به گزارش همشهری آنلاین سلامت دهان و دندان کودکان در حالی همچنان با چالش پوسیدگی مواجه است که به گفته رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت، هر کودک ۶ ساله ایرانی به‌طور میانگین ۵.۵ دندان پوسیده دارد و تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد کودکان این گروه سنی بدون پوسیدگی هستند. زهرا قربانی در نشست خبری به مناسبت روز جهانی کودک با اشاره به برنامه‌های وزارت بهداشت برای ارتقای سلامت دهان و دندان کودکان، گفت: گروه اصلی هدف برنامه‌های این حوزه، کودکان به‌ویژه دانش‌آموزان مقطع دبستان هستند و تلاش می‌شود آموزش و خدمات پیشگیرانه از سنین پایین ارائه شود.
ادامه پویش «دو بار مسواک، هر بار دو دقیقه»
به گفته او، پویش «دو بار مسواک، هر بار دو دقیقه» که از سال گذشته آغاز شده، امسال نیز ادامه خواهد داشت. سال گذشته حدود ۳۰۰ هزار مسواک و خمیردندان در ۷ استان محروم کشور توزیع شد و در کنار آموزش‌های درسی، آموزش سلامت دهان و دندان نیز برای کودکان در نظر گرفته شد.
قربانی ادامه داد: این برنامه با هدف نهادینه کردن فرهنگ مسواک‌زدن در کودکان اجرا شد و حتی در مناطق مرزی نیز آثار خوبی داشت، اما تعطیلی مدارس باعث شد بخشی از برنامه‌ها با وقفه مواجه شود. امسال قرار است این طرح با جدیت بیشتری ادامه پیدا کند.
جشن دندان ۶ برای ۴۵۰ هزار دانش‌آموز
رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت با اشاره به برنامه‌های سال گذشته برای دانش‌آموزان کلاس اولی گفت: از حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار دانش‌آموز کلاس اولی، حدود ۴۵۰ هزار نفر در یک روز و با حضور والدین در «جشن دندان ۶» شرکت کردند.
او دندان ۶ را یکی از مهم‌ترین دندان‌های دائمی عنوان و تاکید کرد: آموزش‌های لازم به کودکان و والدین آنها ارائه شد تا مراقبت از این دندان جدی گرفته شود. هدف اصلی برنامه‌های وزارت بهداشت این است که دندان‌های دائمی کودکان تا حد امکان حفظ شوند و پیشگیری از پوسیدگی از سال‌های نخست زندگی جدی گرفته شود.
وارنیش فلوراید؛ رایگان در مدارس
یکی دیگر از برنامه‌های پیشگیرانه وزارت بهداشت، وارنیش فلورایدتراپی است که به گفته قربانی، سال گذشته ۲ بار به شکل رایگان برای کودکان انجام شد.او با بیان اینکه مرحله اول اجرای این برنامه به خوبی پیش رفت، تاکید کرد: مرحله دوم به دلیل تعطیلی مدارس با استقبال و پوشش کمتری همراه شد.
قربانی همچنین نسبت به انتشار مطالب نادرست درباره فلوراید در فضای مجازی هشدار داد و گفت: برخی اخبار و مطالب منتشرشده درباره اینکه وارنیش فلوراید می‌تواند به سلامت دندان کودکان آسیب بزند، نادرست است. فلوراید یک ماده معدنی است که در مقادیر مشخص می‌تواند از پوسیدگی دندان جلوگیری کند و با قرار گرفتن در ترکیب مینای دندان، مقاومت آن را افزایش می‌دهد. این موضوع از نظر علمی در جهان پذیرفته شده است. در کشورهای موفق سلامت دهان و دندان با وارنیش‌تراپی و افزودن فلوراید به آب آشامیدنی محقق شده است. البته ما نمی‌توانیم به شکل سراسری این اقدام را در کشور خودمان انجام دهیم اما به عنوان مثال در برخی استان‌ها فلوراید آب پایین و پوسیدگی بالاست و مدنظر است که در این باره اقداماتی انجام شود.
به گفته قربانی، وارنیش فلوراید در مطب‌های دندانپزشکی با هزینه بالا انجام می‌شود، اما در مدارس به شکل رایگان در اختیار کودکان قرار می‌گیرد.
