به گزارش همشهری آنلاین، برزین جعفرتاش در گفت و گو با همشهری ادامه داد: یک مسیر این است که کشور تولیدکننده باشد، اشتغال ایجاد کند، سرمایه‌گذاری انجام دهد و فناوری و تکنولوژی را توسعه دهد که البته مسیری سخت و بلندمدت است. مسیر دیگر این است که نفت بفروشیم و مصرف‌کننده باشیم، اما در شرایط فعلی حتی این مسیر نیز به دلیل محدودیت‌های صادراتی ناشی از تحریم و محاصره اقتصادی با دشواری مواجه است و در نتیجه، واردات نیز بسیار سخت شده است.
او افزود: در شرایط عادی نیز معتقدم سرمایه‌گذاری در داخل و توسعه تولید داخلی مسیر مناسب‌تری بود. حتی زمانی که درآمدهای نفتی بالا بود، بهتر بود منابع بیشتری صرف انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری و توسعه تولید داخل می‌شد و همه منابع را به واردات اختصاص نمی‌دادیم. اگر توسعه صنعتی و توسعه‌یافتگی را هدف بلندمدت کشور بدانیم، امروز که درآمدهای ارزی نفتی نیز محدودتر شده، نیاز به تولید داخل و مدیریت واردات نسبت به گذشته بیشتر احساس می‌شود.
این کارشناس تولید درباره موضوع انحصار در بازار لوازم خانگی نیز اظهار کرد: این بازار را نمی‌توان انحصاری دانست؛ چراکه اگرچه رقابت با برندهای خارجی محدود شده، اما در داخل رقابت بسیار زیادی وجود دارد. اتفاقاً یکی از انتقادهای ما این است که تعداد تولیدکنندگان لوازم خانگی بیش از اندازه شده و حدود ۴۰ تا ۵۰ برند در این بازار با یکدیگر رقابت می‌کنند، در حالی که شاید ساختار بهینه‌تر این بود که دو یا سه بنگاه بزرگ و قدرتمند در صنعت لوازم خانگی شکل بگیرد.
انتقاد از وضعیت واردات کولبری و ته‌لنجی
جعفرتاش با انتقاد از وضعیت واردات کولبری و ته‌لنجی گفت: به جای اینکه برای مرزنشینان کارخانه ایجاد کنیم و آنها را به سمت فعالیت‌های مولد، تولید و ارزش‌آفرینی سوق دهیم، عملاً بخشی از اقتصاد مرزی را به سمت قاچاق سوق داده‌ایم؛ یک نفر کولبر شده، دیگری کالای ته‌لنجی وارد می‌کند، فردی به حمل غیررسمی کالا روی آورده و عده‌ای نیز به سوخت‌بری مشغول شده‌اند. این سبک اقتصادی که برای مرزنشینان ایجاد کرده‌ایم، به‌طور کلی نیازمند بازنگری است.
جعفرتاش ادامه داد: شرایط فعلی که کشور با محدودیت‌های اقتصادی و ارزی مواجه است، می‌تواند فرصتی برای بازنگری در این سیاست باشد و باید مشخص کنیم آیا می‌خواهیم همچنان اقتصاد مرزنشینان را به قاچاق گره بزنیم یا اینکه برای آنها یک مسیر اقتصادی مولد و پایدار ایجاد کنیم.
وی درباره آثار واردات بر تولید داخلی توضیح داد: واردات از چند زاویه به تولید ضربه می‌زند. نخست اینکه کالای وارداتی به رقیب محصول داخلی تبدیل می‌شود. تولیدکننده‌ای مانند ال‌جی در کره جنوبی که با فناوری، شرایط تولید و مقیاس متفاوت فعالیت می‌کند، طبیعتاً مزیت رقابتی قابل توجهی نسبت به تولیدکننده داخلی دارد؛ به‌ویژه اگر کالای خارجی به شکل قاچاق یا با تعرفه بسیار پایین وارد کشور شود و هزینه‌های قانونی واردات را نیز پرداخت نکند.
این کارشناس تولید افزود: در چنین شرایطی، تولیدکننده داخلی عملاً با کالای قاچاق رقابت می‌کند و این با رقابت سالم میان تولیدکنندگان متفاوت است. یک باور رایج وجود دارد که رقابت در همه شرایط و در همه بازارها مطلوب است، اما همیشه این‌طور نیست. گاهی رقابت نامتوازن می‌تواند به از بین رفتن اشتغال، ناامیدی سرمایه‌گذاران داخلی و تضعیف سرمایه‌گذاری صنعتی منجر شود؛ به‌ویژه در شرایطی که کشور بیش از هر زمان دیگری به سرمایه‌گذاری و اشتغال صنعتی باکیفیت نیاز دارد.
مشکلات محدودیت منابع ارزی
جعفرتاش با اشاره به محدودیت منابع ارزی کشور، دومین اثر واردات را فشار بر بازار ارز دانست و گفت: در شرایطی که درآمدهای ارزی کشور کاهش یافته و محدود شده است، هرچه مسیر قاچاق و واردات را بازتر کنیم، باید منتظر فشار بیشتر بر بازار ارز و افزایش نرخ ارز باشیم.
وی افزود: ممکن است به مصرف‌کننده گفته شود واردات برای او مطلوب است، چون کالای خارجی در اختیارش قرار می‌گیرد، اما باید توجه داشت که هزینه این واردات از منابع ارزی کشور تأمین می‌شود و افزایش تقاضا برای ارز، در نهایت می‌تواند خود را در نرخ ارز نشان دهد. بنابراین نمی‌توان مزیت کالای خارجی را بدون در نظر گرفتن هزینه ارزی آن برای اقتصاد کشور بررسی کرد.
