همشهری آنلاین – گروه سیاسی: تثبیت حاکمیت ایران بر تنگه هرمز در کنار تابآوری موفق اقتصادی را باید از راهبردیترین دستاوردهای جنگ تحمیلی سوم بهحساب آورد؛ دستاوردهایی که بر بستر شکلگیری مسیرهای درآمدی تازه، چشمانداز گشایشهای مهمی را پیشروی کشور قرار داده و فضاسازیهای اقتصادی هفتههای اخیر دشمن را بیش از گذشته خنثی کرده است.
با نگاهی به آنچه پس از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ در سطح منطقه و نظام بینالملل بهوقوع پیوست، آنچه جلب توجه میکند، ایجاد مسیرهای تازهای برای درآمدزایی و جبران خسارتهای جنگ است که رسانهها و تحلیلگران بینالمللی در ماههای اخیر بارها به آنها اشاره و حتی برخی کارشناسان نیز تاکید کردهاند در جنگ اخیر چیزی درحدود حدود ۲۰میلیارد دلار «درآمد اضافی» فقط در بخش فروش نفت نصیب ایران شدهاست.
۱
دریافت عوارض تردد در تنگههرمز
- توماس فریدمن، نویسنده آمریکایی: وقتی تهران اعلام میکند تردد در هرمز منوط به پذیرش استانداردهای جدید است، در واقع به واشنگتن و بروکسل میگوید دوران «کدخدایی بر دریاها» به پایان رسیده. آنها حق وتوی اقتصادی جهان را از خیابان والاستریت به سواحل صخرهای خلیج فارس منتقل کردهاند.
- فرید زکریا، تحلیلگر ارشد آمریکایی و مجری سی. ان. ان: تنگههرمز کاملاً بسته نیست؛ بهروی نفت ایران باز است. نتیجهٔ نهایی جنگ تا اینجا این بوده که ایران اکنون از فروش روزانهٔ نفت خود، حدود دو برابر بیشتر از دوران پیش از جنگ درآمد کسب میکند.
- نشریه آمریکایی فارن افرز: درآمد ۸۰ میلیارد دلاری جمهوریاسلامی ایران از تنگه هرمز، بهایی است که غرب باید بپردازد.
- موسسه مالی «لویدز» لندن: ایران یک کریدور کشتیرانی امن بالفعل از طریق آبهای سرزمینی خود در تنگه هرمز ایجاد کرده و در ازای بازرسی، به کشتیهای تایید شده اجازه عبور میدهد و حداقل در یک مورد، گزارش شده یک کشتی برای عبور از تنگه هرمز مبلغ ۲ میلیون دلار به ایران عوارض پرداخت کردهاست.
- فایننشال تایمز: دولت ایران به ازای هر بشکه نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند، یک دلار عوارض دریافت خواهد کرد و این هزینه باید بهصورت بیتکوین پرداخت شود.
۲
افزایش قیمت نفت
- محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: بودجه ۱۴۰۵ را با نفت بشکهای ۵۴ دلار بسته بودیم، اما اکنون بیش از ۹۰ دلار از هر بشکه درآمد داریم.
- یک منبع آگاه در وزارت نفت (گفتوگو با رسانهها در ۱۰ اردیبهشت ماه) : باوجود شرایط جنگی، نهتنها درآمد نفتی کشور بیشتر شده است، بلکه نفت کشور با دو برابر قیمت به فروش میرسد.
- نشریه اقتصادی اکونومیست:ایران اکنون تقریباً دو برابر درآمد روزانه خود از فروش نفت را، نسبت به قبل از آغاز جنگ ازسوی آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، کسب میکند.
- نشریه اقتصادی بلومبرگ (۱۴ فروردینماه ۱۴۰۵) : نفت ایران برای نخستینبار از ماه می ۲۰۲۲ با قیمتی بالاتر از نفت برنت، معیار جهانی، معامله میشود؛ اتفاقی که نشاندهنده یک تغییر راهبردی عمیق در بازار نفت است.
۳
رشد صادرات نفتی
- شبکه آمریکایی سی. ان. ان: فروش نفت ایران از حدود یک میلیون بشکه پیش از جنگ به ۱.۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و قیمت هر بشکه نیز به بیش از ۱۰۰ دلار رسیدهاست.
- موسسه تحقیقاتی کپلر (اسفندماه ۱۴۰۴) : صادرات نفت ایران به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده و هفته گذشته به حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز افزایش یافت که تقریباً سه برابر سطح اخیر است.
- موسسه جی. پی مورگان (۱۰ فروردینماه ۱۴۰۵) : با وجود جنگ و تحریمها، ایران درآمد نفتی خود را حدود دو برابر کرده و حدود ۲.۴ تا ۲.۸ میلیون بشکه در روز با قیمتهای بسیار بالاتر صادر میکند.
- وزارت نفت و گاز هند (۱۵ فروردین ۱۴۰۵) : پالایشگاههای هندی نیازهای نفت خام خود را از ایران تامین کردهاند و برخلاف شایعههای منتشرشده، هیچ مانع پرداختی برای واردات نفت خام ایران وجود ندارد.
۴
ایجاد کریدورهای جدید تجاری
- عرب نیوز: اداره بندر گوادر پاکستان (GPA) اعلام کرد در بحبوحه اختلالات در تنگه هرمز به دلیل تنشهای ایالاتمتحده و ایران، بندر گوادر اولین کشتی حمل بار ماه مه خود را دریافت کرد.
- روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز: امارات از نزدیکی پاکستان به ایران و همچنین عربستان ناراحت است.
