به گزارش همشهری آنلاین، بیش از ۴۰۰۰ اثر تاریخی در آذربایجان شرقی شناسایی شده است که از این تعداد ۲۰۲۵ مورد به ثبت ملی رسیده و تعداد ۷ اثر و بنای تاریخی نیز در فهرست آثار جهانی جای گرفتهاند.
در جنگ تحمیلی سوم، موزه سنجش (خانه سلماسی) در تبریز به عنوان یکی از ۴۴ موزه آذربایجان شرقی و گنبد کبود مراغه آسیب دیدند.
بعد از تهیه گزارش اولیه و مستندسازی، مطالعات تخصصی از سوی کارشناسان علمی و دانشگاهی و با بهرهگیری از روشهای نوین استحکامبخشی و مرمت در حال انجام است. به گفته وحید نواداد، معاون اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان در فرآیند استحکامبخشی موزه سنجش، بنا مدلسازی میشود تا بر اساس آن، شیوه دقیق مرمت و تقویت سازه تعیین شود. در مورد گنبد کبود مراغه نیز مطالعات مرتبط با حفاظت و مرمت تزئینات آغاز شده و در حال پیگیری است. بر اساس بازدید میدانی اولیه، میزان خسارت وارد شده به این ۲ بنا در مجموع حدود ۳ میلیارد تومان برآورد شده است.
آشنایی مختصر با برخی بناهای آسیب دیده در آذربایجان شرقی
موزه سنجش
موزه سنجش یا خانه سلماسی از خانههای قدیمی قاجاری تبریز است که در اوایل حکومت قاجار از سوی خانواده حیدرزاده ساخته شد و سپس خانواده سلماسی که از تاجران سرشناس تبریز بودند، ساخت خانه را تکمیل کردند. این اثر که سال ۱۳۷۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و عمری حدود ۱۶۰ سال دارد، در سه ضلع حیاط (عرصه ۶۵۰ مترمربع) و در دو طبقه با زیربنای ۸۷۵ مترمربع بنا شدهاست.
طبقه زیرزمین ضلع شمالی که توسط پلهای به هشتی ورودی نیز متصل است، حوضخانه نامیده میشود. دیگر قسمتهای زیرزمین شامل مطبخ انبار ارزاق و آبانبار است. طبقه همکف دارای طنبیهای (ایوانی که توی ایوان کلان باشد) اصلی و جانبی در اضلاع شمالی، شرقی و غربی با پنجرههای ارسی است.
بنا دارای تذهیب در کمد اتاقها و شومینهها و گچبری در سقف طنبیهای شمالی و شرقی است. مصالح بهکار رفته در بنا شامل سنگ و ساروج در پیهاست و دیوارههای زیرزمین ترکیبی از سنگ و آجر (تفلیسی) و دیوارههای همکف خشتی با روکش آجری است.
آنچه در این موزه میبینید
در این موزه انواع ابزار توزین مانند ترازوهای زرگری، قپانهای بزرگ میادین بار، سنگوزنهها، پیمانههای نفتی، وسایل مربوط به علم نجوم مانند اسطرلاب، ابزارهای سنجش مربوط به علم هواشناسی، قطبنماها و ساعتهای مربوط به سدههای گذشته به نمایش گذاشته شدهاند. همچنین یک تنه درخت ۵ میلیون ساله متعلق به دوره پلیوسن از دوران زمینشناسی نوزیستی نیز در این موزه نگهداری میشود.
در حمله دشمن در جنگ تحمیلی سوم در ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ به بخشهای مختلف این بنای تاریخی آسیب وارد شد. ارسی بسیار ارزشمند این خانه که از شاخصههای مهم و هویتی بنا به شمار میرود، دچار خسارت شد.
گنبد کبود مراغه
گنبد کبود مراغه شاهکار معماری و مهندسی دوره سلجوقی با عمری ۸۵۴ ساله با گره چینیهای بینظیر و چشمنواز، اکنون به سبب آسیب ناشی از بمباران آمریکایی- صهیونیستی در بخشهایی از سازه خود با ریزشهایی روبهروست. این اثر تاریخی سال۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ثبت شدهاست.
بنای گنبد کبود مراغه که به صورت برجی ۱۰ ضلعی با تزئینات تلفیقی از کاشیکاری فیروزهای با آجر به صورت گره چینی بسیار ماهرانه اجرا شدهاست، چشم هر بیننده و گردشگری را به خود جذب میکند. در این بنا از مقرنس، کاشی، قطاربندی و تزئینات در میان آجرها و همچنین آجرهای ریز منقش به نام «الله» به خط کوفی در داخل سردابه استفاده شدهاست. در جنگ تحمیلی سوم بخشی از تزئینات گنبد کبود مراغه از بدنه جدا شده و به زمین ریخته است و به کل سازه صدمهای وارد نشده است.
بیشتر بخوانید:
- جزئیات خسارت میراث کرمانشاه در جنگ تحمیلی سوم + تصاویر قبل و بعد
- جزئیات خسارت میراث در استان ایلام در جنگ تحمیلی سوم + تصاویر قبل و بعد | آسیب به موزه دو هزار ساله درهشهر
- جزئیات خسارت میراث فرهنگی در لرستان در جنگ تحمیلی سوم + تصاویر قبل و بعد | آسیب به بناهای تاریخی در قلعه فلکالافلاک
- جزئیات خسارت به میراث تاریخی اصفهان در جنگ تحمیلی سوم + تصاویر قبل و بعد | آسیب به ۳ اثر جهانی