افزایش روزافزون قدرت موشکی ایران و تغییر محاسبات بازدارندگی جمهوری‌اسلامی در این حوزه، این روزها معادلات امنیتی در اروپا را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است؛ قدرتی که امروز دیگر همه نسبت به اهمیت راهبردی آن، اذعان دارند.

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: نشریه آمریکایی «نیوزویک» در تازه‌ترین گزارش خود درباره «موشک‌های ایرانی»، به بررسی نقش قدرت موشکی تهران در محاسبات راهبردی غرب پرداخته و تغییر نگاه ولادیمیر پوتین به برنامه موشکی ایران را به‌عنوان نمادی از تحولات صورت گرفته دراین حوزه، قلمداد کرده‌است.

راز تغییر نگاه روسیه

  • ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۱۲ با واکنشی غیرمعمول به اظهارات یک خبرنگار آلمانی درباره تهدید موشکی ایران علیه اروپا پاسخ داد.
  • خبرنگار به این موضوع اشاره کرده بود که ناتو از احتمال حمله موشکی ایران به‌عنوان توجیهی برای استقرار سامانه‌های دفاع موشکی در اروپا استفاده می‌کند. پوتین در واکنش، با خنده این ادعا را به تمسخر گرفت و گفت شنیدن چنین استدلالی سبب شده روز خود را با روحیه‌ای خوب به پایان برساند.
  • درآن مقطع، واکنش پوتین چندان غیرمنتظره نبود، چراکه روسیه اعتقاد داشت گسترش زیرساخت‌های دفاع موشکی غرب در اروپای شرقی و ترکیه، بیش از آنکه با تهدید ایران ارتباط داشته باشد، تلاشی برای محدود کردن توان موشکی راهبردی مسکو است.
  • با این وجود، تحولات ژئوپلیتیکی سال‌های اخیر و تقابل نظامی مستقیم آمریکا و ایران، شرایط را تغییر داده‌است.
  • نمایش توانمندی‌های تهاجمی ایران در خاورمیانه و تهدید به گسترش دامنه درگیری به متحدان اروپایی واشنگتن، نشان می‌دهد ظرفیت موشکی تهران را نمی‌توان صرفاً یک تهدید فرضی تلقی کرد.

افزایش تهدید علیه پایگاه‌های نظامی آمریکا در اروپا

  • محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی ایران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داده درصورت آغاز جنگ دیگری ازسوی آمریکا، پایگاه‌های نظامی مشارکت‌کننده در این اقدام، از غرب آسیا تا اروپا، اهداف مشروع ایران است.
  • این موضع‌گیری نشان‌دهنده افزایش اهمیت جغرافیای اروپا در محاسبات نظامی ایران است.
  • به اعتقاد «بردلی بومن»، مدیر ارشد مرکز قدرت نظامی و سیاسی بنیاد «دفاع از دموکراسی‌ها»، ایران برای گسترش برد موشک‌های بالستیک خود و پوشش دادن سراسر اروپا انگیزه‌های متعددی دارد.
  • برخی انگیزه‌ها:
  1. ایجاد بازدارندگی
  2. اعمال فشار سیاسی بر کشورهای اروپایی
  3. تهدید به حمله به زیرساخت‌های نظامی
  4. هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکایی مستقر در قاره اروپا
  • به گفته بومن، ایران هم‌اکنون نیز توانایی هدف قرار دادن بخش‌هایی از اروپای شرقی را دارد و با افزایش برد موشک‌ها، دامنه این تهدید گسترده‌تر خواهد شد.

