اتحادیه اروپا با انتشار دستورالعمل‌های جدید آمادگی برابر بحران، از شهروندان خواست برای دست‌کم ۷۲ ساعت نخست حوادثی مانند بلایای طبیعی، حملات سایبری و اختلال در زیرساخت‌های حیاتی، مواد غذایی، آب، دارو و پول نقد ذخیره کنند و برنامه اضطراری و کیف آماده تخلیه داشته باشند.

به گزارش همشهری‌آنلاین به نقل از یورونیوز، هاجا لحبیب، کمیسر آمادگی، مدیریت بحران و برابری اتحادیه اروپا، سوم نوامبر (۱۲ آبان) دستورالعمل‌های جدید این اتحادیه را برای آمادگی در شرایط اضطراری ارائه کرد. هدف از این دستورالعمل‌ها، تبدیل آمادگی برابر بحران به بخشی از زندگی روزمره و اطمینان از توانایی خانوارها برای تامین نیازهای اولیه خود در دست‌کم ۷۲ ساعت نخست بحران است؛ دوره‌ای که ممکن است خدمات امدادی و اضطراری با فشار زیادی مواجه باشند.

این دستورالعمل‌ها موضوعاتی مانند ذخیره اقلام ضروری، همکاری شهروندان، تصمیم‌گیری در شرایط پراسترس، آموزش آمادگی در مدارس و اطلاع‌رسانی درباره خطرها را در بر می‌گیرد. لحبیب گفت این راهنما با همکاری کشورهای عضو اتحادیه اروپا و کشورهای مشارکت‌کننده در سازوکار حفاظت مدنی این اتحادیه تدوین شده و در جریان آن، کارگاه‌ها و نشست‌های مشورتی برگزار شده است.

انتشار این دستورالعمل‌ها پس از افزایش حملات سایبری، حملات پهپادی، خرابکاری در زیرساخت‌های حیاتی و وقوع بلایای طبیعی صورت می‌گیرد؛ حوادثی که می‌توانند شبکه‌های ارتباطی، حمل‌ونقل و انرژی را مختل کنند و زندگی جوامع را تحت تاثیر قرار دهند.

کمیسیون اروپا در مارس ۲۰۲۵ (اسفند ۱۴۰۳) راهبرد «اتحادیه آمادگی» را با هدف تغییر رویکرد اروپا از مدیریت واکنشی بحران به آمادگی و دفاع پیشگیرانه تصویب کرد. جنگ روسیه علیه اوکراین، بی‌ثباتی در خاورمیانه، سیل‌ها و آتش‌سوزی‌های ناشی از تغییرات اقلیمی و افزایش خرابکاری‌ها، نفوذ پهپادها و حملات سایبری از جمله تهدیدهایی هستند که به گفته این نهاد، ضرورت آمادگی بیشتر را نشان می‌دهند.

در اواخر اکتبر ۲۰۲۶ (مهر و آبان ۱۴۰۵)، هکرها یخچال‌های متصل به اینترنت را در ده‌ها فروشگاه زنجیره‌ای در هفت کشور عضو اتحادیه اروپا شامل بلژیک، لوکزامبورگ، هلند، سوئد، فنلاند، استونی و ایرلند دستکاری کردند. آنها سامانه‌های خنک‌کننده را در وضعیت یخ‌زدایی قرار دادند که موجب افزایش دما و فاسد شدن حجم زیادی از مواد غذایی شد. حمله‌ای مشابه در اوایل همان ماه حدود ۷۰۰ فروشگاه در فرانسه را هدف قرار داده بود.

از سوم نوامبر نیز موجی یک‌هفته‌ای از تهدیدهای ناشناس بمب‌گذاری، دست‌کم ۲۰ فرودگاه اروپایی، بیش از ۳۵ پرواز تجاری و چند رسانه عمومی را هدف قرار داد. اگرچه تمام این تهدیدها جعلی بودند، به فرود اضطراری هواپیماها، اسکورت جنگنده‌ها و تخلیه پایانه‌های فرودگاهی در بلژیک، فرانسه، ایتالیا، ایرلند، پرتغال و دانمارک منجر شدند. مقامات ایرلند و فرانسه درباره احتمال دخالت خارجی تحقیق کردند و هدف این اقدامات را فرسوده کردن منابع اضطراری و ایجاد هراس عمومی ارزیابی کردند.

مقامات اتحادیه اروپا همچنین در طول سال ۲۰۲۶ از موارد مشکوک خرابکاری و نفوذ پهپادها در نزدیکی شبکه‌های حیاتی انرژی و حمل‌ونقل خبر داده‌اند. کشف یک پهپاد حامل مواد منفجره در فرودگاه لایپزیگ/هاله آلمان در اوت ۲۰۲۶ (مرداد ۱۴۰۵) از جمله این موارد بود.