۵.۵ دندان پوسیده در ۶ سالگی
رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت در پاسخ به سوالی درباره وضعیت شاخص‌های سلامت دهان و دندان کودکان گفت: آخرین بررسی‌های موجود نشان می‌دهد کودکان ۶ ساله در ایران به‌طور میانگین ۵.۵ دندان پوسیده دارند و تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد آنها فاقد پوسیدگی دندان هستند. وضعیت پوسیدگی دندان‌های شیری کودکان ایران در مقایسه با برخی کشورها مناسب نیست، هرچند در مقایسه با برخی کشورهای منطقه شرایط بهتری وجود دارد.
قربانی درباره دندان‌های دائمی هم بیان کرد: شاخص پوسیدگی در کودکان ۱۲ ساله حدود ۲.۹ است و حدود ۴۰ درصد کودکان این گروه سنی بدون پوسیدگی دندان هستند. این شاخص در مقایسه با سایر کشورهای جهان در محدوده متوسط قرار دارد.
۳۴۰۰ مرکز برای خدمات پایه رایگان
او با اشاره به برنامه‌های وزارت بهداشت برای گروه‌های هدف گفت: حدود ۳۴۰۰ مرکز دندانپزشکی معاونت بهداشت در سراسر کشور فعال است و برای گروه‌هایی مانند مادران باردار، مادران دارای کودک زیر ۲ سال و کودکان زیر ۱۴ سال، بسته خدمات پایه رایگان ارائه می‌شود. در شهرها نیز بخشی از این خدمات تحت پوشش بیمه قرار دارد و وزارت بهداشت تلاش می‌کند خدمات پیشگیرانه و مراقبت‌های اولیه را پیش از ایجاد پوسیدگی در اختیار گروه‌های هدف قرار دهد.
رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت درباره نتایج پویش‌ها و برنامه‌های آموزشی این نهاد هم توضیح داد: تغییر شاخص پوسیدگی دندان فرآیندی زمان‌بر است و برای مشاهده تغییرات آن به ۲ تا ۳ سال زمان نیاز داریم. البته در بررسی سال گذشته روی حدود ۸ هزار نفر، افزایش معناداری در میزان دانش سلامت دهان و دندان مشاهده شد. در کمپین‌های آموزشی انتظار افزایش ۵۰ تا ۶۰ درصدی دانش وجود ندارد، اما تغییرات معناداری در زمینه بهداشت دهان و مسواک‌زدن دیده شد.
قربانی با بیان اینکه بیشتر افراد در کشور مسواک می‌زنند، به این نکته اشاره کرد که لزوماً روش صحیح مسواک‌زدن، مدت زمان ۲ دقیقه و استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید رعایت نمی‌شود. همچنین تنها حدود ۴۰ درصد افراد از نخ دندان استفاده می‌کنند.
او درباره مراجعه مردم به دندانپزشک نیز گفت: در تهران حدود ۵۰ درصد افراد به دندانپزشک مراجعه می‌کنند که این مراجعه می‌تواند برای درد، ویزیت یا دریافت خدمات درمانی باشد.
پوسیدگی از کودکی شروع می‌شود
قربانی در پاسخ به سؤال همشهری درباره مهم‌ترین عوامل پوسیدگی دندان در کودکان گفت: دو عامل اصلی در این زمینه، بهداشت و تغذیه هستند. بسیاری از خوراکی‌هایی که کودکان مصرف می‌کنند می‌توانند در ایجاد پوسیدگی نقش داشته باشند. از سوی دیگر، کاهش آموزش و نظارت در دوران کرونا نیز در این زمینه بی‌تأثیر نبوده است. در این باره افزایش مصرف خوراکی‌های شیرین در کودکان و تغییر سبک زندگی پس از کرونا از مهم‌ترین علل پوسیدگی دندان کودکان شده است.
به گفته او، عادت‌های والدین نیز در سلامت دهان کودکان اهمیت زیادی دارد؛ اگر مسواک‌زدن و مراقبت از دندان در خانواده جدی گرفته نشود، احتمال انتقال این الگو به کودک نیز وجود دارد. برای کنترل پوسیدگی دندان به فرهنگ‌سازی جدی نیاز است و وزارت بهداشت در سال‌های اخیر تمرکز بیشتری بر اقدامات پیشگیرانه گذاشته است. همچنین مسائلی مانند کاهش نظارت والدین بر مسواک‌زدن و عدم استفاده از نخ دندان، ضرورت توجه بیشتر به آموزش و نهادینه‌کردن عادت‌های صحیح بهداشت دهان را افزایش می‌دهند.
رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت با اشاره به اینکه آخرین بررسی جامع شاخص پوسیدگی دندان مربوط به سال ۱۳۹۱ است، گفت: در آن بررسی، افراد ۳۵ تا ۴۴ ساله به‌طور متوسط ۱۳ دندان پوسیده، کشیده یا پرشده داشتند. در گروه سنی ۶۵ سال به بالا هم حدود ۵۰ درصد بی‌دندانی گزارش شد. برای تغییر این وضعیت باید از کودکان شروع کنیم و فرهنگ مراقبت از دندان را از سنین پایین در آنها نهادینه کنیم.
بودجه مسواک و خمیردندان تأمین شده است
او درباره افزایش هزینه‌های دندانپزشکی نیز گفت: تعرفه‌های این خدمات هر سال از سوی شورای عالی بیمه اعلام می‌شود، اما افزایش هزینه مواد و تجهیزات دندانپزشکی فشار زیادی بر این بخش وارد کرده است. البته وزارت بهداشت در کنار ارائه خدمات پایه برای گروه‌های هدف، تلاش کرده ظرفیت مراکز دولتی را نیز افزایش دهد و در برخی مراکز، شیفت عصر فعال شده است تا خدماتی مانند عصب‌کشی با هزینه دولتی ارائه شود.
رئیس اداره سلامت دهان و دندان وزارت بهداشت همچنین اعلام کرد بودجه تأمین و عرضه رایگان مسواک و خمیردندان برای امسال پیش‌بینی شده و در حوزه دندانپزشکی نیز از محل بیمه روستایی حدود ۱.۱ هزار میلیارد تومان برای خدمات دندانپزشکی در نظر گرفته شده است.
قربانی درباره بودجه حوزه شهری نیز گفت این اعتبار به شکل گلوبال و در کنار سایر بودجه‌های سلامت اختصاص پیدا می‌کند و دانشگاه‌های علوم پزشکی تا حد امکان از آن برای برنامه‌های سلامت دهان و دندان استفاده می‌کنند، هرچند افزایش قیمت مواد و تجهیزات باعث شده قدرت خرید این اعتبارات کاهش پیدا کند.
«باشم، یادت نره» برای نوزادان و مادران
او از آماده‌سازی پویش جدیدی با عنوان «باشم، یادت نره» خبر داد که مخاطب اصلی آن مادران و کودکان تازه متولدشده هستند. در این پویش، موضوع پوسیدگی دندان‌های شیری و اهمیت مراقبت از آنها مورد توجه قرار خواهد گرفت.
قربانی همچنین از آماده‌سازی دو کتاب خودمراقبتی سلامت دهان و دندان برای گروه‌های سنی صفر تا ۶ سال و ۶ تا ۱۲ سال خبر داد و گفت: این کتاب‌ها با همکاری جامعه دندانپزشکی آماده انتشار هستند تا در اختیار مراقبان سلامت قرار گیرند.
او همچنین از اجرای دو پیمایش ملی سلامت دهان و دندان در گروه‌های کودکان و بزرگسالان با تأمین بودجه وزارت بهداشت خبر داد و گفت: به‌زودی پس از حدود ۱۰ سال، پیمایش ملی جدید آغاز خواهد شد. نتایج این بررسی می‌تواند شاخص‌های سلامت دهان و دندان کشور را مشخص و مبنایی برای برنامه‌ریزی عملیاتی دانشگاه‌های علوم پزشکی باشد.
آموزش سلامت دهان به معلمان و مراقبان سلامت
قربانی با اشاره به نقش مدارس در پیشگیری از پوسیدگی گفت: آموزش معلمان دوره‌های پایه و مراقبان سلامت مدارس با همکاری وزارت بهداشت دنبال می‌شود. براساس دستور وزیر بهداشت هم دو محور آموزش امداد و نجات و کمک‌های اولیه و همچنین سلامت دهان و دندان در برنامه‌های آموزشی مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته قربانی، جامعه دندانپزشکی نیز در کنار وزارت بهداشت قرار گرفته تا در زمینه ارتقای دانش و سواد سلامت دهان و دندان نقش بیشتری ایفا کند. مهرماه نیز به عنوان ماه سلامت دهان و دندان مورد توجه جامعه پزشکی قرار گرفته و کمپین‌هایی با همکاری انجمن‌های تخصصی برای انتقال پیام‌های سلامت به مردم در حال اجراست.