همشهری آنلاین - مریم سرخوش: نادر توکلی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایراندر آیین افتتاحیه دومین پویش حمایت از حقوق کودکان در نظام سلامت با شعار «روز من، حقوق من و آینده من» با تأکید بر ضرورت گسترش اقدامات پیشگیرانه در حوزه کودکآزاری گفت: مواردی که در بیمارستانها شناسایی میشوند، تنها بخش کوچکی از آسیبهای موجود در جامعه هستند و برای شناسایی موارد پنهان باید از ظرفیت نهادهای اجتماعی، سازمانهای مردمنهاد و مجموعههایی که با مردم در ارتباط هستند، استفاده کنیم.
او با اشاره به برگزاری این پویش در بیمارستان شهدای هفتم تیر بیان کرد: مدیریت بیماران ترومایی و ارائه خدمات درمانی بیماریهای سرطان در این مرکز درمانی در منطقه جنوبی شهر در حال انجام است. اما وظیفه ما صرفا ارائه خدمات درمانی نیست و در کنار آن، مسئولیت اجتماعی نیز ایجاب میکند که نسبت به آسیبهای اجتماعی حساستر باشیم و با مشارکت بینبخشی برای حل آنها اقدام کنیم.
توکلی با بیان اینکه همه مسائل حوزه سلامت صرفاً در وزارت بهداشت قابل حل نیست، ادامه داد: بخشی از مداخلات باید در سطح جامعه و خانواده انجام شود و برخی مسائل نیز به تصمیمگیریهای سیاستی نیاز دارند. انتظار از دانشگاهها این است که با رویکرد علمی و مبتنی بر شواهد، در کنار وزارت بهداشت برای تدوین و بهروزرسانی پروتکلهای تخصصی همکاری کنند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به تغییر رویکرد نظام سلامت به حوزه مددکاری اجتماعی گفت: در گذشته وقتی از مددکاری صحبت میشد، بیشتر تصور این بود که مددکار باید برای بیمار تخفیف مالی بگیرد یا هزینه درمان او را رایگان کند، اما امروز مشخص شده که مددکاران اجتماعی یکی از حلقههای مهم ارائه خدمات سلامت هستند. بهویژه در سالهای اخیر و در جریان اجرای طرح تحول سلامت، همهگیری کرونا و حتی شرایط جنگی، نقش مددکاری اجتماعی در تکمیل خدمات نظام سلامت پررنگتر شده است.
به گفته توکلی، هرجا مددکاری با رویکرد علمی و تخصصی فعالیت میکند، آرامش محیط درمان بیشتر، گردش کار بهتر و رضایتمندی بیماران نیز بالاتر است.
توکلی با اشاره به آسیبپذیری کودکان در برابر آسیبهای اجتماعی هم گفت: در بیمارستانها معمولاً فقط نوک کوه یخ را میبینیم. کودکانی که با شک به کودکآزاری یا محرومیت از حمایتهای اجتماعی به اورژانس مراجعه میکنند، بخش کوچکی از این جمعیت هستند و در سطوح پایینتر جامعه، موارد بسیار بیشتری وجود دارد که ممکن است اساساً به مراکز درمانی مراجعه نکنند.
او با بیان اینکه در منابع علمی اورژانس نیز دستورالعملهای مشخصی برای شناسایی و ارزیابی موارد مشکوک به کودکآزاری وجود دارد، تأکید کرد: باید علائم هشداردهنده را بشناسیم و ارزیابیهای لازم را انجام دهیم، اما هدف اصلی نباید فقط شناسایی کودکانی باشد که به بیمارستان میرسند. لازم است با مداخلات اجتماعی و حمایتهای روانی، عاطفی و اقتصادی، موارد آسیب را در مراحل اولیه و در بستر جامعه شناسایی کنیم.
ضرورت ورود آموزشوپرورش به پویش پیشگیری از کودکآزاری
توکلی با اشاره به اینکه بسیاری از کودکان بخش زیادی از روز را در مدرسه، مهدکودک و محیطهای خارج از خانواده سپری میکنند، گفت: گاهی کودکان با آسیبهای اجتماعی و بحرانهای روحی و روانی مواجهاند، اما اطرافیان متوجه این مشکلات نمیشوند. بنابراین باید عمیقتر به شرایط کودکان توجه کنیم و حساسیت عمومی نسبت به این موضوع افزایش پیدا کند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران همچنین بر ضرورت پیگیری وضعیت کودکان پس از ترخیص از بیمارستان تأکید کرد و گفت: حمایتهای اجتماعی و اقتصادی پس از ترخیص اهمیت ویژهای دارد و مددکاران اجتماعی باید بتوانند موارد آسیب را شناسایی و تا حصول نتیجه پیگیری کنند.