این کارشناس تولید در ادامه درباره این موضوع که در صورت محدودیت واردات چگونه می‌توان صنعت داخلی را به سمت افزایش کیفیت و بهره‌وری هدایت کرد، گفت: رقابت تنها مسیر افزایش بهره‌وری و کیفیت نیست. در داخل نیز میان تولیدکنندگان رقابت وجود دارد و در عین حال، مسئله اصلی می‌تواند شکل‌گیری یک مطالبه ملی برای ارتقای کیفیت باشد.
جعفرتاش ادامه داد: برای نمونه، اخیراً ویدیویی از یک جاروبرقی تولید داخل دیدم که از نظر ظاهر و طراحی، محصولی شیک و باکیفیت به نظر می‌رسید، اما تقریباً تمام نوشته‌های روی آن به زبان انگلیسی بود. این سؤال مطرح است که چرا هنوز اعتمادبه‌نفس کافی برای استفاده از زبان فارسی روی محصولی که در داخل کشور تولید می‌شود وجود ندارد.
وی تأکید کرد: باید مطالبه‌ای که امروز برای واردات کالاهای خارجی وجود دارد، به مطالبه برای افزایش کیفیت کالاهای داخلی تبدیل شود. محصولات داخلی باید به‌صورت جدی و حتی بی‌رحمانه نقد شوند، اما هدف از این نقد نباید تخریب یا تعطیلی تولید باشد؛ بلکه باید این باشد که هر روز محصول داخلی بهتر از روز قبل شود.
جعفرتاش یکی دیگر از مسیرهای ارتقای بهره‌وری صنعت لوازم خانگی را ادغام و تملک بنگاه‌ها دانست و گفت: یکی از مشکلات ما تعدد برندهاست. در صنعت لوازم خانگی، مانند بسیاری از صنایع دیگر، باید زمینه برای ادغام بنگاه‌ها فراهم شود تا در نهایت تعداد محدودی برند بزرگ و قدرتمند شکل بگیرد؛ برای مثال دو یا سه برند بزرگ و در نهایت چهار برند اصلی.
وی افزود: بخش قابل توجهی از این موضوع به سیاست‌گذاری برمی‌گردد. سیاست‌گذاران باید نظام انگیزشی اقتصادی را به شکلی طراحی کنند که بنگاه‌های کوچک و متوسط و حتی بنگاه‌های بزرگ به سمت ادغام و تملک حرکت کنند و در نهایت بتوانند با مقیاس بزرگ‌تر، سرمایه‌گذاری و تولید رقابتی‌تری داشته باشند.
نقش سیاست های حمایتی
این کارشناس تولید همچنین درباره نقش سیاست‌های حمایتی در ارتقای کیفیت محصولات داخلی اظهار کرد: سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان به جای تمرکز بیش از حد بر قیمت، باید تمرکز بیشتری بر کیفیت داشته باشد. حتی می‌توان گفت این سازمان باید بیش از آنکه صرفاً بر قیمت تمرکز کند، بر استانداردهای کیفی و کیفیت محصولات نظارت داشته باشد.
جعفرتاش گفت: قیمت‌گذاری در شرایطی که تورم و نرخ ارز بخش مهمی از قیمت تمام‌شده کالاها را تعیین می‌کنند، لزوماً نمی‌تواند مسئله را حل کند و حتی ممکن است در برخی موارد به تضعیف تولید منجر شود. در مقابل، تمرکز بر استانداردهای کیفی می‌تواند تولیدکنندگان را به سمت ارتقای مستمر کیفیت سوق دهد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از موضوعات مهم، استفاده از پلتفرم‌های مشترک و ایجاد صرفه مقیاس است. برای مثال، می‌توان در تولید یخچال‌های یک اندازه مشخص از موتورهای مشترک و باکیفیت استفاده کرد تا تیراژ تولید این قطعات افزایش یابد. در این صورت، چه در صورت واردات قطعه و چه در صورت تولید داخلی، امکان دستیابی به صرفه مقیاس و کاهش هزینه‌ها بیشتر خواهد شد.
این کارشناس تولید با بیان اینکه سیاست‌گذاری صنعتی در کشور با ضعف‌هایی مواجه است، گفت: متأسفانه در حوزه سیاست‌گذاری صنعتی بسیاری از ملاحظات مهم مورد توجه قرار نمی‌گیرد و در این زمینه رسانه‌ها نیز نقش مهمی دارند. رسانه‌ها باید مطالبه ارتقای کیفیت و سیاست‌گذاری صحیح صنعتی را از دولت مطرح کنند.
جعفرتاش تأکید کرد: بعد از چند دهه تجربه صنعتی‌شدن، مطالبه اصلی جامعه نباید صرفاً این باشد که یخچال خارجی وارد کشور شود. مطالبه اصلی باید این باشد که وقتی یک یخچال ایرانی خریداری می‌کنیم، از کیفیت آن اطمینان داشته باشیم، گارانتی مناسب دریافت کنیم و بدانیم که این محصول می‌تواند سال‌ها برای ما کار کند. در گام بعد نیز باید به دنبال آن باشیم که همین کالاهای ایرانی با کیفیت، به کشورهای همسایه صادر شوند.