به گزارش همشهری آنلاین، گاهی مرز میان نقد اجتماعی و خودتحقیری به اندازهای باریک میشود که شوخی به شکل ابزاری برای بازتولید حس حقارت درمیآید. این همان چیزی است که در برنامه «دور امیر» با اجرای امیرحسین قیاسی مشهود است.
در این برنامه که از پلتفرم نمایش خانگی فیلیمو پخش میشود، بخشی با عنوان «اخبار و حواشی با امیرحسین قیاسی» وجود دارد که مجری در آن با لحنی طنزگونه به بازخوانی اخبار و وقایع روز ایران و جهان میپردازد. یکی از الگوهای تکرارشونده در این بخش، مواجهه تحقیرآمیز با فرهنگ و هویت ایرانی است؛ گویی برای خنداندن مخاطب، راهی جز این وجود ندارد که خودمان، جامعهمان و آنچه به ایران و ایرانی تعلق دارد را مورد تخفیف و استهزا قرار دهیم.
برای مثال، در قسمت ششم برنامه، مجری این واقعیت را که ایرانیها میتوانند برای آینده خود برنامهریزی کنند، مورد طعن و تعریض قرار میدهد و مدعی میشود منتهای برنامهریزی ایرانیها این است که ماشینشان را با ته وارد پارکینگ خانه کنند تا فردا بتوانند با سر از آنجا خارج شوند!
یا در قسمت پنجم، هنگامی که بحثی درباره لزوم شبیه شدن زندگی مسئولین به مردم پیش میآید، مجری ضمن نفی اصل مسئله، مدعی میشود مردم همواره خواهان آناند که مسئولین در سطح عالی زندگی کنند تا آنها بتوانند حداقل یک زندگی معمولی داشته باشند.
این دستفرمان در قسمت چهارم «دور امیر» هم ادامه پیدا میکند. جایی که خبری درباره حضور دانشجویان خارجی برای ادامه تحصیل در ایران مطرح میشود و مجری ضمن ارائه تصویری معوج و پردافعه از نظام آموزشی ایران، نوع دیگری از حس خودتحقیری را بروز داده و به مخاطبان خود منتقل میکند.
ایضا در قسمتهای سوم، دوم و اول این برنامه نیز میتوان رگههایی از حس خودتحقیری نسبت به ایران و ایرانی را مشاهده کرد.
در اینجا مسئله نه به نقد رفتارهای غلط اجتماعی بازمیگردد و نه به شوخی با مشکلات و تناقضهای موجود؛ مسئله ناظر به نوع نگاهی است که شوخیهای مجری از آن نشأت میگیرد؛ نگاهی که در صورت تداوم، میتواند نقد را به خودکمبینی و طنز را به خودزنی فرهنگی بدل کند.
کمدین میتواند با رفتارها و روندهای معیوب شوخی کند؛ اما میان شوخی و خودتحقیری، تفاوتی معنادار وجود دارد؛ اولی میتواند به اصلاح و آگاهی منجر شود و دومی نتیجهای جز عادیسازی تحقیر به دنبال ندارد.
در شوخیهای قیاسی، خصوصیاتی چون ایرانی بودن، مناسبات فرهنگی، اجتماعی و حتی واکنشهای معمول مردم جامعه، نوعا ذیل موقعیتهایی مضحک، واپسمانده و درخور تمسخر روایت میشوند.
یکی از خصوصیات بارز شوخیهای مبتنی بر خودتحقیری، وابستگی آنها به کلیشههای دمدستی و آماده است. در حالی که ساخت شوخی از ضعفها، تناقضها و مشکلات جامعه، به خلاقیت و ظرافت نیاز دارد، تمسخر شخصیت و هویت خودی، راهی آسان، کمهزینه و البته غیراخلاقی برای خنده گرفتن محسوب میشود و این، همان مسیری است که امیرحسین قیاسی در «دور امیر» طی میکند.