همشهریآنلاین - مجیدجباری: تور رسانهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با محوریت «جنگلداری نوین» در استان گیلان برگزار شد. در این سفر دو روزه خبرنگاران از عرصههای جنگلی هیرکانی، حوزههای هدف اجرای طرح جنگلداری نوین و همچنین چند طرح زراعت چوب و احیای جنگل بازدید کردند. این برنامه با هدف تشریح رویکرد جدید مدیریت جنگلهای شمال، بررسی روند اجرای ماده ۳۶ برنامه هفتم توسعه و پاسخ به ابهامهای مطرح شده درباره طرحهای جدید جنگلداری برگزار شد.
در جریان این سفر، خبرنگاران از جنگلهای منطقه هفت دغنان رضوانشهر که قرار است زیر پوشش طرح جنگلداری نوین قرار گیرد و همچنین عرصههای زراعت چوب و جنگلکاری در شهرستان تالش بازدید کردند. مسئولان منابع طبیعی در این بازدیدها تاکید داشتند که در الگوی جدید، سلامت حوزه آبخیز جایگزین تولید صرف چوب به عنوان شاخص ارزیابی شده و اجرای طرح ها در مقیاس حوزههای آبخیز و با نگاه جامع به همه کارکردهای اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی جنگل دنبال میشود.
بر اساس برنامه اعلام شده، طرح جنگلداری نوین در ۲۸ حوزه آبخیز جنگلهای هیرکانی اجرا خواهد شد. این حوزهها از میان مناطق دارای اولویتهای حفاظتی و احیاء که با چالشهایی مانند قاچاق چوب، تصرف اراضی، تغییر کاربری و تخریب عرصههای جنگلی مواجه هستند، انتخاب شدهاند.
پاسخ به ۶ پرسش منتقدان جنگلداری نوین
در حاشیه این سفر، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در گفت و گوی اختصاصی با همشهریآنلاین به مهم ترین پرسشها و انتقادهای مطرح شده از سوی کارشناسان جنگل درباره طرح جنگلداری نوین پاسخ داد.
یکی از مهم ترین انتقادها به احتمال بازگشت بهرهبرداری چوبی از جنگلهای شمال مربوط میشود. کامران پورمقدم در پاسخ به این نگرانی گفت: تفاوت اساسی جنگلداری نوین با طرح های کلاسیک، تغییر کامل رویکرد از «تولید مستمر چوب» به «حفاظت، احیا و توسعه جنگل» است. در طرح های گذشته بخشهایی از جنگل که ظرفیت تولید چوب داشتند در اولویت مدیریت قرار میگرفتند، اما در رویکرد جدید، کل حوزه آبخیز با همه کاربریها و ارزشهای اکولوژیک آن مورد توجه قرار دارد و مبنای طرح، برداشت چوب نیست.
یکی دیگر از محورهای انتقاد، برآورد حدود ۱۳۰ هزار مترمکعب درختان شکسته، افتاده و ریشه کن شده در جنگل های هیرکانی است. معاون امور جنگل کشور سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری در این باره نیز توضیح داد: این ارقام بر پایه مطالعات ارزیابی کمی و کیفی جنگل ها، آماربرداری های میدانی و بررسیهای کارشناسی سازمان منابع طبیعی محاسبه شده و مبنای برنامه ریزی قرار گرفته است.
پاسخ صریح به تردید درباره واگذاری جنگل ها | شاید نتیجه بگیریم که اجرای طرح به صلاح نیست | تکلیف جنگل های هیرکانی چیست؟
موضوع تنوع زیستی نیز از دیگر پرسشهای مطرح شده از سوی کارشناسان بود. پورمقدم در این خصوص تاکید کرد: درختان شکسته، خشک و افتاده بخش مهمی از زیستگاه جنگل محسوب میشوند و در طرح های جدید اصل بر حفظ آنهاست. تنها مواردی که ماندن آنها می تواند خطراتی مانند انسداد مسیر رودخانه ها، تشدید سیلاب یا خسارتهای مشابه ایجاد کند، امکان خروج از جنگل را خواهند داشت. ضمن اینکه حجم درختان پیش بینی شده برای خروج تنها حدود نیم درصد از کل درختان شکسته و افتاده موجود در جنگلهای هیرکانی را شامل میشود.
