همشهری آنلاین-رابعه تیموری: با اعلام نتایج کنکور سراسری و مشخص شدن نفرات برتر، موسسات کنکور بدون معطلی دست‌به‌کار شدند و همزمان با انتشار تصاویر ذوق‌وشوق صاحبان رتبه‌های برتر در شبکه‌های اجتماعی، ویدئوهای مصاحبه این صدرنشینان ماراتن کنکور را روانه فضای مجازی کردند تا موفقیت شیرین آنها را تمام‌وکمال به نام خود ثبت کنند. با آن که این به نام زدن و مصادره موفقیت رتبه‌های برتر برای تبلیغ و جذب مشتری موسسات آمادگی کنکور قصه تازه‌ای نیست، خطاها و تناقض‌های قابل‌توجهی که در این ویدئوها به چشم می‌خورد، نگاه‌ها را به پشت پرده استفاده ابزاری از نخبه‌های کنکور جلب کرد. سوء‌استفاده‌ای که نام این پرچمداران رقابت کنکور را به گردش مالی عجیب‌وغریب مافیای کنکور گره می‌زند و از پیشنهادهای کلان میلیونی و میلیاردی به این برنده‌های پرخواهان حکایت می‌کند.
از همه موسسات راضی هستم!
در میان ویدئوهایی که از تعریف و تمجید رتبه‌داران ممتاز از برنامه‌های موسسات آمادگی کنکور منتشر شده، حضور یک داوطلب رتبه برتر در ویدئوهای تبلیغاتی چند موسسه، توجه‌ها را به خود جلب کرده است. در این ویدئوها، او موفقیت خود را به خدمات آموزشی چند موسسه مختلف نسبت می‌دهد و داوطلبان کنکور را به استفاده از برنامه‌های این موسسات ترغیب می‌کند. این تناقض و خطای عجیب باعث شد تا تعدادی از کاربران فضای مجازی برش‌هایی از این ویدئوها را کنار هم منتشر کنند و نتیجه بگیرند که افشاگری آترینا فرهمند، رتبه اول کنکور علوم تجربی در سال گذشته از پشت پرده پیشنهادهای قابل توجه موسسات کنکور، چندان دور از واقعیت نبود. فرهمند در آن ویدئو معروف به پیشنهاد ۳۰۰ میلیونی یک موسسه برای استفاده از نام و تصویر خود اشاره کرده بود:«در این یکی دوماه اخیر که موسسات آموزشی حدس می‌زدند من و بعضی از دوستانم رتبه برتر شویم، سراغ‌مان می‌آمدند و به بهانه‌های مشاوره، بورسیه و... ما را به سمت خودشان می‌کشاندند. همین روزهای اخیر هم یک موسسه آموزشی پیشنهاد هدیه ۳۰۰ میلیونی داد تا در برنامه‌ای بگویم از استادان و کلاس‌های آن استفاده می‌کردم. من هم ابتدا وسوسه شدم اما بعدا تماس گرفتم و گفتم راضی نیستیم چنین کاری کنم.»
خریدوفروش اسرار نخبه‌ها
سرعت عجیب موسسات کنکور در انتشار ویدئوهای تبلیغاتی و قبضه کردن فضای مجازی در اولین لحظات اعلام رتبه‌های برتر، دسترسی سهل و ساده آنها به اطلاعات شخصی داوطلبان کنکور را گواهی می‌دهند اما در جستجوی ما برای پیدا کردن مسیر دسترسی و منابع خبری این موسسات، سازمان سنجش و وزارت آموزش‌وپرورش وجود ارتباط و همکاری خود با آنها را رد کردند.
اما تجربه «الهه آجرلو» که از مشاوران باسابقه کنکور است، نشان می‌دهد شبکه ارتباطی گسترده این موسسات با نهادها و مراکز آموزشی مختلف امکان دریافت اطلاعات داوطلبان را برای آنها مهیا می‌کند. او می‌گوید: «بسیاری از همکاران ما که با مدارس هم همکاری دارند، به شناسایی دانش‌آموزان برتر کمک می‌کنند.» به گفته آجرلو مراحل مکاتبات موسسات کنکور با این دانش‌آموزان از ماه‌ها پیش از اعلام نتایج کنکور آغاز می‌شود: «یکی از فعالیت‌های موسسات کنکور، رصد مداوم نتایج آزمون‌های فراگیر و سراسری آمادگی کنکور است و وقتی نام دانش‌آموزی در میان رتبه‌های برتر آزمون‌های آزمایشی تکرار می‌شود، از طریق برگزارکنندگان این آزمون‌ها به آسانی می‌توانند اطلاعات دانش‌آموز را دریافت و رایزنی خود برای شرکت در تبلیغات را آغاز کنند. »
پیشنهادهای میلیونی و میلیاردی
بزرگتر شدن هرساله رقم‌های پیشنهادی موسسات کنکور به رتبه‌های برتر، پرشاخ و برگ شدن و ریشه دوانیدن مافیای کنکور در سیستم آموزشی کشور را هشدار می‌دهند. این رقم‌ها که هر سال متناسب با تورم به روز می‌شوند، امسال به مبالغ درشت چند ده میلیاردی رسیده‌اند.
