به گزارش همشهری آنلاین، نگهداری خودرو فقط به بنزین زدن، شستن بدنه و تعویض لاستیک‌ها محدود نمی‌شود. بخش مهمی از سلامت خودرو به مایعاتی وابسته است که هرکدام وظیفه مشخصی دارند. از روغن موتور که برای روان‌کاری قطعات موتور استفاده می‌شود تا مایع خنک‌کننده که به کنترل دمای موتور کمک می‌کند. بعضی از این مایعات باید در دوره‌های مشخص تعویض شوند و بعضی دیگر بیشتر نیاز به بررسی سطح و نشتی دارند. راهنمای اصلی برای نوع مایع و زمان سرویس نیز دفترچه خودرو است.
روغن موتور
اگر بخواهیم یکی از مهمترین مایعات خودرو را نام ببریم، روغن موتور در ابتدای فهرست قرار می‌گیرد. موتور از تعداد زیادی قطعه متحرک تشکیل شده است که هنگام روشن بودن خودرو با سرعت بالا حرکت می‌کنند. روغن موتور به روان‌کاری این قطعات کمک می‌کند تا اصطکاک و فرسایش آنها کاهش پیدا کند. به همین دلیل کمبود روغن یا استفاده از روغن نامناسب می‌تواند به موتور آسیب بزند. کارشناسان خودرو نیز تاکید می‌کنند که روغن باید مطابق توصیه سازنده و در زمان تعیین‌شده در دفترچه خودرو تعویض شود.
برای یک مثال ساده، موتور را می‌توان مانند مجموعه‌ای از قطعات فلزی متحرک در نظر گرفت که بدون روان‌کاری مناسب، تماس و اصطکاک بیشتری با یکدیگر خواهند داشت. روغن مناسب علاوه بر روان‌کاری، به جابه‌جایی بخشی از گرمای ایجادشده در موتور نیز کمک می‌کند.
راننده لازم نیست برای بررسی روغن موتور مکانیک باشد. در خودروهایی که میله اندازه‌گیری روغن دارند، می‌توان طبق دستورالعمل دفترچه خودرو سطح روغن را بررسی کرد. اگر سطح روغن مرتبا پایین می‌آید، فقط اضافه کردن روغن کافی نیست و بهتر است علت کم شدن آن، مانند نشتی یا مصرف غیرعادی، بررسی شود.
نکته مهم اینکه اگر اعضای خانواده از یک خودرو استفاده می‌کنند، بهتر است زمان آخرین تعویض روغن روی یک برگه یا در تلفن همراه ثبت شود. این کار ساده از فراموش کردن سرویس‌های دوره‌ای جلوگیری می‌کند.
مایع خنک کننده
دومین مورد مهم مایع خنک کننده است. موتور هنگام کار گرمای زیادی تولید می‌کند و سیستم خنک کننده وظیفه دارد دمای آن را در محدوده مناسب نگه دارد. کمبود مایع، نشتی یا مشکل در سیستم خنک کننده می‌تواند زمینه‌ساز افزایش بیش از حد دمای موتور شود. توصیه می‌شود سطح مایع خنک‌کننده و وضعیت سیستم خنک‌کننده به‌طور دوره‌ای بررسی شود و نوع مایع مطابق مشخصات سازنده خودرو باشد.
یکی از اشتباهات رایج این است که راننده برای بررسی یا اضافه کردن مایع خنک‌کننده، زمانی سراغ مخزن می‌رود که موتور داغ است. سیستم خنک‌کننده خودرو ممکن است تحت فشار باشد و باز کردن درپوش آن در حالت داغ خطرناک است. بنابراین بررسی سطح این مایع باید زمانی انجام شود که موتور کاملا خنک شده باشد.
اگر زیر خودرو لکه‌ای مشاهده می‌کنید یا سطح مایع خنک‌کننده مرتب پایین می‌آید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید. کم کردن مایع به‌صورت مداوم می‌تواند نشانه وجود نشتی یا مشکل دیگری در سیستم باشد.