او یکی از چالشهای مهم این حوزه را کمبود اطلاعات دقیق و نبود نظام ثبت و پایش موارد کودکآزاری دانست و افزود: در حال حاضر دادههای یکپارچه و نظام ثبت جامعی در این زمینه نداریم و این موضوع باید تقویت شود. در حوزه پیشگیری از خودکشی اقدامات خوبی در دانشگاه و استان تهران انجام شده و قرارگاه مدیریت و مقابله با خودکشی نیز شکل گرفته، اما در حوزه سلامت و حمایت از کودکان همچنان به مداخلات فعالتر و حمایتهای گستردهتری نیاز داریم.
توکلی با اشاره به ضرورت مشارکت آموزشوپرورش در این برنامهها گفت: لازم است با آموزشوپرورش استان تهران برای برگزاری یک دوره یا همایش تخصصی ویژه مراقبان سلامت مدارس هماهنگی شود تا علائم هشداردهنده کودکآزاری، نحوه شناسایی و مسیر پیگیری موارد مشکوک به آنها آموزش داده شود. دانشگاه نیز از برگزاری چنین برنامهای حمایت خواهد کرد.
افزایش ۶۸ درصدی مداخلات روانی ـ اجتماعی در موارد آسیب کودکان
اعظم فانی، مدیر امور بیماریها و مراکز تشخیص درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران و دبیر کمیته علمی پویش پیشگیری از کودکآزاری، با تأکید بر ضرورت استمرار برنامههای آگاهیبخشی درباره حقوق کودکان گفت: حمایت از حقوق کودک نباید به یک پویش یا سخنرانی محدود شود، بلکه باید بهعنوان برنامهای مستمر در طول سال دنبال شود.
او با اشاره به نتایج اجرای نخستین دوره این پویش در سال گذشته افزود: در دوره قبل نزدیک به ۳۰ درصد کارکنان مراکز درمانی در دورههای آموزشی شرکت کردند و حدود ۵ درصد مراجعان نیز آموزش دیدند. این اقدامات با هدف افزایش آگاهی و حساسیت نسبت به موضوع کودکآزاری انجام شد.
فانی با بیان اینکه حقوق کودکان از طریق کارگروههای مستقر در بیمارستانها پیگیری و رصد میشود، ادامه داد: از آغاز پویش تاکنون تاکنون ۵۵ کارگروه در سطح دانشگاه تشکیل شده است. یکی از نتایج این اقدامات، افزایش نزدیک به ۶۸ درصدی موارد شناساییشدهای بوده که به مداخلات روانی ـ اجتماعی مددکاران اجتماعی منجر شده است. این آمار نشان میدهد حساسیت تیمهای درمانی و کارکنان مراکز نسبت به شناسایی آسیبهای کودکان افزایش پیدا کرده است.
دبیر کمیته علمی پویش با اشاره به انجام ۱۳ هزار مداخله روانی ـ اجتماعی در سطح دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: این آمار قابل توجه است، اما کافی نیست و همچنان باید شناسایی موارد آسیب، حساسیت کارکنان و دامنه مداخلات تخصصی افزایش پیدا کند. بخشی از کودکانی که به دلیل آسیب به مراکز درمانی مراجعه میکنند، علاوه بر خدمات جسمی به حمایتهای روانی و اجتماعی نیاز دارند. مهم است که این کودکان پس از دریافت خدمات درمانی، با سلامت روان مناسب به جامعه بازگردند.
او با بیان اینکه نزدیک به یکچهارم مراجعان بیمارستانهای دانشگاه علوم پزشکی ایران را کودکان تشکیل میدهند، افزود: تمام این کودکان نیازمند برخورداری از حقوق و حمایتهای ویژه هستند و بخشی از آنها ممکن است در معرض کودکآزاری قرار گرفته باشند. بنابراین باید علاوه بر درمان آسیبهای جسمی، موضوع ترخیص ایمن و پیگیری وضعیت کودک پس از خروج از بیمارستان نیز مورد توجه قرار بگیرد.
فانی با تأکید بر اینکه مسئولیت حمایت از حقوق کودکان تنها بر عهده نظام سلامت نیست، گفت: حمایت از کودک یک زنجیره بههمپیوسته است که از زمان بستری در بیمارستان آغاز میشود و تا ترخیص ایمن و مراقبتهای پس از آن ادامه دارد. در این مسیر، نهادهایی مانند بهزیستی، استانداری، شهرداری و قوه قضاییه نیز نقش مهمی دارند و باید همکاری و تعامل آنها با مراکز درمانی تقویت شود.
