در سالهای اخیر گسترش شبکههای اجتماعی، هوش مصنوعی و فناوریهای تحلیل داده، مرز میان واقعیت و داستانپردازی و تشخیص اطلاعات درست از نادرست را بیش از گذشته پیچیده کرده است. کاربران هر روز حجم زیادی از اطلاعات شخصی و رفتاری خود را در اختیار پلتفرمهای دیجیتال قرار میدهند؛ اطلاعاتی که میتواند برای شناخت علایق، ویژگیها و الگوهای رفتاری آنها مورد استفاده قرار گیرد.
کتاب «حاکمان ذهن» نوشته سارا متس با بررسی همین مناسبات، به این موضوع میپردازد که چگونه اقتصاد داده و فناوریهای نوین میتوانند امکان شناخت و پیشبینی رفتار گروههای بزرگی از مردم را برای برخی افراد و سازمانها فراهم کنند؛ در حالی که کاربران معمولاً از میزان و نوع اطلاعاتی که درباره آنها جمعآوری و تحلیل میشود، آگاهی کاملی ندارند.
یکی از موضوعات محوری کتاب، هدفگیری روانشناختی و فناوریهای پیشبینیگر است. این فناوریها با استفاده از دادههای رفتاری میتوانند ویژگیها و الگوهای شخصیتی و رفتاری افراد را شناسایی کنند و از این طریق امکان هدفگذاری و اثرگذاری دقیقتر بر مخاطبان را فراهم آورند.
نویسنده در این کتاب تلاش میکند نشان دهد که مسئله تنها به جمعآوری دادهها محدود نمیشود؛ بلکه نحوه استفاده از این دادهها و میزان آگاهی عمومی درباره سازوکارهای آن نیز اهمیت دارد. از این منظر، شناخت فناوریهای پیشبینیگر میتواند به کاربران کمک کند درباره کاربردهای آنها و پیامدهای اجتماعیشان آگاهانهتر فکر کنند.
«حاکمان ذهن» همچنین به مسئله تشخیص حقیقت در عصر داده و هوش مصنوعی میپردازد؛ دورهای که تولید و انتشار محتوا با سرعتی بیسابقه انجام میشود و حتی دادهها و یافتههای علمی نیز میتوانند در معرض گزارشدهی گزینشی یا تفسیرهای جایگزین قرار گیرند. کتاب با طرح این مسائل، مخاطب را به بازاندیشی درباره رابطه میان داده، فناوری، قدرت و رفتار انسان دعوت میکند.
در نهایت، پرسش اصلی کتاب این است که فناوریهایی که امکان پیشبینی و تغییر رفتار انسان را فراهم میکنند، چگونه میتوانند به جای تبدیل شدن به ابزاری برای کنترل انسان، در خدمت خود انسان و جامعه قرار گیرند.
کتاب «حاکمان ذهن؛ دانش پیشبینی و تغییر رفتار انسان» با ترجمه عباس نتاج توسط انتشارات همشهری منتشر شده است. این کتاب در ۲۲۸ صفحه به چاپ رسیده و قیمت آن ۳۰۰ هزار تومان است.