تشریح جزئیات فنی طرح رابرای کارشناسان
در بخش دیگری از این گفت وگو، پورمقدم درباره مطالعات فنی پشتوانه طرح گفت: جزئیات فنی و روشهای اجرایی برای کارشناسان و متخصصان قابل ارائه است و سازمان آمادگی دارد در نشستهای تخصصی، ابعاد علمی طرح را تشریح کند.
او همچنین از برگزاری نشستهای متعدد با استادان دانشگاه، صاحبنظران، تشکل های مردم نهاد و کارشناسان حوزه جنگل در مراحل تدوین طرح خبر داد و گفت: در مرحله اجرا نیز حضور دانشگاهیان و سازمان های مردم نهاد برای پایش، نظارت و هدایت فنی پیشبینی شده است.
پورمقدم در پاسخ به این پرسش که بزرگترین سوء برداشت درباره جنگلداری نوین چیست، اظهار کرد: برخی تصور میکنند این طرح صرفا برای تامین چوب از جنگل طراحی شده است. در حالی که هدف اصلی آن اجرای تکالیف ماده ۳۶ برنامه هفتم در حوزه حفاظت، احیا و توسعه جنگل ها، افزایش به کارگیری قرق بانان محلی، استفاده از فناوریهای نوین پایش حریق و آفات و مقابله با تجاوز و تغییر کاربری در عرصههای جنگلی است. به هر حال، تامین چوب مورد نیاز کشور باید از مسیر توسعه زراعت چوب در عرصه های مستعد خارج از جنگلهای طبیعی دنبال شود.
۲۴۲ هکتار جنگل کاری و صفر شدن تصرفات
یکی از بخشهای مهم سفر رسانهای به بازدید از منطقه «حفظ آباد» تالش اختصاص داشت. این عرصه با وسعت ۲۴۲ هکتار به عنوان یکی از نمونه های اجرای زراعت چوب و احیای جنگل در استان گیلان معرفی شد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گیلان در این باره توضیح داد: این عرصه در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ به دلیل تخریب شدید و خطر تصرف و تغییر کاربری، تحت پوشش طرح های جنگل کاری با گونه های سریع الرشد توسکا و صنوبر قرار گرفت. بعدها فرسودگی بخشی از درختان، وقوع طوفانهای شدید در منطقه تالش و سرقت چوب، ضرورت تغییر الگوی مدیریت این عرصه را ایجاد کرد. به همین دلیل از سال ۱۳۹۵ مدیریت آن در قالب قراردادهای ۱۰ ساله و با استفاده از ظرفیت بخش خصوصی دنبال شد.
کامیار مرزبانی اضافه کرد: اجرای حصارکشی استاندارد با نبشی فلزی و پنج ردیف سیم خاردار باعث شده تصرفات غیرقانونی در این عرصه به صفر برسد. همچنین با کاهش نیاز به استقرار نیروهای حفاظتی در منطقه، بخشی از نیروهای قرقبان به عرصههای کوهستانی و حساس تر منتقل شدهاند. در این عرصه، مدیریت در دو بخش انجام میشود. بخش نخست زراعت چوب است که بر پایه چرخه کاشت و برداشت برنامه ریزی شده عمل میکند و بخش دوم به احیای گونه های بومی و عملیات پرورشی اختصاص دارد. در این بخش تلاش میشود پایه های برتر و مقاوم شناسایی و تقویت شوند تا در آینده تودههای جنگلی پایدارتر شکل گیرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان گیلان اعلام کرد: نمونه های مشابه این الگو در مناطق گیسوم، پیره راه، تمیان، چاف چم و چوب بر گیلان نیز اجرا شده و از ظرفیت جلگه های استان برای توسعه زراعت چوب استفاده میشود. اجرای این طرح ها باید با مشارکت و سرمایه گذاری بخش خصوصی و با اولویت جوامع محلی انجام شود تا منافع اقتصادی و حفاظتی به طور همزمان در منطقه حفظ شود.