همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: تصور کنید سیاره‌ای که میلیون‌ها سال است آتشفشان‌هایش خاموش به نظر می‌رسند، هنوز در اعماق خود گرما و مواد مذاب داشته باشد. این احتمال اکنون با کشف تازه‌ای درباره جو مریخ دوباره مطرح شده است.
پژوهشگران با استفاده از اطلاعات فضاپیمای اروپایی ExoMars Trace Gas Orbiter، گاز هیدروژن کلرید را در نزدیکی منطقه آتشفشانی آلبا مونس شناسایی کرده‌اند. این گاز روی زمین یکی از ترکیباتی است که می‌تواند هنگام فعالیت‌های آتشفشانی آزاد شود.
اهمیت این کشف فقط به‌احتمال زنده‌بودن آتشفشان‌های مریخ محدود نمی‌شود. اگر در اعماق این سیاره هنوز مواد مذاب وجود داشته باشد، ممکن است در برخورد با آب‌های زیرزمینی، محیط‌هایی گرم و محافظت‌شده ایجاد کند؛ محیط‌هایی که از نظر دانشمندان می‌توانند برای شکل‌گیری یا بقای حیات میکروبی مناسب باشند.
گازی که از اعماق مریخ خبر می‌دهد
بر اساس گزارشی که چهارم نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی Science Advances منتشر شد، پژوهشگران موفق شده‌اند نشانه‌هایی از خروج گاز هیدروژن کلرید را در منطقه آتشفشانی آلبا مونس در نیمکره شمالی مریخ شناسایی کنند.
این گاز ترکیبی شیمیایی از هیدروژن و کلر است که روی زمین می‌تواند در جریان فعالیت‌های آتشفشانی آزاد شود. دانشمندان معتقدند وجود آن در این بخش از مریخ ممکن است به فرایندهایی در اعماق پوسته این سیاره مربوط باشد.
نکته جالب این است که این گاز به‌صورت پراکنده در جو مریخ دیده نشده، بلکه نشانه‌های آن در منطقه مشخصی نزدیک شکاف‌های سطحی آلبا مونس ثبت شده است.
شکاف‌هایی که شاید راه خروج گازها باشند
دانشمندان با استفاده از تصاویر دوربین‌های فضاپیمای مدارگرد، ساختارهایی را شناسایی کرده‌اند که ممکن است مسیر حرکت گازها از اعماق سیاره به سطح باشند.
فرضیه پژوهشگران این است که مواد مذاب در زیر پوسته مریخ می‌توانند ترکیبات حاوی کلر را آزاد کنند. با افزایش فشار و حرکت مواد مذاب به سمت لایه‌های بالاتر، این گازها امکان خروج پیدا می‌کنند.
بیشتر بخوانید:
چرا این گازها فقط در زمان‌های مشخصی شناسایی شده‌اند
پژوهشگران معتقدند یخ‌زدگی شکاف‌ها در فصل‌های سرد مریخ ممکن است مانع خروج گازها شود. با گرم‌تر شدن هوا در اوایل تابستان مریخی، یخ‌ها تصعید می‌شوند؛ یعنی مستقیماً از حالت جامد به گاز تبدیل می‌شوند و مسیر خروج ترکیبات محبوس شده را باز می‌کنند.
به‌این‌ترتیب، تغییرات فصلی می‌تواند توضیح دهد چرا نشانه‌های گاز در زمان‌های مشخصی ظاهر می‌شوند.
مریخ هنوز حرف‌های ناگفته‌ای دارد
به گزارش Reuters روی زمین نیز چنین محیط‌هایی از جمله مکان‌هایی هستند که دانشمندان برای بررسی منشأ اولیه حیات اهمیت زیادی برایشان قائل‌اند.
به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند اگر فعالیت‌های گرمابی در زیر سطح مریخ وجود داشته باشد، این مناطق می‌توانند یکی از هدف‌های مهم مأموریت‌های آینده برای جست‌وجوی حیات میکروبی باشند.
البته باید توجه داشت که کشف گاز هیدروژن کلرید به معنای کشف حیات یا حتی اثبات وجود آب مایع در این منطقه نیست.
این پژوهش تصویر تازه‌ای از سیاره‌ای ارائه می‌دهد که شاید برخلاف تصور گذشته، هنوز تمام فعالیت‌های درونی خود را از دست نداده باشد.
بااین‌حال، دانشمندان برای تأیید قطعی این فرضیه به شواهد بیشتری نیاز دارند. هنوز فوران آتشفشانی یا خروج مستقیم مواد مذاب از سطح مریخ مشاهده نشده است.