روغن ترمز
ترمز از مهمترین تجهیزات ایمنی خودرو است و روغن یا مایع ترمز نقش مهمی در انتقال نیروی ترمز در سیستم‌های هیدرولیکی دارد. به همین دلیل پایین بودن سطح مایع ترمز نباید مانند کم شدن مایع شیشه‌شور تلقی شود.
کارشناسان توصیه می‌کنند سطح مایع ترمز بررسی شود و در صورت پایین بودن آن، سیستم از نظر نشتی یا فرسودگی قطعات بررسی شود.همچنین تاکید می‌شود که اگر سطح مایع ترمز نزدیک علامت حداقل یا پایین‌تر از آن باشد، سیستم ترمز باید در اولین فرصت بررسی شود.
از طرف دیگر اضافه کردن خودسرانه هر نوع مایع ترمز نیز کار درستی نیست. خودروها ممکن است به مشخصات متفاوتی نیاز داشته باشند و نوع مناسب باید از دفترچه خودرو یا اطلاعات درج‌شده روی مخزن مشخص شود.
اگر هنگام ترمز گرفتن، خودرو رفتار غیرعادی دارد، پدال ترمز بیش از حد پایین می‌رود، صدای غیرمعمول شنیده می‌شود یا چراغ هشدار مربوط به ترمز روشن می‌شود، بهتر است موضوع را به تعویق نیندازید.
مایع شیشه‌شور
مایع شیشه‌شور شاید در مقایسه با روغن موتور و مایع ترمز کم‌اهمیت به نظر برسد اما تمیز بودن شیشه جلو مستقیما با دید راننده ارتباط دارد. گردوغبار، گل، حشرات و آلودگی‌های جاده می‌توانند دید راننده را کاهش دهند و شیشه‌شور و برف‌پاک‌کن برای پاک کردن این آلودگی‌ها به کار می‌روند.
پر کردن مخزن شیشه‌شور معمولا کار پیچیده‌ای نیست اما بهتر است از مایع مخصوص شیشه‌شور استفاده شود. توصیه می‌شود استفاده از مایع متناسب با شرایط آب‌وهوایی باشد. برای مناطق سردسیر، نوعی که در برابر یخ‌زدگی مقاوم باشد اهمیت بیشتری دارد.
در ایران نیز این موضوع را می‌توان در سفرهای جاده‌ای به‌خوبی دید. راننده‌ای که در جاده‌ای خاکی یا در هوای بارانی با شیشه کثیف روبه‌رو می‌شود، اگر مخزن شیشه‌شور خالی باشد، ممکن است برای تمیز کردن شیشه با مشکل مواجه شود.
روغن گیربکس
گیربکس برای انتقال نیروی موتور به چرخ‌ها به روان‌کاری مناسب نیاز دارد. نوع مایع مورد استفاده و زمان بررسی یا تعویض آن به نوع گیربکس و توصیه سازنده بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان یک فاصله زمانی یا یک نوع روغن را برای همه خودروها تجویز کرد.
در برخی خودروهای جدید، گیربکس‌ها ساختار متفاوتی دارند و حتی ممکن است دسترسی راننده به محل بررسی مایع مانند خودروهای قدیمی نباشد. بنابراین اضافه کردن روغن گیربکس بدون اطلاع از نوع دقیق آن می‌تواند اشتباه باشد.
تاکید می‌شود که مشخصات و برنامه سرویس باید با دفترچه خودرو هماهنگ باشد. همچنین توصیه می‌شود رانندگان به جای پذیرش خودکار سرویس‌های اضافه، ابتدا برنامه تعمیر و نگهداری اعلام‌شده از سوی سازنده را بررسی کنند.
اگر تعویض دنده سخت شده، دنده‌ها با ضربه جا می‌روند، خودرو در هنگام حرکت رفتار غیرعادی دارد یا نشتی مشاهده می‌شود، بهتر است خودرو توسط تعمیرکار بررسی شود.