بر اساس دستورالعمل‌های جدید، خانوارها باید برای تامین نیازهای ضروری خود در سه روز نخست بحران آمادگی داشته باشند تا زمان رسیدن کمک‌های اضطراری بتوانند شرایط را مدیریت کنند. ذخیره مواد غذایی، آب، پول نقد و دارو و برخورداری از مهارت‌هایی مانند تهیه غذا بدون برق و کمک‌های اولیه از جمله توصیه‌های این دستورالعمل‌هاست. همچنین خانوارها باید برنامه اضطراری داشته باشند و کیف‌های آماده تخلیه شامل مدارک مهم و داروهای مورد نیاز را در دسترس نگه دارند.

لحبیب تاکید کرد قرار نیست یک بسته اضطراری یکسان برای تمام کشورهای اروپایی تعیین شود، بلکه دولت‌های ملی باید با توجه به نیازهای شهروندان و شرایط جغرافیایی، راهنمایی‌های مشخصی ارائه دهند. وی گفت هر فرد باید اقلام مورد نیاز خود را با توجه به شرایط شخصی و محیط زندگی انتخاب کند.

این دستورالعمل‌ها دولت‌های ملی را تشویق می‌کند با انجام نظرسنجی‌های منظم، میزان آگاهی خانوارها از خطرها، اقدامات عملی آنها و توانایی‌شان برای تامین نیازهای اولیه را ارزیابی کنند. همچنین آموزش متناسب با سن درباره ایمنی و آمادگی برابر بحران باید در برنامه‌های پیش‌دبستانی و دبستان گنجانده شود تا کودکان با شناخت خطرها، پیروی از هشدارها، تماس با شماره اضطراری ۱۱۲ و کمک‌های اولیه آشنا شوند. این آموزش‌ها باید در قالب فعالیت‌های روزمره و بازی ارائه شوند، بدون آنکه موجب ترس و اضطراب کودکان یا تحمیل بار اضافی به مدارس شوند.

براساس این راهنما، برنامه‌های آمادگی باید برای همه شهروندان قابل دسترس باشد. برنامه‌ریزی برای تخلیه، حمل‌ونقل و اسکان اضطراری باید نیازهای افراد دارای معلولیت را در نظر بگیرد و این افراد نیز در روند برنامه‌ریزی مشارکت داده شوند. نیروهای امدادی هم باید برای شناسایی نیازهای حمایتی متفاوت و ارائه کمک‌های متناسب آموزش ببینند. مقام‌های عمومی نیز موظف‌اند اطلاعات به‌موقع، قابل اعتماد و قابل فهم درباره خطرها و اقدامات لازم را پیش، حین و پس از بحران در اختیار شهروندان قرار دهند.
اهمیت ۷۲ ساعت نخست

ایوا بیرکا، پژوهشگر ارشد دانشگاه لتونی و مسوول پژوهش در شاخص آمادگی فردی برابر بحران کشورهای حوزه بالتیک، گفت سه روز نخست پس از وقوع بحران یا فاجعه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا مقام‌ها برای ارزیابی خسارت‌ها، بسیج نیروها و دسترسی به افرادی که قادر به کمک به خود نیستند، به حدود ۷۲ ساعت زمان نیاز دارند. به گفته وی، پس از روز سوم باید انتظار داشت کمک‌های سازمان‌یافته در دسترس قرار گیرد.

این بازه زمانی در گزارش «با هم بهتر» در سال ۲۰۲۴، تهیه‌شده از سوی سائولی نینیستو، رئیس‌جمهوری پیشین فنلاند، نیز مورد تاکید قرار گرفته است. این گزارش از جوامع می‌خواهد در انواع شرایط اضطراری بتوانند برای مدتی نیازهای خود را به‌طور مستقل تامین کنند.

در ۷۲ ساعت نخست بحران، نیروهای امدادی معمولاً با بیشترین فشار کاری مواجه‌اند؛ زیرا باید بازماندگان را از ساختمان‌های فروریخته نجات دهند و شبکه‌های ارتباطی و انرژی را به وضعیت عادی بازگردانند. بیرکا گفت خودکفایی خانوارها می‌تواند فشار بر خدمات اضطراری را کاهش دهد و به نیروهای امدادی امکان دهد رسیدگی به مصدومان و افراد در معرض بیشترین خطر را در اولویت قرار دهند؛ با این حال، آمادگی خانوارها جایگزین کمک‌های تخصصی، عملیات نجات، آتش‌نشانی یا مراقبت‌های پزشکی نیست.