یکی از مشاوران کنکور در صفحه مجازی خود درباره رقم‌های پیشنهادی به رتبه‌های برتر کنکور نوشته است: «لیست قیمت! قیمت ماشین نیست، قیمت زمین نیست، قیمت رتبه‌های برتر کنکور ۱۴۰۵ هست. مبالغی که بعضی همکاران برای استفاده تبلیغاتی از رتبه‌ها پرداخت می‌کنن تا درنهایت بگن این رتبه از خدمات ما استفاده کرده! رتبه ٢٠ تا ٣٠ منطقه: ٢۵٠ میلیون؛ رتبه ١٠ تا ٢٠ منطقه: ٣٠٠ میلیون تومان؛ رتبه ١ تا ١٠ منطقه: ۵٠٠ میلیون تومان...» وقتی هم به رتبه‌های تک‌رقمی می‌رسد، مبالغ میلیاردی می‌شود وادعا می‌کند «فعلا» بالاترین نرخ ٢٠ میلیارد تومان است که به رتبه یک احتمالی رشته تجربی پیشنهاد شده است.
اول چانه‌زنی، بعد قرارداد
صحبت‌های «مریم سعدی» برنامه‌ریز آموزشی و مشاور کنکور دبیرستان نمونه دولتی البرز نشان می‌دهد دانش‌آموزان برتر شرکت کننده در ویدئوهای تبلیغاتی، برای دریافت این مبالغ باید مراحل چانه‌زنی را هم بگذرانند. او می‌گوید: «به یکی از دانش‌آموزان ما که رتبه تک‌رقمی کشوری رشته علوم تجربی را به‌دست آورده بود، پیشنهاد داده بودند در ازای ضبط ٢٠ ثانیه ویدئوی تبلیغاتی که در آن ادعا کند فقط با برنامه‌های آموزشی موسسه‌ای به این رتبه رسیده، ٧٠٠ میلیون تومان دریافت کند و اگر در کنار آوردن نام موسسه به تحصیل خود در دبیرستان البرز هم اشاره کند، این مبلغ به ٣٠٠ میلیون تومان کاهش پیدا می‌کند.»
سعدی به کذب بودن محتوای بسیاری از این ویدئوهای آموزشی اشاره می‌کند و می‌گوید: «سال گذشته یکی از دانش‌آموزان البرز که سال گذشته در رشته علوم تجربی رتبه تک‌رقمی کسب کرده بود در مصاحبه با سایت خبری تسنیم که در همان دقایق اولیه اعلام نتایج انجام شد، عنوان کرد که فقط با برنامه‌های مدرسه پیش رفته است، ولی چند روز بعد ویدئوهای تبلیغاتی او برای موسسات مختلف یکی‌یکی منتشر شدند که در آنها این موسسات را در رتبه برتر شدن خود موثر می‌دانست. »
آفتی به نام مدرک‌گرایی
علی عبدالعالی پژوهشگر و کارشناس مسائل آموزشی، این ترفندهای تبلیغاتی موسسات کنکور را محصول گردش مالی سرسام‌آور مافیای کنکور می‌داند و می‌گوید: «وقتی پای حدود ١٠٠ هزار میلیارد تومان گردش مالی به میان می‌آید، مسیر چنین کاسبی‌هایی هم باز می‌شود و این موسسات هم سعی می‌کنند به روش‌های مختلف از این گردش مالی سهم قابل‌توجهی داشته باشند.» این استاد دانشگاه تغییر شیوه ورود به دانشگاه را هم در کوتاه کردن دست سوداگران کنکور بی‌تاثیر عنوان می‌کند و می‌گوید: «این تغییر شیوه گزینش دانشجو فقط حواشی کنکور را منبسط کرده و دانش‌آموز به‌جای این که یک بار و در مرحله شرکت در کنکور با این حواشی روبرو شود، در مقطع متوسطه این چالش‌ها را تجربه می‌کند.» عبدالعالی معتقد است کاهش مدرک‌گرایی و هدایت صحیح دانش‌آموزان در مسیر شکوفایی استعدادشان باعث کوتاه شدن دست سوداگران کنکور و کاهش سوء‌استفاده موسسات از ولع دانش‌آموزان برای ورود به دانشگاه می‌شود. او می‌گوید: «در بسیاری از کشورهایی که تخصص‌گرایی جای مدرک‌گرایی را گرفته، شرایط اقتصادی و منزلت اجتماعی یک صنعتگر کمتر از یک استاد دانشگاه نیست. مسیرهای کسب دانش و مهارتش هم متنوع است و آنقدر مسیرهای مختلف برای تامین آینده شغلی فرد مقابل نوجوان قرار می‌گیرد که برای ورود به رقابت‌هایی مانند کنکور انگیزه‌ای ندارد.»
بیشتر بخوانید:زیر سؤال رفتن عدالت آموزشی با نتایج کنکور | ۷۷ درصد رتبه‌های برتر کنکور از مدارس دولتی بودند اما...