموم هم توضیح می‌دهد: «اگر با فردی مواجه شدیم که دچار مسمومیت با منوکسید کربن شده است، اولین اقدام این است که او را از محیط آلوده خارج کنیم. اصلا نباید اجازه بدهیم فرد در آن محیط باقی بماند. باید به هر شکل ممکن او را به فضای آزاد منتقل کنیم. اگر اکسیژن در دسترس داریم، باید برای او اکسیژن‌درمانی انجام دهیم و بعد حتماً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیریم.»
مهرسروش با تأکید بر لزوم رعایت توصیه‌های کارشناسان اورژانس می‌گوید: «باید توصیه‌های کارشناس تلفنی اورژانس ۱۱۵ را که به تماس پاسخ می‌دهد، رعایت کنیم. بر اساس شرایط فرد، پاسخ به پرسش‌های کارشناس و سایر موارد، در صورت نیاز آمبولانس اعزام می‌شود و همکاران ما اقدامات درمانی بعدی را انجام می‌دهند.»
چه مدت مواجهه با منوکسید کربن خطرناک است؟
معاون پژوهشی و آموزشی اورژانس تهران در پاسخ به این سوال که چه مدت قرار گرفتن در معرض منوکسید کربن می‌تواند خطرناک باشد، توضیح می‌دهد: این موضوع به میزان و غلظت گاز منوکسید کربن بستگی دارد و عدد و زمان مشخصی برای آن وجود ندارد.