همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بازداشت «قولنجشکن» مشهور اینستاگرام با ۴ میلیون فالوئر، بار دیگر توجهها را به پدیدهای جلب کرد که سالها است سلامت مردم را تهدید میکند؛ درمانگرنماهایی که بدون تخصص، مجوز و صلاحیت حرفهای، با وعده درمان دردهای اسکلتی ـ عضلانی، بیماران را تنها با تبلیغات فریبنده، به مراکز خود میکشانند. به گفته متخصصان، این مداخلات در برخی موارد نهتنها به بهبود درد کمکی نمیکند، بلکه میتواند به آسیبهای جدی در مهرهها، مفاصل و حتی صدمات نخاعی منجر شود. اما با وجود هشدارهای مکرر چرا همچنان بعضیها درمان خود را به افراد فاقد صلاحیت میسپارند؟ و مرز میان فیزیوتراپی علمی و این مداخلات کجا است؟
آسیبهای جبرانناپذیری که از درمانگرنماها میبینید
دکتر احمد موذنزاده، دکترای حرفهای فیزیوتراپی، نایبرئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران و عضو هیأت مدیره مجمع انجمنهای پزشکی کشور به همشهریآنلاین میگوید: «بسیاری از تکنیکهایی که در فضای مجازی با عنوان «جا انداختن مهره» یا «قولنجشکستن» تبلیغ میشوند، نهتنها مبنای علمی ندارند، بلکه در مواردی میتوانند آسیبهای جبرانناپذیری به بیماران وارد کنند.»
موذنزاده میگوید: «تکنیکهای جااندازی مفاصل که اصطلاح علمی آن مانیپولیشن (Manipulation) است، در علوم پزشکی کاربرد مشخص و بسیار محدودی دارند. انجام این تکنیکها مستلزم بررسی دقیق وضعیت بیمار، معاینه کامل، ارزیابی تصاویر پزشکی و در نظر گرفتن شرایط عمومی فرد است. مثلا اگر بیمار دچار تنگی کانال نخاعی، لغزش مهره، دررفتگی مهره یا پوکی استخوان باشد، استفاده از این روشها خطرناک و معمولا ممنوع است.»
به گفته این دکترای حرفهای فیزیوتراپی، «در رشتههایی مثل فیزیوتراپی و کایروپراکتیک، در مواردی که انجام مانیپولیشن ضرورت داشته باشد، این تکنیکها با شدت، سرعت و نیروی کنترلشده و بر اساس اصول علمی اجرا میشوند. برخلاف تصور رایجی که در فضای مجازی ایجاد شده، وارد کردن فشار شدید و ناگهانی به ستون فقرات یا مفاصل اصلا مبنای علمی ندارد و این ادعا که با یک حرکت پرقدرت میتوان مشکل بیمار را برطرف کرد، تأییدشده نیست.»
بستن بیمار به تخت برای شکستن قولنج!
موذنزاده به ویدئوهای منتشرشده از برخی درمانگرنماها اشاره میکند و میگوید: «شکستن قولنج اگر با فشار و نیروی زیاد همراه نباشد، معمولا آسیب جدی ایجاد نمیکند اما آن چیزی که این افراد انجام میدهند، کاملا متفاوت است. مثلا بیمار را روی تخت میبندند و با فشار شدید و حرکات ناگهانی، مانورهایی روی ستون فقرات یا مفاصل او انجام میدهند که بهشدت آسیبزننده است.»
به گفته نایبرئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران، «پروندههای متعددی از شکایات بیماران وجود دارد که به شکستگی، آسیب نخاعی و حتی مواردی از قطع نخاع منجر شده است. به همین دلیل لازم است مردم را درباره خطرات این اقدامات آگاه کنیم.»
او تأکید میکند: «درمان، حوزهای کاملا تخصصی و حساس است. افرادی که تحصیلات خود را در دانشگاههای علوم پزشکی نگذراندهاند، مدارکشان به تأیید وزارت بهداشت نرسیده، عضو سازمان نظام پزشکی نیستند و پروانه فعالیت ندارند، درمانگر محسوب نمیشوند. مداخله این افراد در امور درمانی، مصداق دخالت غیرمجاز در درمان است و سلامت عمومی را تهدید میکند.»
توجه به «پرچمهای قرمز» در فیزیوتراپی
موذنزاده با اشاره به اینکه انجام تکنیکهای جااندازی در فیزیوتراپی، ضوابط مشخصی دارد، میگوید: «در فیزیوتراپی ما چیزی به نام پرچمهای قرمز داریم و قبل از انجام هرگونه مانیپولیشن، اول وجود "پرچمهای قرمز" را بررسی میکنیم. اگر بیمار دچار تنگی شدید کانال نخاعی، پوکی استخوان، برخی بیماریهای زمینهای مانند کمکاری تیروئید یا هر عامل دیگری باشد که خطر آسیب را افزایش دهد، از انجام این تکنیک صرفنظر میکنیم.»