او افزود: کودکان هرچقدر هم در مراکز درمانی خدمات سلامت دریافت کنند، اگر پس از ترخیص در جامعه بدون حمایت رها شوند، مشکلاتشان همچنان باقی میماند و حتی ممکن است تشدید شود. به همین دلیل، تشکیل کارگروههای تخصصی مشترک با سازمانها و نهادهای مرتبط ضروری است. یکی از محورهای اصلی پویش امسال نیز تقویت تعامل میان دستگاههایی است که در تحقق حقوق کودکان نقش دارند.
مدیر امور بیماریها و مراکز تشخیص درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره زمان برگزاری این پویش نیز گفت: دومین دوره پویش پیشگیری از کودکآزاری از ۳۰ آبان تا ۵ آذر در تمام مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار میشود. آگاهسازی کارکنان مراکز درمانی، تقویت تعاملات درونبخشی و برونبخشی برای حمایت از حقوق کودک، شناسایی و مداخله در موارد کودکآزاری و تقویت همکاری تیمی در داخل بیمارستانها از اهداف اصلی این پویش هستند.
به تاکید این مسئول، با توجه به اقدامات انجامشده در سطح دانشگاه، ضروری است این برنامه در سطح ملی نیز گسترش پیدا کند.
ضرورت شناسایی موارد کودکآزاری
سیدیاسر فروغی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران هم در ادامه این مراسم با تأکید بر ضرورت حساسیت بیشتر جامعه و کادر درمان نسبت به این معضل اجتماعی گفت: کودکآزاری یکی از آسیبهای اجتماعی و بهداشتی مغفولمانده که به دلیل نبود آمار دقیق و اطلاعرسانی کافی، آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است.
او با اشاره به تجربه موفق اجرای نخستین دوره این پویش در بیمارستان شهدای یافتآباد افزود: سال گذشته بازخوردهای مثبتی از اجرای این برنامه دریافت کردیم و همین موضوع انگیزهای شد تا برای دومین سال متوالی آن را دنبال کنیم. امیدواریم این پویش در سالهای آینده با مشارکت نهادهای اجتماعی، حمایتهای قانونی و همراهی سیاستگذاران حوزه سلامت، در سطح گستردهتری برگزار شود.
فروغی با بیان اینکه غفلت و بیتوجهی به کودکان در محیط خانواده و اجتماع از شایعترین و در عین حال پنهانترین انواع کودکآزاری است، گفت: اگر معتقدیم کودکان آینده کشور را میسازند، باید توجه ویژهای به شرایط زندگی و حقوق آنها داشته باشیم. بسیاری از کودکانی که در اطراف ما زندگی میکنند با انواع کودکآزاری مواجهاند، اما نه آمار دقیقی از این موارد داریم و نه اقدامات متناسب با ابعاد این معضل انجام شده است.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به ضرورت آموزش والدین پیش از فرزندآوری ادامه داد: زوجها پیش از ازدواج آموزشهایی درباره زندگی مشترک دریافت میکنند، اما آموزش مشخص و فراگیری درباره مسئولیتهای فرزندپروری وجود ندارد. به اعتقاد من، یکی از خلأهای مهم در این زمینه، نبود آموزشهای کافی برای افرادی است که قصد فرزندآوری دارند. در حدود ۲۰ سال فعالیت بالینی خود، بارها با موارد کودکآزاری مواجه شدهام و متأسفانه برخی والدین حتی آموزشهای ابتدایی درباره نحوه مراقبت و تربیت فرزند را دریافت نکردهاند.
او با تأکید بر ضرورت تدوین قوانین مشخص برای حمایت از کودکان عنوان کرد: پیشگیری از کودکآزاری فقط با برگزاری پویشهای مقطعی امکانپذیر نیست و به حمایتهای قانونی و سیاستگذاری جدی نیاز دارد. حقوق کودکان باید بهصورت روشن و مدون در قوانین دیده شود و دستگاههای مسئول نیز بر اجرای این قوانین نظارت داشته باشند.
فروغی کادر درمان را یکی از حلقههای مهم شناسایی موارد کودکآزاری دانست و گفت: گاهی کودکانی با سوختگیهای متعدد، شکستگیهای مکرر یا زخمهای طولانیمدت به مراکز درمانی مراجعه میکنند، اما پس از دریافت خدمات درمانی مرخص میشوند، بدون آنکه احتمال کودکآزاری در مورد آنها بررسی شود.
او افزود: نخستین گام در مقابله با کودکآزاری، شناسایی موارد مشکوک است. مددکاران اجتماعی بهتنهایی نمیتوانند تمام این موارد را تشخیص دهند یا گزارش کنند. پزشکان، پرستاران، بهیاران و همه افرادی که در نظام سلامت فعالیت میکنند باید نسبت به نشانههای احتمالی کودکآزاری حساس باشند و این موضوع را بهعنوان یک مسئولیت جدی دنبال کنند.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی ایران با تأکید بر اینکه شناسایی و پیگیری موارد کودکآزاری نیازمند مشارکت همه اعضای نظام سلامت است، گفت: اگر امروز برای حمایت از کودکان اقدام نکنیم، در آینده با پیامدهای اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و اقتصادی آن مواجه خواهیم شد. برای داشتن جامعهای سالمتر در آینده، باید آموزش و آگاهیبخشی درباره حقوق کودکان را از سطح مراکز درمانی فراتر ببریم و به یک دغدغه عمومی تبدیل کنیم.
