همشهری آنلاین - محمد سرابی: اما همین تکه کاغذ میتواند حامل ترکیباتی باشد که ادراک آدم را از واقعیت به هم میریزد؛ تا جایی که فرد ممکن است دیوار را چند متر دورتر از جای واقعیاش ببیند، صدایی را بشنود که وجود ندارد یا خود را در موقعیتی تصور کند که هیچ ارتباطی با واقعیت ندارد. «دستمال» نامی است که برای این ماده روانگردان بهکار میرود؛ مخدری که حالا نامش در میان هشدارهای مربوط به مصرف مواد در جمعهای خصوصی و مهمانیهای پنهانی شنیده میشود. اما این ماده چیست و چرا کارشناسان درباره عوارض آن هشدار میدهند؟
مخدری با ظاهری متفاوت
دستمال برخلاف بسیاری از موادمخدر که با شکل و شمایل شناختهشدهای عرضه میشوند، ممکن است در قالب کاغذ یا نوارهای کوچک آغشته به مواد روانگردان بهدست مصرفکننده برسد. البته نام دستمال بهمعنای وجود یک ترکیب شیمیایی ثابت نیست و آنچه با این عنوان شناخته میشود، ممکن است از نظر مواد تشکیلدهنده تفاوت داشته باشد.
دکتر سعید صفاتیان، پژوهشگر حوزه موادمخدر در گفتوگو با پارکوی همشهری با اشاره به اینکه این ماده پدیده کاملاً تازهای نیست، میگوید: «بیش از ۱۲سال است که درباره این ماده صحبت میشود و در دورههای مختلف دوباره نام آن مطرح شده است. در دنیا صدها نوع ماده روانگردان جدید وجود دارد که بسیاری از آنها ساختارهای شیمیایی شبیه به یکدیگر دارند و در گروه مواد توهمزا قرار میگیرند.»
بهگفته این پژوهشگر، یکی از مشکلات جدی در مواجهه با مواد روانگردان جدید، تنوع ترکیبات و تغییر مداوم ساختار شیمیایی آنهاست؛ موضوعی که شناسایی و کنترل این مواد را برای پلیس و دستگاههای مسئول دشوار میکند.
از کاغذ تا توهم
صفاتیان میگوید: «آنچه دستمال را نگرانکننده میکند فقط شکل عرضه آن نیست؛ بلکه تأثیری است که میتواند بر مغز و سیستم عصبی بگذارد. در برخی نمونههای شناساییشده در جهان، کاغذ یا نوارهای سلولزی به ترکیبات روانگردان آغشته شدهاند. بعضی از این ترکیبات در گروه کانابینوئیدهای صنعتی قرار میگیرند؛ موادی آزمایشگاهی که روی گیرندههای خاصی در مغز اثر میگذارند و میتوانند تغییرات شدید رفتاری و ادراکی ایجاد کنند.»
صفاتیان درباره شیوه مصرف این گروه مواد توضیح میدهد: «بسته به نوع ترکیب و شکل تهیه آن، روش مصرف هم متفاوت است. برخی ترکیبات از طریق استنشاق بخار یا اسپری و برخی دیگر از راه تماس با پوست جذب میشوند، بنابراین نمیتوان برای تمام موادی که با نام دستمال شناخته میشوند یک روش مصرف واحد درنظر گرفت.»
وقتی مغز واقعیت را اشتباه میگیرد
شاید خطرناکترین بخش ماجرا تأثیر روانی این مواد باشد. صفاتیان با اشاره به تجربههای مشاهدهشده در مصرفکنندگان مواد روانگردان میگوید: «بعضی افراد تصور میکنند میتوانند با کسی در آن سوی دنیا بدون تلفن صحبت کنند یا حتی خلبانی را در آسمان میبینند و با او ارتباط دارند. اینها نمونههایی از توهمهایی است که ممکن است در اثر مصرف مواد روانگردان ایجاد شود.»
بهگفته او، اختلال در درک فاصله و تشخیص موقعیت نیز میتواند پیامدهای بسیار خطرناکی داشته باشد. فرد ممکن است فاصله یک دیوار، خودرو یا ارتفاع یک ساختمان را بهدرستی تشخیص ندهد و بدون آنکه از خطر آگاه باشد، دست به رفتاری بزند که جانش را تهدید کند.
این اختلالها گاهی به رفتارهای پرخطر، تصادف و آسیبهای جدی منجر میشوند. در موارد شدید نیز مصرف مواد روانگردان میتواند فرد را به وضعیت روانپریشی حاد بکشاند؛ شرایطی که ممکن است به بستریشدن و دریافت درمان تخصصی نیاز داشته باشد.