مایع هیدرولیک فرمان
آخرین مورد مایع هیدرولیک فرمان است. این مایع در خودروهایی که سیستم فرمان هیدرولیکی دارند، به انتقال فشار و عملکرد نرم‌تر فرمان کمک می‌کند. اما نکته مهم این است که همه خودروها چنین مایعی ندارند. برخی خودروهای جدید از فرمان برقی استفاده می‌کنند و در آنها مخزن مایع هیدرولیک فرمان وجود ندارد.
اگر خودرو دارای فرمان هیدرولیک باشد، پایین آمدن سطح مایع یا وجود نشتی می‌تواند عملکرد فرمان را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی بهتر است به جای پر کردن مکرر مخزن، علت کم شدن مایع مشخص شود.
بنابراین اگر راننده نمی‌داند خودرویش فرمان هیدرولیک دارد یا برقی، لازم نیست حدس بزند. یک نگاه به دفترچه خودرو یا مراجعه به تعمیرکار می‌تواند تکلیف را مشخص کند.
همه مایعات را با یک نسخه نمی‌توان نگهداری کرد
یکی از مهمترین نکات برای خانواده‌ها این است که مایعات خودرو شبیه یکدیگر نیستند و نباید آنها را با هم اشتباه گرفت. رنگ مایع نیز به‌تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص نوع آن نیست. ممکن است دو مایع با ظاهر مشابه، برای دو کاربرد کاملا متفاوت تولید شده باشند.
همچنین هر کاهش سطحی به معنای نیاز فوری به اضافه کردن مایع نیست. گاهی پایین آمدن سطح می‌تواند نشانه نشتی یا فرسودگی یک قطعه باشد. در مورد مایع ترمز، برای نمونه، پایین آمدن سطح می‌تواند نیازمند بررسی سیستم ترمز باشد. منابع ایمنی خودرو نیز توصیه می‌کنند در صورت مشاهده نشتی، خودرو برای بررسی تخصصی مراجعه شود.
از سوی دیگر تعویض زودهنگام یا انجام سرویس‌هایی که سازنده خودرو توصیه نکرده است نیز الزاما به معنای نگهداری بهتر نیست. برنامه سرویس خودرو، نوع مایع و فاصله تعویض باید بر اساس دفترچه همان خودرو تعیین شود.
یک برنامه ساده برای خانواده
لازم نیست صاحب خودرو هر روز کاپوت را بالا بزند و همه چیز را بررسی کند. یک برنامه ساده می‌تواند کافی باشد. مثلا یکی از اعضای خانواده می‌تواند زمان تعویض روغن، سرویس بعدی و بررسی مایعات را در تقویم تلفن همراه ثبت کند. پیش از سفرهای طولانی نیز بهتر است سطح روغن، مایع خنک‌کننده، مایع ترمز، شیشه‌شور و سایر موارد قابل بررسی کنترل شوند.
در کنار این موارد، نباید نشتی‌های زیر خودرو، بوی غیرعادی، بالا رفتن دمای موتور، تغییر رفتار ترمز یا فرمان و تغییرات غیرمعمول در تعویض دنده را نادیده گرفت.
در نهایت مراقبت از خودرو بیشتر از آنکه به تعمیرات پیچیده وابسته باشد، به نظم و توجه به نشانه‌های ساده نیاز دارد. روغن موتور، مایع خنک‌کننده، روغن ترمز، شیشه‌شور، مایع گیربکس و در خودروهای مجهز، مایع هیدرولیک فرمان هرکدام وظیفه‌ای متفاوت دارند. شناخت همین موارد ساده می‌تواند به خانواده کمک کند مشکلات خودرو را زودتر متوجه شود، از هزینه‌های قابل پیشگیری بکاهد و مهمتر از همه، با اطمینان بیشتری راهی جاده شود.