- نشریه نیشن: پاکستان با باز کردن مسیرهای زمینی برای حمل و نقل به ایران، ریسک حسابشدهای را پذیرفته است.
- رادیو اروپای آزاد: ایران از مسیرهای جایگزین برای دور زدن محاصره دریایی آمریکا استفاده میکند.
- خبرگزاری قطری الجزیره: با اختلال در کشتیرانی به دلیل تنشهای ایالاتمتحده و ایران، اسلام آباد کریدور زمینی را برای انتقال محمولههای معطل مانده به ایران فعال میکند.
- نشریه اقتصادی بلومبرگ: ایران برای کاهش آثار محاصره دریایی بنادر خود ازسوی آمریکا، در حال گسترش تجارت با چین از مسیر خطوط ریلی است.
- روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز: روسیه مسیر جایگزینی برای تنگه هرمز در اختیار ایران قرار میدهد.
۵
افزایش قدرت چانهزنی اقتصادی ایران
- رسانه انگلیسی گاردین: موقعیت ایران در برخی ابعاد، از جمله اقتصادی تقویت شده است و در مقابل، دولت دونالد ترامپ با چالشهای فزاینده برای ادامه جنگ مواجه است.
- روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز: ایران اهرم تنگه هرمز برای اعمال فشار از طریق افزایش قیمت انرژی در سطح جهان استفاده میکند و این وضعیت، یک رویارویی ارادهها است.
- شبکه آمریکایی سی. ان. ان: نخستین پیامد مستقیم جنگ علیه ایران برای اقتصاد داخلی آمریکا، افزایش بیسابقه قیمت بنزین بوده که مستقیماً مالیاتدهندگان این کشور را تحت فشار قرار داده است.
- نشریه آمریکایی فارن افرز: سلاح جدید ایران، مبتنی بر «مسدودسازی فیزیکی حمل و نقل» استوار است. ایران ثابت کرد حتی اگر تمام دنیا نفت تولید کنند، او میتواند با بستن گلوگاه هرمز، مانع از رسیدن ۲۰درصد نفت و گاز جهان به بازار شود. این تغییر از «اهرم اقتصادی» به «سد فیزیکی»، سلاح جدید و ماندگار تهران است.
- نشریه اقتصادی بلومبرگ: کنترل تنگه هرمز میتواند اهرم فشار عظیمی در اختیار ایران قرار داده و دریانوردی ذیل نیروی دریایی آمریکا را تغییر دهد.
۶
دور زدن و رفع تحریمها
- روزنامه آمریکایی والاستریت ژورنال: نفت ایران به چین، بزرگترین مشتری تهران، ارسال میشود و در عوض، شرکتهای چینی تحت حمایت دولت، زیرساختها را در ایران میسازند.
- الجزیره: چین به شهروندان و شرکتهای خود دستور داده از تحریمهای ایالات متحده علیه ۵ پالایشگاه چینی، که متهم به جابهجایی نفت ایران هستند، پیروی نکنند و برای اولین بار قانونی را برای مقابله با اقدامات تنبیهی «فراسرزمینی» به کار گرفته است.
- رسانه صهیونیستی واینت: ۴ بندر ایرانی دریای خزر بهصورت شبانهروزی برای دریافت گندم، ذرت و به گفته مقامات آمریکایی، تحریمها را دور میزنند.
- روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز: خزر اکنون به مسیری برای دور زدن تحریمها و فراتر از دسترس ایالات متحده تبدیل شدهاست.
۷
تضعیف پترو دلار
- موسسه تحقیقاتی دویچه بانک: میراث بلندمدت جنگ علیه ایران برای دلار میتواند روشی باشد که اصول رژیم پترودلار را به بوته آزمایش میگذارد. اگر ضعفها بیشتر آشکار شوند، میتواند اثرات منفی قابل توجهی بر استفاده از دلار در تجارت و پسانداز جهانی و نقش دلار بـه عنوان ارز ذخیره جهانی داشته باشد.
- اندیشکده اینترنشنال افرز فروم: روند تغییر فزاینده به سمت معاملات ایران با یوان چین به جای دلار آمریکا درحال شکلگیری است. با این اقدام، اساس هژمونی مالی آمریکا، یعنی سیستم پترودلار، مورد حمله قرار گرفته است.
- وبگاه تخصصی مدرن دیپلماسی: جنگ در ایران، پترودلار را در معرض آزمایش قرار داده، چراکه یوان چین در حال قدرت گرفتن است. ارزیابیهای بینالمللی نشان داده درگیریهای جاری ممکن است باعث کاهش برتری پترودلار و در عین حال آغاز سیستم پترویوان شود.
- نشریه اقتصادی بلومبرگ: جنگ علیه ایران سبب افزایش شدید پرداختهای نفتی به یوان شده و منجر به این شده است که پترویوآن بهعنوان جایگزینی برای پترودلار دوباره رواج پیدا کند.
۸
بازگشت مشتریان قدیمی نفت ایران
- خبرگزاری رویترز: دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد هند پس از ۷ سال، نخستین محموله نفت ایران را دریافت و پول آن را به یوآن تسویه کردهاست.
- خبرگزاری اقتصادی بلومبرگ: ارزش هر بشکه محمولههای نفت ایران برای هند حدود ۱۰۰ دلار برآورد شده که باز هم رقمی بالاست.
- شبکه آمریکایی سی. ان. بی. سی: هند پس از هفت سال وقفه، خرید نفت و گاز از تهران را آغاز کرده است؛ اقدامی که تلاش دهلی نو برای ایجاد توازن مجدد در روابط با تهران را برجسته میکند.