وی تاکید کرد ۷۲ ساعت حداقل زمان آمادگی است، نه سقف آن؛ زیرا در شرایطی مانند قطع طولانی‌مدت برق، عملیات ترکیبی یا جنگ، ممکن است پس از روز چهارم نیز شرایط اضطراری ادامه داشته باشد. به گفته بیرکا، حملات مسلحانه و سایبری ممکن است به خودکفایی طولانی‌مدت نیاز داشته باشند؛ زیرا زیرساخت‌ها می‌توانند عمداً هدف قرار گیرند، اختلال‌ها ادامه‌دار شوند و دسترسی نیروهای امدادی محدود شود. در مقابل، بلایای طبیعی در اروپا معمولاً مناطق محدودی را درگیر می‌کنند و امکان کمک‌رسانی از مناطق آسیب‌ندیده مجاور وجود دارد.

تفاوت سطح آمادگی در کشورهای اروپایی

دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا الزام‌آور نیستند و اجرای آنها تا حد زیادی به دولت‌های ملی بستگی دارد؛ موضوعی که می‌تواند به تفاوت سطح آمادگی در کشورهای عضو منجر شود. لحبیب گفت مسوولیت آماده بودن شهروندان بر عهده هر کشور عضو است، اما دستورالعمل‌های جدید می‌توانند با ارائه توصیه‌های عملی، نمونه‌های موفق و فهرست‌های بررسی، به شناسایی نقاط ضعف و بهبود آمادگی کمک کنند.

فنلاند، سوئد، دانمارک، استونی، لتونی و لیتوانی از پیش نظام‌های آمادگی پیشرفته‌ای دارند. برنامه «۷۲ ساعت» فنلاند که یکی از منابع الهام دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا بوده، از جمله این نمونه‌هاست. سوئد دفترچه‌های آمادگی در بحران را میان تمام خانوارها توزیع می‌کند و استونی به شهروندان توصیه کرده است برای تامین نیازهای خود تا یک هفته بدون کمک بیرونی آماده باشند.

آلمان، لهستان، جمهوری چک و رومانی نیز به دلیل نزدیکی به جنگ اوکراین اقدامات بیشتری در این زمینه انجام داده‌اند. آلمان به شهروندان توصیه می‌کند ذخیره‌ای از اقلام ضروری برای ۱۰ روز داشته باشند و سه کشور دیگر نیز برنامه‌های آمادگی ۷۲ ساعته را اجرا کرده‌اند. در مقابل، بر اساس ارزیابی مرکز مطالعات سیاست اروپا، سطح آمادگی عمومی در کشورهایی مانند بلژیک و فرانسه و دیگر کشورهای غربی و جنوبی اروپا پایین‌تر است.

هزینه تهیه اقلام اضطراری نیز یکی از چالش‌های اجرای این توصیه‌هاست؛ زیرا همه خانوارها توان مالی یکسانی برای ذخیره مواد غذایی، آب و سایر نیازهای ضروری ندارند. لحبیب در این باره گفت آماده‌سازی لزوماً پرهزینه نیست و اقداماتی ساده مانند تدوین برنامه اضطراری خانوادگی و نگهداری مواد غذایی، آب، دارو و چراغ‌قوه می‌تواند تفاوت قابل‌توجهی ایجاد کند.

این موضوع برای کل اروپا اهمیت دارد؛ زیرا کشورهای عضو در شبکه‌های برق، حمل‌ونقل و زنجیره‌های تامین به یکدیگر وابسته‌اند. تفاوت در سطح آمادگی می‌تواند آسیب‌پذیری‌های فرامرزی ایجاد کند و در صورت وقوع همزمان خاموشی، حمله سایبری یا شرایط جوی شدید در چند کشور، فشار بر سازوکار حفاظت مدنی اتحادیه اروپا و ذخایر مشترکی مانند «رسکیو» (rescEU) را افزایش دهد. خرید هیجانی در کشورهای کمتر آماده نیز ممکن است به کمبود کالا در کشورهای همسایه منجر شود.

لحبیب در پایان تاکید کرد آمادگی برابر بحران تنها به دولت‌ها و خدمات اضطراری محدود نمی‌شود و حمایت متقابل شهروندان نیز در آن نقش دارد. به گفته وی، مهارت‌های عملی، تجربه‌های قبلی، شبکه‌های اجتماعی قوی و همکاری درون جوامع می‌توانند در زمان بحران تفاوت قابل‌توجهی ایجاد کنند. هدف این دستورالعمل‌ها جایگزین کردن نقش دولت‌ها نیست، بلکه تقویت فرهنگ همبستگی و مسوولیت مشترک برای کمک به خود و دیگران در شرایط اضطراری است.

منبع: ایرنا