همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: چه اتفاقی میافتد وقتی سیاستمداران تصمیم میگیرند بهجای ۳۰ سال صبر برای یک کشف علمی، بودجهها را صرف نتایج زودبازده کنند؟ انصراف چین از ساخت بزرگترین شتابدهنده ذرات جهان، سوالات زیادی را درباره آینده دانش بشری ایجاد کرده است.
پکن در حال بازنگری و توقف یک پروژه چندمیلیارددلاری
در دنیای علم فیزیک، شتابدهندهها حکم چشمهایی را دارند که به اعماق خلقت خیره میشوند. چین قرار بود با ساخت بزرگترین حلقه برخورددهنده ذرات در جهان (FCC)، رهبری علمی دنیا را به دست بگیرد. اما گزارشهای جدید از فوریه ۲۰۲۶ نشان میدهد پکن در حال بازنگری و توقف این پروژه چندمیلیارددلاری است. این تصمیم نهتنها یک ضربه به فیزیکدانان چینی، بلکه زنگ خطری برای کل جامعه علمی جهان است.
بیشتر بخوانید :
تغییر اولویتها از ذرات به واقعیتهای روز
عقبنشینی چین از پروژه ابر شتابدهنده، نشاندهنده یک تغییر رویکرد بزرگ در سیاستهای کلان این کشور است. درحالیکه پیشازاین، پکن برای رسیدن به قلههای دانش جهانی هزینههای بیسابقهای میکرد، اکنون فشار اقتصادی و نیاز به نتایج ملموس در حوزههایی مثل هوش مصنوعی و انرژیهای تجدیدپذیر، باعث شده تا پروژههای فیزیک پایه که ممکن است دههها طول بکشد تا به نتیجه برسند، به حاشیه رانده شوند.
شکاف میان اروپا و آسیا در فتح اتم
با این تصمیم، مرکز ثقل فیزیک ذرات جهان همچنان در اروپا و در سازمان "سرن" باقی خواهد ماند. اما فیزیکدانان اروپایی نیز اکنون احساس تنهایی میکنند؛ چرا که برای حل معماهای بزرگ جهان مثل "ماده تاریک" و "انرژی تاریک"، نیاز به همکاریهای بینالمللی و ماشینهای بسیار قدرتمندتر از مدلهای فعلی است. توقف پروژه چین به معنای طولانیتر شدن مسیر ما برای درک چگونگی آغاز جهان است.
اهمیت فیزیک پایه
بسیاری از منتقدان میپرسند چرا باید مبالغ هنگفتی صرف برخورد دادن ذرات ریز شود؟ پاسخ تاریخ روشن است: بدون فیزیک پایه، نه اینترنتی وجود داشت و نه تکنولوژیهای پیشرفته پزشکی مثل MRI عقبنشینی از این پروژهها به دلیل "گرانی"، در واقع صرفهجویی در هزینههای امروز به قیمت از دستدادن ابزارهای فرداست. این تصمیمی است که نشان میدهد تمدن ما کمی بیش از حد به نتایج کوتاهمدت وابسته شده است.
توقف پروژه شتابدهنده چین
توقف پروژه شتابدهنده چین یک هشدار برای تمام جهان است. علم، مسیری طولانی و پرهزینه است که صبر و جسارت میطلبد. اگر ابرقدرتها از رؤیاپردازی درباره رازهای کائنات دست بکشند، نسلهای آینده ممکن است با دنیایی روبهرو شوند که در آن کنجکاوی، جایش را به سودآوری آنی داده است.