چطور درمانگر واقعی را از قلابیها تشخیص دهیم؟
با گسترش فعالیت افراد فاقد صلاحیت در فضای مجازی، این پرسش مطرح میشود که مردم چگونه میتوانند درمانگران واقعی را از افراد سودجو تشخیص دهند؟ نایبرئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران میگوید: «سادهترین راه، مراجعه به سامانه سازمان نظام پزشکی است. مردم میتوانند نام متخصص مورد نظرشان را در بخش جستوجوی اعضای سایت سازمان نظام پزشکی کشور وارد کنند. مشخصات پزشکان، فیزیوتراپیستها، دندانپزشکان، داروسازان، ماماها و دیگر اعضای نظام پزشکی که در دانشگاههای علوم پزشکی تحصیل کردهاند، همراه با شماره نظام پزشکی، محل فعالیت و سایر اطلاعات آنها در این سامانه ثبت شده است.»
موذنزاده اضافه میکند: «راه مطمئن دیگر، مراجعه به مراکزی است که پروانه فعالیت از وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی دارند. مردم باید دقت کنند فردی که خدمات درمانی ارائه میدهد، حتما شماره نظام پزشکی و مجوز فعالیت داشته باشد؛ در غیر این صورت، درمانگر محسوب نمیشود.»
این دکترای حرفهای فیزیوتراپی تأکید میکند: «حتی در میان اعضای کادر درمان هم مرزبندی حرفهای وجود دارد و هر رشته در چارچوب صلاحیتهای خود فعالیت میکند. اما درمانگرنماها بدون داشتن هیچگونه صلاحیت، وارد حوزههای مختلف درمان میشوند و حتی در فضای مجازی ادعا میکنند پزشکان و فیزیوتراپیستها نتوانستهاند بیماری را درمان کنند، اما آنها موفق شدهاند!»
بیشتر بخوانید؛
موذنزاده میگوید: «درمانگرنماها روی صدای "تق" ناشی از شکستن قولنج مانور میدهند و آن را دستاورد خود معرفی میکنند. در حالی که این صدا بر اثر آزاد شدن حبابهای گازهای محلول در مایع مفصلی ایجاد میشود و تا امروز هیچ شواهد علمی معتبری ثابت نکرده است که انجام این اقدامات، منفعت درمانی برای بیمار داشته باشد. برعکس، اگر این مانورها با فشار، نیروی زیاد و سرعت بالا انجام شود، مخصوصا در افراد سالمند یا کسانی که دچار مشکلاتی مثل لغزش مهره، تنگی کانال نخاعی و سایر ناهنجاریهای ستون فقرات هستند، میتواند کاملاً آسیبزا و در برخی موارد غیرقابل جبران باشد. بنابراین توصیه میکنیم مردم سلامت خود را با انجام چنین اقداماتی به خطر نیندازند.»
مردم دنبال درمانهای سریع و معجزهآسا هستند
به گفته موذنزاده، «بخش مهمی از موفقیت درمانگرنماها، به تبلیغات گسترده در فضای مجازی برمیگردد. «متأسفانه تبلیغات در فضای مجازی بسیار گسترده شده و بسیاری از مردم هم به دنبال درمانهای سریع و معجزهآسا هستند. درمانگرنماها هم دقیقا از همین نقطهضعف سوءاستفاده میکنند.»
عضو هیأت مدیره مجمع انجمنهای پزشکی کشور میگوید: «بعضی از این درمانگرنماها برای جلب اعتماد مخاطبان، از چهرههایی با شکل و شمایل خاص - مثلا از نسل z - یا از اینفلوئنسرها و سلبریتیها استفاده میکنند. در حالی که پشت بسیاری از این تبلیغات، روابط و منافع مالی وجود دارد و مردم از پشت پرده اطلاعی ندارند.»
درمانگرنماها آدرس مشخصی ندارند؛ فقط یک شماره تلفن و یک آیدی اینستاگرام!
نایبرئیس انجمن علمی فیزیوتراپی ایران میگوید: «بسیاری از این افراد به صورت زیرزمینی فعالیت میکنند و حتی آدرس و نشانی مشخصی ارائه نمیدهند. فقط یک شماره تلفن یا صفحه اینستاگرام معرفی میکنند. تابلو یا محل فعالیت رسمی ندارند و گاهی حتی خدمات خود را در منزل افراد ارائه میدهند. مردم باید نسبت به این موارد حساس باشند و آنها را نشانهای برای تردید در اعتبار این افراد بدانند و اگر به سلامت خود اهمیت میدهند، سمت آنها نروند.»