او با اشاره به اینکه مسیر مقابله با کودکآزاری طولانی و دشوار است، ابراز امیدواری کرد گسترش این پویش و همراهی نهادهای مختلف بتواند زمینهساز حمایت مؤثرتر از کودکان و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی در آینده باشد.
کودکآزاری چرخهای پیچیده است که باید با مداخله اجتماعی متوقف شود
سید عبدالهادی دانشی، رئیس مرکز آموزشی ـ درمانی شهدای هفتم تیر هم در ادامه این مراسم با تأکید بر اهمیت حمایت از حقوق کودکان گفت: این بیمارستان به دلیل نوع مراجعات و شرایط اجتماعی بخشی از مراجعان، ارتباط نزدیکی با مسائل مربوط به حقوق کودکان دارد. سالها پیش نیز در اطراف این بیمارستان خانوادههای متعددی زندگی میکردند که کودکان آنها با مشکلات و آسیبهای مختلف مواجه بودند و از نزدیک با شرایط این خانوادهها در ارتباط بودیم.
او با بیان اینکه حمایت از کودکان ریشه در فرهنگ ایرانی دارد، افزود: موضوع کودکآزاری از نظر عاطفی، احساسی و پزشکی اهمیت و حساسیت زیادی دارد. این مسئله فقط یک موضوع فردی یا خانوادگی نیست، بلکه یک دغدغه ملی است؛ چراکه همین کودکان میتوانند سازندگان آینده کشور باشند و آسیبهایی که امروز متحمل میشوند، بر آینده جامعه تأثیر میگذارد.
دانشی در حاشیه این مراسم و در توضیح برخی نشانههای احتمالی کودکآزاری به همشهری گفت: گاهی کودکانی به مراکز درمانی مراجعه میکنند که ترس زیادی از پدر یا مادر خود دارند و در عین حال اطاعت غیرمعمولی از آنها نشان میدهند. همچنین سوختگیهای مکرر، بهویژه در نواحی مختلف دست و بدن، یا شکستگیهای متعدد دست و پا میتواند زنگ خطری برای بررسی احتمال کودکآزاری باشد.
او ادامه داد: گاهی این کودکان حتی جرئت نمیکنند درباره اتفاقی که برایشان افتاده صحبت کنند. بنابراین کادر درمان باید نسبت به رفتار کودک، ترس او از همراهان و آسیبهای جسمی تکرارشونده حساس باشد و صرفاً به درمان آسیب جسمی اکتفا نکند.
رئیس مرکز آموزشی ـ درمانی شهدای هفتم تیر با اشاره به پیچیدگی چرخه کودکآزاری اظهار کرد: در برخی موارد، افرادی که مرتکب کودکآزاری میشوند، خودشان نیز در دوران کودکی مورد آزار قرار گرفتهاند. به همین دلیل با مسئلهای پیچیده مواجه هستیم که برای پیشگیری از تکرار آن باید اقدامات علمی و اجتماعی گستردهای انجام شود.
دانشی با تأکید بر ضرورت حمایت از کودکان پس از ترخیص از بیمارستان گفت: کادر درمان وظیفه دارد کودک آسیبدیده را درمان کند، اما دغدغه مهم این است که پس از ترخیص دوباره به همان محیط و خانوادهای بازنگردد که در آن مورد آزار قرار گرفته است. قوانین حمایتی در کشور وجود دارد، اما مسئله مهم افزایش آگاهی عمومی و پیگیری اجرای این قوانین است تا مشخص شود کودک پس از خروج از بیمارستان به چه محیطی بازمیگردد و چه کسی مسئول حمایت از اوست.
رئیس بیمارستان شهدای هفتم تیر درباره تأثیر پویش پیشگیری از کودکآزاری نیز گفت: این پویش از سال گذشته آغاز شده و طبیعتاً انتظار نداریم مسئلهای با این پیچیدگی در مدت یک سال حل شود. برای داشتن کودکان سالم، ابتدا باید به سلامت خانواده توجه کنیم و شرایط والدین را نیز در نظر بگیریم. این موضوع ابعاد مختلفی دارد و نیازمند پیگیری مستمر، علمی و انسانی است. حمایت از کودکان علاوه بر پشتوانههای فرهنگی، دینی و اخلاقی، یک ضرورت اجتماعی و ملی است و باید با جدیت بیشتری دنبال شود.