همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: گسترش کتاب‌های دیجیتال دسترسی به آثار متنوع را آسان‌تر کرده است، اما دسترسی به هزاران عنوان لزوماً به معنای انتخاب راحت‌تر کتاب یا درک بهتر محتوا نیست. هوش مصنوعی با قابلیت‌هایی مانند پاسخ‌گویی به پرسش‌های خواننده، توضیح مفاهیم دشوار و تبدیل متن به گفتار، در حال تغییر تجربه مطالعه است. قابلیت‌هایی مانند «Ask this Book» آمازون و ابزارهای هوشمند مرتبط با کتاب نیز نمونه‌هایی از این روند هستند؛ هرچند دسترسی به آنها به زبان، قالب کتاب و شرایط ارائه سرویس بستگی دارد.
از ورق‌زدن تا گفت‌وگو با کتاب
مهندس داود کیانی‌زاده پور، متخصص هوش مصنوعی می‌گوید هوش مصنوعی می‌تواند تجربه کتاب‌خوانی دیجیتال را از خواندن صرف متن فراتر ببرد و امکانات تازه‌ای برای جست‌وجوی کتاب، فهم محتوا و شنیدن آثار متنی فراهم کند. بااین‌حال، استفاده از این قابلیت‌ها زمانی ارزشمند است که به درک بهتر کتاب کمک کند، نه اینکه جای مطالعه مستقیم را بگیرد.
وقتی برای فهم کتاب نیازی به ترک صفحه نیست
یکی از تغییرات مهم در کتاب‌خوانی دیجیتال، امکان پرسیدن سؤال درباره محتوای کتاب است. در روش سنتی، خواننده برای یافتن پاسخ باید بخش‌های مختلف کتاب را جست‌وجو کند یا سراغ منابع دیگر برود. ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند این مسیر را کوتاه‌تر کنند.
به گفته کیانی‌زاده پور، تعامل با محتوای کتاب از کاربردهای قابل‌توجه هوش مصنوعی در مطالعه دیجیتال است. این قابلیت می‌تواند فهم اصطلاحات دشوار و بررسی موضوعات مطرح‌شده در متن را آسان‌تر کند.
از جست‌وجوی عنوان تا پیدا کردن کتاب مناسب
بسیاری از خوانندگان موضوعی را در ذهن دارند، اما عنوان کتاب یا نام نویسنده را نمی‌دانند. ابزارهای هوشمند می‌توانند با دریافت توضیحات به زبان طبیعی، کتاب‌هایی متناسب با نیاز و علاقه مخاطب پیشنهاد دهند.
برای مثال، فردی که درباره مدیریت اضطراب یا تأثیر فناوری بر زندگی روزمره مطالعه می‌کند، می‌تواند موضوع موردنظرش را توضیح دهد و پیشنهادهایی مرتبط دریافت کند. این روش، جست‌وجو را از پیدا کردن عنوانی مشخص به کشف کتاب‌های متناسب با نیاز خواننده تبدیل می‌کند.
کیانی‌زاده پور با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در دسترسی به اطلاعات، می‌گوید این فناوری می‌تواند مسیر جست‌وجو را تغییر دهد. بااین‌حال، پیشنهادهای خودکار ممکن است خواننده را به آثار مشابه علایق قبلی‌اش محدود کنند؛ بنابراین، بهتر است این پیشنهادها نقطه شروع جست‌وجو باشند، نه‌تنها معیار انتخاب کتاب.
شنیدن کتاب‌هایی که نسخه صوتی ندارند
تبدیل متن به گفتار یکی دیگر از کاربردهای هوش مصنوعی در مطالعه دیجیتال است. این قابلیت امکان شنیدن کتاب‌هایی را فراهم می‌کند که نسخه صوتی حرفه‌ای ندارند؛ موضوعی که می‌تواند استفاده از محتوای مکتوب را هنگام رفت‌وآمد یا انجام فعالیت‌های روزمره آسان‌تر کند.
به گفته این متخصص هوش مصنوعی، فناوری تبدیل متن به گفتار می‌تواند شیوه دسترسی به محتوای دیجیتال را متنوع‌تر کند. بااین‌حال، صدای تولیدشده به کمک فناوری با کتاب صوتی حرفه‌ای تفاوت دارد. کتاب صوتی با اجرای گوینده و توجه به لحن، مکث و فضای اثر تولید می‌شود، درحالی‌که صدای مصنوعی ممکن است همه این ظرافت‌ها را منتقل نکند.
بیشتر بخوانید :
- چگونه از هوش مصنوعی استفاده کنیم، بدون اینکه فکر کردن را کنار بگذاریم؟
- حذف بعضی اپلیکیشن‌ها از اپ‌استور | اپل قوانینش را سخت‌گیرانه‌تر کرد
مرز میان کمک به مطالعه و جایگزین‌کردن آن
کیانی‌زاده پور معتقد است کاربرد هوش مصنوعی در مطالعه باید در خدمت فهم بهتر محتوا باشد. اتکای بیش از اندازه به خلاصه‌ها و پاسخ‌های آماده ممکن است فرصت تحلیل شخصی و مواجهه مستقیم با متن را کاهش دهد.
ازسوی‌دیگر، پاسخ‌های تولیدشده با هوش مصنوعی ممکن است روان و مطمئن به نظر برسند، اما همچنان احتمال خطا وجود دارد. به همین دلیل، بررسی پاسخ‌ها و تطبیق آنها با متن اصلی ضروری است.
ابزارهای هوشمند در تجربه کتاب‌خوانی فارسی
در کنار نمونه‌های بین‌المللی، ابزارهایی نیز برای استفاده از هوش مصنوعی در کتاب‌خوانی فارسی توسعه یافته‌اند. برای نمونه، در پلتفرم لیبرا بوکس سه قابلیت با نام‌های «LibSearch»، «LibKnow» و «LibTalk» به ترتیب برای جست‌وجوی کتاب بر اساس نیاز مخاطب، پرسش‌وپاسخ درباره محتوای کتاب و تبدیل متن به گفتار معرفی شده‌اند.
این سه قابلیت به سه مرحله از تجربه مطالعه می‌پردازند: پیدا کردن کتاب مناسب، فهم بهتر محتوای آن و امکان شنیدن آثاری که نسخه صوتی ندارند. بااین‌حال، ارزیابی میزان کارایی چنین ابزارهایی به کیفیت پاسخ‌ها، تناسب پیشنهادها با نیاز خواننده و تجربه واقعی کاربران بستگی دارد.
هوش مصنوعی؛ همراه خواننده، نه جایگزین کتاب
به گفته کیانی‌زاده پور، هوش مصنوعی می‌تواند انتخاب کتاب، جست‌وجوی اطلاعات و فهم بخش‌هایی از متن را آسان‌تر کند و راه‌های تازه‌ای برای دسترسی به محتوا در اختیار خوانندگان قرار دهد. بااین‌حال، ارزش مطالعه تنها در رسیدن سریع به پاسخ خلاصه نمی‌شود؛ خواندن کامل، مکث روی ایده‌ها و شکل‌دادن به برداشت شخصی نیز بخش مهمی از تجربه کتاب‌خوانی است.
ارزش این فناوری‌ها را باید در کمکی دید که به تجربه مطالعه می‌کنند. هوش مصنوعی زمانی می‌تواند همراه مفیدی برای کتاب‌خوان باشد که فهم و دسترسی به محتوا را بهبود دهد، نه اینکه جای خواندن و اندیشیدن را بگیرد.