همشهری آنلاین - گروه سیاسی: محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین، اخیرا در صحبتهایی گفت «جنگ با گفتوگو تمام میشود»، و شرح داد که در همان شب آخر جنگ ۱۲ روزه یکی «ساعت ۴ صبح تماس گرفت و گفت ما نمیزنیم، آن یکی هم گفت ما هم نمیزنیم». این شرح ظریف پاسخی است به روایت آنچه در عمل منجر به توقف درگیری ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل شد؛ رخدادی که رسانههای بینالمللی همچون واشنگتنپست آن را محصول ترکیبی از تماسهای پنهانی، میانجیگری چندجانبه و اعلام رسمی آتشبس توصیف کرده بودند.
روایتهای رسمی و غیررسمی منتشرشده نشان میدهد آتشبس صرفا نتیجه یک بیانیه عمومی نبوده است؛ پیامهای خصوصی و تبادل سیگنال در ساعتهای حساس نقش محوری داشتهاند. منابع غربی گزارش داده بودند که پیامهای توقف از طریق کانالهای غیررسمی منتقل شد و بازیگران ثالثی از جمله روسیه بهعنوان حامل پیام میان طرفها عمل کردند؛ در عین حال برخی میانجیگریهای رسمی از سوی کشورهایی مانند قطر و حتی تلاشهای دیپلماتیک مستقیم آمریکا در سطح بالاتر نیز در قطعیکردن آتشبس موثر بودهاند.
علی فدوی جانشین سابق فرمانده سپاه در اظهاراتی درباره پایان جنگ ۱۲ روزه گفته بود «بعد از آنکه پایگاه شیطان بزرگ را زدیم آنها با امیر قطر تماس گرفته و درخواست پایان جنگ را دادند.» در عین حال مسکو نیز بهواسطه برخورداری از کانالهایی امن و هماهنگ با تلآویو و تهران در پروندههای منطقهای از جمله سوریه بارها نقش پیامرسان یا میانجی غیررسمی را ایفا کرده است.
ارسال پیام توقف از سوی تلآویو به تهران از طریق قطر یا مسکو سازوکار معقول و تکرارشوندهای بوده است که در پایان جنگ ۱۲ روزه منابع خارجی از هر ۲ کشور بهعنوان واسطه نام برده بودند.
در روایتهای منتشرشده طی ۳ روز نخست پس از پایان جنگ ۱۲روزه، بخش قابل توجهی از رسانههای غربی از جمله اورشلیم پست، اکسیوس و رویترز به نقش قطر اشاره کرده بودند. این گزارشها میگفتند پس از آنکه ترامپ بهطور علنی از «آتشبس کامل» سخن گفت، دوحه بهعنوان کانال ارتباطی سریع و قابل اعتماد با تهران وارد عمل شد. این با توصیف ظریف از «تماس ساعت ۴ صبح» همخوان است؛ تماسهایی که هدفشان نه توافق سیاسی جامع، بلکه صرفا «اطمینان متقابل برای نزدن» بوده است.
تحلیل رسانهها و اندیشکدهها نشان میدهد تماس نیمهشب و پیام توقف بهاحتمال زیاد از سوی اسرائیل آغاز شده و از طریق قطر منتقل شده است. این نتیجهگیری مبتنی بر الگوهای رفتاری ثبتشده در بحرانهای قبلی و پوشش رسانهای است.
آنچه از کنار هم گذاشتن روایتها و منابع بیرون میآید این است که پایان جنگ ۱۲روزه نمونهای متفاوت از «آتشبس بلافاصله پس از دستور» نیست؛ نتیجه فرایندی مرکب از پیامهای اضطراری، میانجیگری چندجانبه و تبدیل پیامهای پنهان به توافق رسمی بود. ظریف این فرایند را ساده و متمرکز در قالب یک ضربالمثل دیپلماتیک خلاصه کرد: «جنگ با گفتوگو تمام میشود؛ بهتر است آن گفتوگو وقتی انجام شود که هنوز اهرم قدرت داریم.»