به گزارش همشهری آنلاین، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، به مناسبت روز روابط عمومی و ارتباطات نشست ویژهای با حضور غلامرضا امیرخانی ریاست سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سید محمود سادات معاون پژوهش و منابع دیجیتال، علیرضا دباغی معاون اسناد ملی، رضا ملکی معاون توسعه مدیریت و منابع و رضا شهرابی معاون کتابخانه ملی برگزار کرد که در آن به مهمترین فعالیتهای این سازمان در ارتباط با امور اسنادی و کتابخانهای کشور پرداخته شد.
حفظ، نگهداری، ساماندهی و اشاعه میراث مکتوب کشور
غلامرضا امیرخانی ریاست سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در این نشست گفت: در خصوص سازمان اسناد و کتابخانه ملی باید اشاره کنم که در بسیاری از کشورهای جهان، دو سازمانِ مجزای «آرشیو ملی» و «کتابخانه ملی» وجود دارد؛ اما در ایران و حدود ۱۹ کشور دیگر از جمله کانادا، مصر و امارات، این دو بخش با هم ادغام شده و یک سازمان واحد را تشکیل میدهند که در کشور ما این اتفاق از سال ۱۳۸۱ رخ داده است. وظیفه اصلی این سازمان را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: حفظ، نگهداری، ساماندهی و اشاعه میراث مکتوب کشور. این میراث مکتوب در دو بخش مهمِ معاونتهای سازمان طبقهبندی میشود: بخش نخست؛ آثار تولیدی توسط نویسندگان در قالب کتاب، مجله، پایاننامه، مقالات و نشریات (اعم از فیزیکی و مجازی) است که در کتابخانه ملی نگهداری شده و برای نسل حاضر و آیندگان اطلاعرسانی و سرویسدهی میشود. همچنین بخش عمده دیگر، حوزه اسناد ملی و سوابق اداری کشور است که شامل تمامی مکاتباتِ دولت، قوه مقننه و نظام حکومتی میشود. این اسناد پس از طی یک بازه زمانی (معمولاً ۴۰ سال) به این سازمان منتقل میشوند. قدیمیترین این اسناد به بیش از ۷۰۰ سال پیش، یعنی قرن هشتم (دوره مغول و تیموری) بازمیگردد و پس از آن، اسناد دورههای صفویه، افشاریه، قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی را شامل میشود. در واقع، تمام قراردادها، قولنامهها، مصالحهنامهها و مکاتباتِ اداری ثبت و ضبط شده در کشور، سند محسوب شده و تعیین تکلیف و نگهداری آنها بر عهده بخش اسناد ملی است. بنابراین، سابقه اداری کشور در بخش اسناد ملی و میراث مکتوب در بخش کتابخانه ملی، در خدمت قشر فرهنگی و فرهیخته جامعه قرار دارد.
کتابخانه ملی، میراثدار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور
رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی، هم درباره تعداد نسخ خطی فارسی در خارج از کشور و میزان تعامل سازمان با سایر کشورها در این حوزه، گفت: کتابخانه ملی به عنوان میراثدار نسخ خطی و میراث مکتوب کشور، همواره در جهت گردآوری منابع مرتبط با نسخ فارسی در داخل ایران از طریق خرید و اهدا اقدام کرده است. در خارج از کشور، به ویژه در هند و پاکستان، منابع بسیار غنی از نسخ خطی فارسی وجود دارد. آخرین اقدام جدی کتابخانه ملی در این زمینه، مربوط به کتابخانه «گنج بخش» در پاکستان است که نزدیک به ۱۷ هزار نسخه خطی دارد. همچنین در بخش فهرستنویسی این نسخ، نزدیک به ۳ هزار نسخه آخر این مجموعه، توسط یکی از اساتید فهرستنویسی شده است. ما پارسال اهتمام جدی داشتیم که این کار انجام شود و مقدمات آن فراهم گردید. هفته گذشته نیز با ایشان صحبت کردم و یکی از کارهای جدی امسال، فهرستنویسی تکمیلی این ۳ هزار نسخه خطی است. اگر این کار انجام شود، گام بسیار خوبی در جهت حفظ و حراست از میراث زبان فارسی در خارج از کشور برداشته خواهد شد.
تبادل اسکن نسخههای خطی با کشورهای دیگر
سید محمود سادات معاون پژوهش و منابع دیجیتال کتابخانه ملی هم درباره نسخههای موجود در شبهقاره هند و آسیای صغیر توضیح داد و گفت برخی پژوهشگران پیشتر کارهایی در زمینه گردآوری اطلاعات این نسخهها انجام دادهاند و سازمان در تلاش است بانکهای اطلاعاتی مربوط به این منابع را دریافت کرده و در اختیار پژوهشگران قرار دهد. در خصوص تبادل اسکن نسخههای خطی با کشورهای دیگر هم همکاریهایی با کشورهای آسیای مرکزی مانند ازبکستان انجام شده و قرار است برخی آثار ارزشمند از جمله نسخهای نفیس از «تیمورنامه» با همکاری مشترک منتشر شود. همچنین فهرست نسخههای خطی کتابخانه ملی ایران که در قالب مجموعهای ۴۵ جلدی منتشر شده است برای کشورهایی مانند تاجیکستان و ازبکستان ارسال شده است.
بازسازی و راهاندازی شعبه دوم کتابخانه ملی
رضا ملکی معاون توسعه و مدیریت منابع سازمان اسناد و کتابخانه ملی هم در خصوص کتابخانه خیابان سیتیر که قرار بود تجهیز شود، گفت: در آن ساختمان دو مجموعه وجود داشت؛ یکی مربوط به موزه علم و فناوری بود و دیگری مربوط به کتابخانه مجلس که دستگاه چاپ در آنجا قرار داشت. اکنون با همکاری مجلس و مرکز اسناد آن، در حال انتقال کامل مجموعهها هستیم و احتمالاً تا حدود یک ماه آینده آن مکان به طور کامل در اختیار کتابخانه قرار خواهد گرفت. پس از آن، بازسازی و راهاندازی شعبه دوم کتابخانه ملی آغاز میشود. با توجه به امکانات و نیروهای موجود، پیشبینی میشود روند بازسازی حدود شش ماه تا یک سال زمان ببرد تا آن فضا به شکل مطلوب برای استفاده عمومی آماده شود.
شرایط عضویت و استفاده از کتابخانه در شرایط جنگی
همچنین رضا شهرابی درباره شرایط عضویت و استفاده از کتابخانه در شرایط جنگی، و امنیت سایبری دادهها و تدابیر اندیشیده شده گفت: در شرایط جنگی، زیرساختهای اینترنت داخلی نیز برای مدتی طولانی قطع بود. در چنین شرایطی، به دلیل قطع کامل اینترنت داخلی، ارائه خدمات آنلاین عملاً امکانپذیر نیست. اما به محض وصل شدن اینترنت داخلی، همان مسیرهای پیشین از طریق کتابداران مرجع و «مرجع مجازی» فعال شد؛ به این صورت که افراد میتوانستند پرسشها، درخواست منابع و حتی درخواست اسکن منابع را ارسال کنند و پاسخ را از طریق زیرساختهای نرمافزاری داخلی و شبکههای اجتماعی داخلی مانند «بله» و در زمانی که تلگرام دسترسی بیشتری داشت، از طریق تلگرام و سایر اپلیکیشنها دریافت کنند. این امکان، در زمان عدم حضور فیزیکی، همواره برقرار است.