همشهریآنلاین - مجیدجباری: احتمال وقوع یکی از قدرتمندترین پدیدههای اقلیمی جهان در ماههای آینده به بیش از ۹۰ درصد رسیده است. براساس اعلام سازمان جهانی هواشناسی النینو میتواند الگوی بارش در بسیاری از مناطق جهان از جمله ایران را دگرگون کند. پیشبینیها از بارشهای فراتر از نرمال در پاییز حکایت دارد، اما اوج اثرگذاری این دورپیوند، بازه زمانی ۱۰ مهر تا ۱۰ آبان است و انتظار میرود پربارشترین دوره فصل پاییز در این زمان باشد. اما این پدیده تا چه اندازه میتواند بر وضعیت بارشها در ایران اثر بگذارد و آیا میتوان آن را نویدبخش خروج از خشکسالی دانست؟
تقویت بی سابقه النینو
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با اشاره به تقویت سریع و کمسابقه پدیده النینو در اقیانوس آرام گفت: اغلب مدلهای اقلیمی از افزایش احتمال بارش در ایران طی پاییز و نیمه نخست زمستان خبر میدهند، اما این به معنای پایان خشکسالی یا جبران کسری سنگین منابع آب زیرزمینی کشور نیست و همچنان باید مدیریت مصرف آب با جدیت دنبال شود.
احد وظیفه در گفتوگو با همشهریآنلاین با تشریح آخرین وضعیت پدیده اقلیمی النینو اظهار کرد: روند گرم شدن آبهای اقیانوس آرام در ماههای اخیر یکی از سریعترین و کمسابقهترین روندهای ثبتشده در دهههای گذشته بوده است. در حال حاضر دمای آب در بخش شرقی اقیانوس آرام حدود دو درجه سانتیگراد بالاتر از شرایط نرمال قرار دارد که این رقم، در آستانه تبدیل شدن به یک «ابر النینو» است.
او افزود: در رویدادهای بزرگ النینو در سالهای ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۸ و همچنین ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶، دمای آب اقیانوس آرام تا حدود ۲.۵ درجه بالاتر از نرمال افزایش یافت. اما آنچه رویداد امسال را متمایز میکند، سرعت بسیار بالای گرمایش است و احتمال شکسته شدن رکوردهای قبلی نیز وجود دارد.
وظیفه با بیان اینکه النینو یکی از مهمترین پدیدههای اقلیمی جهان محسوب میشود، گفت: اگرچه این پدیده در اقیانوس آرام و در فاصلهای بسیار دور از ایران رخ میدهد، اما به دلیل وسعت منطقه تحتتاثیر آن، میتواند الگوهای جوی و بارشی در نقاط مختلف کره زمین را تغییر دهد. به همین دلیل جامعه هواشناسی و اقلیمشناسی جهان توجه ویژهای به آن دارد.
کدام مناطق باران بیشتری دریافت میکنند؟
وظیفه تصریح کرد: تجربه سالهای گذشته نشان داده است النینو در بسیاری از موارد با افزایش بارندگی در بخشهایی از خاورمیانه همراه بوده و ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. البته این تاثیر در همه مناطق کشور یکسان نیست و بیشترین اثر آن معمولا در مناطق جنوبی، جنوبغربی و غرب کشور مشاهده میشود.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی یادآوری کرد: در سال آبی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ که شرایط به سمت النینو گرایش داشت، بارندگی در جنوبغرب کشور وضعیت مطلوبی پیدا کرد، اما در سال بعد و با ورود به فاز لانینا، بسیاری از استانهای غربی و جنوبغربی با خشکسالی شدید روبهرو شدند و در برخی استانها مانند کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، ایلام و کرمانشاه میزان بارندگی حتی به ۵۰ درصد شرایط نرمال نیز نرسید.
وظیفه افزود: اکنون اغلب مدلهای عددی پیشبینی اقلیم، شرایط بارشی ایران، خاورمیانه و آسیای میانه را برای پاییز و نیمه نخست زمستان بیش از نرمال نشان میدهند. با این حال باید توجه داشت که بارش بیش از نرمال الزاما به معنای وقوع سیلابهای گسترده یا بارندگیهای استثنایی نیست، بلکه صرفا احتمال وقوع بارش بیشتر نسبت به میانگین بلندمدت را نشان میدهد.
چرا هواشناسی هنوز با احتیاط صحبت میکند؟
وظیفه تاکید کرد: پیشبینیهای فصلی ماهیت احتمالی دارند و هنوز نمیتوان با قطعیت درباره وضعیت بارندگی ماههای آینده اظهارنظر کرد. عوامل متعدد دیگری نیز در تعیین شرایط اقلیمی ایران نقش دارند که از آنها میتوان به نوسانات اقیانوس هند اشاره کرد.