عامل تقویت توان تهاجمی تهران

  • یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر افزایش توان نظامی ایران، گسترش همکاری‌های دفاعی و اطلاعاتی با روسیه است.
  • بردلی بومن معتقد است همکاری بی‌سابقه میان روسیه، ایران، چین و کره‌شمالی، یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش مخاطرات امنیتی برای ایالات‌متحده پس از سال ۱۹۴۵ محسوب می‌شود.
  • روابط نظامی تهران و مسکو پیش‌تر نیز در جریان مداخلات دو کشور در سوریه تقویت شده بود.
  • نقطه عطف مهم این همکاری، انتقال فناوری پهپادهای انتحاری شاهد به روسیه و استفاده از نسخه تولیدشده تحت لیسانس این پهپادها در جنگ اوکراین بود.
  • روسیه نیز در سال‌های اخیر به تقویت توانمندی‌های پهپادی، برنامه پرتاب ماهواره و قابلیت شناسایی و تعیین اهداف نظامی ایران کمک کرده‌است.
  • «جیم لمسون»، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات منع گسترش تسلیحات در کالج «میدلبری» و تحلیلگر پیشین سازمان سیا، این همکاری‌ها را در ۳ حوزه اصلی دسته‌بندی می‌کند:
  1. اطلاعات و شناسایی اهداف: ارائه داده‌های اطلاعاتی، تصاویر ماهواره‌ای و کمک به ارتقای قابلیت‌های شناسایی و نظارت نظامی.
  2. انتقال فناوری: همکاری در زمینه فناوری پهپادها، قطعات، دسترسی به سیگنال‌های ماهواره‌ای سامانه GLONASS، تجهیزات مقابله با جنگ الکترونیک و توسعه موتورهای رم‌جت.
  3. انتقال دانش عملیاتی: ارائه مشاوره و تجربیات نظامی درباره تاکتیک‌های به‌کارگیری پهپادها و افزایش اثربخشی حملات.

راهبردهای مشترک تهران و مسکو

  • تحلیلگران معتقدند تهران و مسکو در مخالفت با گسترش ناتو و نفوذ نظامی آمریکا در مناطق پیرامونی خود، منافع مشترکی دارند؛ هرچند این همگرایی به معنای تبعیت کامل ایران از سیاست‌های روسیه نیست.
  • برای مثال، ایران همچنان شبه‌جزیره کریمه را سرزمینی متعلق به اوکراین و تحت اشغال روسیه می‌داند.
  • گسترش تنش‌ها به دریای خزر و گزارش‌هایی درباره هدف قرارگرفتن یک کشتی ایرانی و یک کشتی روسی در این منطقه، نشان می‌دهد ارتباط میان دو بحران اوکراین و خاورمیانه درحال افزایش است.

اروپا برای حملات گسترده آماده نیست

  • با وجود تلاش کشورهای اروپایی برای تقویت سامانه‌های دفاعی و مقابله با تهدیدهای ترکیبی روسیه و ایران، کارشناسان معتقدند این اقدام‌ها هنوز به سطح آمادگی عملیاتی مطلوب نرسیده‌است.
  • «مایکل هوروویتز»، مدیر مرکز پری «وُرلد هاوس» دانشگاه پنسیلوانیا، هشدار داده اروپا هنوز آمادگی لازم برای مقابله گسترده با حملات دقیق و پرتعداد موشکی و پهپادی را ندارد.
  • تجربه جنگ اوکراین و درگیری‌های خاورمیانه نشان داده مقابله با انبوهی از تسلیحات تهاجمی کم‌هزینه، به‌ویژه پهپادها، بسیار سخت است.
  • چنین حملاتی می‌توانند علاوه‌بر اختلال در فعالیت فرودگاه‌ها و شبکه حمل‌ونقل هوایی، ذخایر موشک‌های رهگیر کشورهای اروپایی را نیز تحت فشار قرار دهند.

پیامدهای ژئوپلیتیک یک همکاری راهبردی

  1. تشدید همکاری‌های ایران و روسیه می‌تواند پیامدهایی فراتر از خاورمیانه و اروپا داشته باشد.
  2. هدف مشترک مسکو و تهران، تضعیف انسجام میان آمریکا و متحدانش و افزایش هزینه‌های راهبردی واشنگتن است.
  3. روسیه ممکن است فشار نظامی ایران بر آمریکا را فرصتی برای کاهش حمایت واشنگتن از اوکراین بداند.
  4. اگر درگیری میان ایران و آمریکا با شرایط مطلوب تهران پایان یابد، موقعیت منطقه‌ای روسیه و به‌ویژه چین تقویت خواهد شد.
  5. تحول در توان موشکی و پهپادی ایران، همراه با حمایت‌های روسیه، معادلات امنیتی اروپا را وارد مرحله‌ای حساس کرده است.
منبع: روزنامه همشهری