همشهری آنلاین | رضا زیدان – المیادین نت: تنگه هرمز در محاسبات جغرافیایی دیگر تنها یک گذرگاه آبی نیست، بلکه از اواخر فوریه گذشته به یک «گیوتین» واقعی برای اقتصاد جهانی و میدانی برای آزمون حد و مرز قدرت تبدیل شده است. در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، تهران از «دیپلماسی تهدید» به «استراتژی اقدام» تغییر موضع داد و با بستن کامل تنگه به روی کشتیهای دشمن، تحولی ژئوپلیتیکی بیسابقه ایجاد کرد که لرزههای آن به شاهرگ انرژی بینالمللی رسید.
این انسداد، پاسخی قاطع به عبور واشینگتن و اسرائیل از خطوط قرمز بود. این اقدام تجسم میدانی وعده دریاسالار حبیبالله سیاری در سال ۲۰۱۱ است که پیچیدگی بستن تنگه را مسخره کرده و آن را «آسانتر از نوشیدن یک لیوان آب» خوانده بود. امروز، معادله «یا همه از هرمز استفاده میکنند یا هیچکس» که سردار محمدعلی جعفری (فرمانده وقت سپاه) در سال ۲۰۱۸ بنا نهاد، از پوشههای نظامی خارج شده و با «آتش و باروت» واقعیت جدیدی را رقم زده است.
گره هرمز: وقتی جغرافیا با باروت در هم میآمیزد
با اجرایی شدن انسداد کامل تنگه برای دشمنان، دولت دونالد ترامپ با یک «کابوس ژئوپلیتیک» بیدار شد که قلب شعار «اول آمریکا» را هدف قرار داده است. تنگهای که روزی شریانی باز بود، اکنون به گرهای تبدیل شده که ثبات بازارهای انرژی را تهدید کرده و نویدبخش جهشهای جنونآمیز قیمت سوخت در شهرهای آمریکا و فروپاشی زنجیرههای تأمین بینالمللی است.
ترامپ برای فرار از این خفگی اقتصادی، گزینه «گشایش با زور» را در پیش گرفته و ادامه انسداد را «اعلان جنگ» علیه سلطه آمریکا میداند. اما فراخوان او از متحدان ناتو و اروپا برای تشکیل ائتلاف نظامی با دیوار مخالفت و ترس آنها برخورد کرد. ترامپ نیز با خشم، این امتناع را «اشتباهی احمقانه» خواند و با تکبر همیشگیاش گفت: «به شما نیازی نداریم».
اما فراتر از شعارها، قمار نظامی ترامپ با حقیقتی تلخ روبروست: تلاش برای «تأمین امنیت دریانوردی» با زور اسلحه در گذرگاه باریکی چون هرمز، میتواند آن را به «قبرستان ناوگانهای» متجاوز تبدیل کند. شورای دفاع ایران اعلام کرده است که عبور از تنگه مشروط به هماهنگی با تهران است. همچنین سپاه پاسداران در ۱۶ فوریه گذشته مانور «کنترل هوشمند تنگه هرمز» را تحت نظارت سردار شهید محمد پاکپور برای تمرین پاسخ سریع علیه نیروهای متخاصم انجام داد.
چرا حمله نظامی به هرمز دشوار است؟
* جغرافیای دشوار: تنگه یک «کوچه آبی» باریک و کمعمق است که کشتیهای غولپیکر را مجبور میکند تحت تسلط صخرههای کوهستانی ایران حرکت کنند.
* زرادخانه پنهان: ایران دههها صرف تطبیق تسلیحات خود با تضاریس منطقه کرده و موشکها و پهپادهای خود را در غارها و تونلهای غیرقابل رصد پنهان کرده است.
* فقدان زمان واکنش: به گفته جنیفر بارکر (افسر سابق نیروی دریایی)، فاصله بین شناسایی تهدید و برخورد تنها چند دقیقه است که ناوشکنهای پیشرفته آمریکایی را به اهدافی شکننده در یک «جنگ خیابانی دریایی» تبدیل میکند.
* سلاحهای انعطافپذیر: ایران از پهپادها، قایقهای تندرو، موشکهای کروز و مینهای دریایی بسیار خطرناک استفاده میکند که ردیابی یا نابودی کامل آنها دشوار است.
* شبح مینها: جوناثان شرودن معتقد است تنها «شک» به وجود یک مین کافی است تا دریانوردی کاملاً متوقف شود، زیرا هیچ نیروی دریایی حاضر نیست قطعات استراتژیک خود را وارد آبهای مینگذاری شده کند.
«فرار به خشکی»: قمار ترامپ در جزایر ایرانی
با بنبست در دریا، دولت ترامپ به فکر سیطره زمینی بر جزایر استراتژیک ایران افتاده است. در حالی که ترامپ در ۶ مارس مدعی شد برنامهای برای تهاجم زمینی ندارد، پنتاگون در حال بررسی اعزام هزاران نیروی تفنگدار دریایی (مارینز) برای تصرف جزایر قشم، هرمز و لارک است.
این جزایر دژهای آبی مستحکمی هستند:
* قشم: پایگاه پرتاب موشک و پهپاد.
* هرمز: کنترل فیزیکی ورودی تنگه.
* لارک: مرکز نظارت فراتر از رادارهای سنتی.
کارشناسان هشدار میدهند که تهاجم به این جزایر به معنای «انتحار استراتژیک» است، زیرا ایران تاکتیکهای کلاسیک ارتش و جنگهای نامتقارن سپاه را با هم ترکیب کرده است. کشته یا اسیر شدن حتی یک سرباز آمریکایی میتواند زلزلهای سیاسی ایجاد کند که معادلات جنگ را کاملاً تغییر دهد. جیمز متیس، وزیر دفاع اسبق آمریکا، نیز تاکید کرده است که باز کردن تنگه با زور غیرممکن است و تنها راه حل را در دیپلماسی با متحدان میبیند.
هرمز: باز برای دوستان، بسته برای دشمنان
ایران اکنون استراتژی «کنترل هوشمند» را پیش گرفته است. مقامات ارشد ایران از جمله مسعود پزشکیان، عباس عراقچی و شهید علی لاریجانی تاکید کردهاند که «هرمز به روی همه باز است» به جز دشمنانی که دست به تجاوز بزدلانه میزنند.
قوانین جدید عبور:
ایران یادداشتی رسمی به سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) و سازمان ملل ارسال کرده که طی آن عبور ایمن را منحصر به «کشتیهای غیرمتخاصم» و مشروط به هماهنگی کامل با مقامات ایرانی دانسته است. هرگونه دارایی متعلق به آمریکا، اسرائیل یا شرکتکنندگان در تجاوز به طور قطعی مستثنی شده است.
برخی کشورها هماکنون این واقعیت را پذیرفتهاند:
* تایلند و پاکستان: کشتیهای آنها پس از گفتگوی مستقیم با مقامات ایران با موفقیت از تنگه عبور کردند.
* کره جنوبی: سفیر ایران در سئول اعلام کرد کشتیهای کرهای میتوانند با ارائه جزئیات دقیق محموله عبور کنند.
ایران امروزه به دنبال آتشبس نیست، بلکه در حال تحمیل «قواعد درگیری» جدیدی است که ادامه تجاوزات آمریکا و اسرائیل را به یک انتحار اقتصادی برای جهان تبدیل میکند.