او درباره تاثیر این عوامل توضیح داد: برخی پیشبینیها نشان میدهد شاخص اقیانوس هند یا IOD در ماههای آینده به سمت فاز گرم حرکت خواهد کرد. این وضعیت میتواند بخشی از رطوبت منطقه را در سواحل شرقی آفریقا متمرکز کند و از انتقال آن به سمت خاورمیانه و ایران بکاهد. به همین دلیل هنوز نمیتوان همه پیامدهای النینو را قطعی دانست.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی افزود: آنچه امروز مطرح میشود یک هشدار برای آمادگی بیشتر است، نه پیشبینی قطعی وقوع سیلاب یا بارشهای سنگین. هرچه به فصل پاییز نزدیکتر شویم، امکان ارزیابی دقیقتر وضعیت جوی نیز فراهم خواهد شد.
بدهی آبی به طبیعت
وظیفه در ادامه با اشاره به بحران منابع آب کشور گفت: حتی اگر امسال بارندگیهای خوبی را تجربه کنیم، نباید تصور شود که مشکلات آبی ایران برطرف خواهد شد. طی دهههای گذشته حدود ۱۶۰ میلیارد مترمکعب اضافهبرداشت از منابع آب زیرزمینی کشور صورت گرفته و این موضوع خسارتهای گستردهای به آبخوانها و دشتهای کشور وارد کرده است.
او افزود: یک سال پربارش شاید بتواند به طور موقت ذخایر آب سطحی و حجم سدها را افزایش دهد، اما نمیتواند کسری انباشته منابع آب زیرزمینی را جبران کند. بسیاری از دشتهای کشور با پدیده فرونشست زمین مواجهاند و احیای آبخوانها به سالها مدیریت صحیح و تغذیه مستمر نیاز دارد.
سوپر ال نینو در راه ایران | ال نینو پرونده خشکسالی را می بندد یا نتیجه عکس دارد؟ | هشدار درباره ایجاد حس کاذب در جامعه
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی تاکید کرد: سیاستهای مدیریت مصرف آب، کنترل برداشت از سفرههای زیرزمینی و محدودیتهای اعمالشده در بخش آب باید همچنان ادامه پیدا کند و نباید با چند ماه بارندگی مناسب، تصور شود بحران آب کشور پایان یافته است.
مهار سیلاب و استفاده از فرصت بارشها
وظیفه همچنین بر ضرورت آمادگی دستگاههای اجرایی برای استفاده از فرصت بارشهای احتمالی تاکید کرد و گفت: اگر بارشهای قابل توجهی رخ دهد، باید شرایط به گونهای فراهم شود که روانآبها و سیلابها به جای هدررفت، به تغذیه آبخوانها کمک کنند.
این مسئول سازمان هواشناسی، لایروبی رودخانهها، پاکسازی انهار و کانالهای کشاورزی، آمادهسازی زیرساختهای شهری و روستایی و اجرای طرحهای پخش سیلاب را از مهمترین اقداماتی دانست که باید پیش از آغاز فصل بارندگی انجام شود.
آنچه امروز مطرح میشود یک هشدار برای آمادگی بیشتر است، نه پیشبینی قطعی وقوع سیلاب یا بارشهای سنگین. هرچه به فصل پاییز نزدیکتر شویم، امکان ارزیابی دقیقتر وضعیت جوی نیز فراهم خواهد شد
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی به بخش کشاورزی اشاره کرد و گفت: باید از هماکنون برای سناریوی بارشهای مطلوب آماده شویم. تامین بذر، کود و سایر نهادههای کشاورزی باید پیش از آغاز فصل کشت در دستور کار قرار گیرد تا کشاورزان بتوانند از شرایط مناسب احتمالی بهره ببرند.
کمبارشی در تهران و فلات مرکزی
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی درباره مناطق مرکزی کشور نیز گفت: استانهایی مانند تهران، قم، سمنان، قزوین، اصفهان و یزد همچنان تا هفتههای آینده شرایط خشک خود را حفظ خواهند کرد و انتظار نمیرود پیش از نیمههای پاییز بارشهای موثر و گستردهای در این مناطق اتفاق بیفتد.
وظیفه توضیح داد: بارشهای پاییزی در ایران معمولا از شمالغرب و سواحل دریای خزر آغاز میشود و سپس به تدریج به سمت مناطق مرکزی و جنوبی کشور گسترش پیدا میکند. بنابراین مناطق مرکزی کشور همچنان باید خود را برای ادامه تنش آبی در ماههای آینده آماده نگه دارند.
نگرانی برای کشت دوم برنج
وظیفه در پایان هشدار داد: تغییر الگوی بارشها میتواند برای برخی بخشهای کشاورزی نیز مخاطراتی به همراه داشته باشد. در صورت آغاز زودهنگام بارشهای پاییزی، احتمال بروز خسارت در کشت دوم برنج در استانهای شمالی کشور وجود دارد، زیرا افزایش رطوبت و بارندگی در زمان برداشت محصول میتواند روند برداشت را با مشکل مواجه و زیانهایی به کشاورزان وارد کند.
به طور کلی اگرچه چشمانداز کلی پاییز و نیمه نخست زمستان امیدوارکنندهتر از سال گذشته به نظر میرسد، اما همچنان باید با نگاه علمی و محتاطانه به پیشبینیها نگریست و از فرصت احتمالی بارشها برای بهبود مدیریت منابع آب کشور بیشترین بهره را برد.