همشهری آنلاین - گروه سیاسی: شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و اختلاف در دولت آمریکا بر سر جنگ ایران، ترامپ را بر سر دوراهی تشدید درگیری یا یافتن راهی برای خروج قرار داده است. ترامپ برای پایان دادن به جنگ ایران با ۴ گزینه دشوار روبه‌روست؛ از حمله نظامی دوباره تا مذاکره و ادامه وضعیت نه جنگ و نه صلح.
نیویورک‌تایمز نوشت:
اختلاف علنی هفته گذشته میان جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، و پیت هگست، وزیر دفاع، بر سر اینکه آیا جنگ با ایران ارزش صرف منابع و قدرت نظامی آمریکا را دارد یا نه، اکنون به پرسشی فوری‌تر در دولت ترامپ تبدیل شده است: دولت آمریکا چگونه می‌تواند از این جنگ خارج شود؟
اختلاف‌نظر درباره جنگ در داخل دولت آمریکا از زمان آغاز آن، بیش از ۸ ماه پیش، چندان هم پنهان نبوده است. ونس در محافل خصوصی نسبت به اجرای یک عملیات نظامی تمام‌عیار ابراز تردید کرده بود؛ در مقابل، هگست که به‌تازگی شاهد دستگیری نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، بود، از طرفداران سرسخت اقدام نظامی به شمار می‌رفت.
چهارشنبه گذشته، پس از شکست گسترده جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، ونس بدون تعارف گفت: «دلیل شکست ما جنگ بود.» او اضافه کرد: «اگر می‌خواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن اکثریت سنا برای ۶ سال آینده ارزش آن را داشت، بفرمایید و استدلال کنید.»
هگست در واکنش، ویدئویی منتشر کرد که لحنی تهاجمی و خودستایانه داشت و به نظر می‌رسید بر ادامه جنگ با حداکثر توان تاکید می‌کند. در شرایطی که ارتش آمریکا بار دیگر در حال تجمع نیروهای گسترده در نزدیکی ایران است، هگست بر این موضع پافشاری کرد: «بجنگید، بجنگید، بجنگید.»
اکنون ترامپ باید در شرایطی که احتمال ازسرگیری حملات در روزهای آینده را بررسی می‌کند، تصمیم بگیرد در کدام سوی این اختلاف قرار بگیرد. او همان‌طور که در آغاز جنگ مجموعه‌ای از اهداف مختلف را مطرح کرده بود ــ از فروپاشی دولت ایران و برچیدن بقایای برنامه هسته‌ای گرفته تا محدود کردن زرادخانه موشکی ایران و پایان دادن به حمایت تهران از نیروهای نیابتی در منطقه ــ حالا نیز برای توضیح اینکه آمریکا تا چه اندازه باید منابع بیشتری را صرف این جنگ به‌شدت نامحبوب کند، با مشکل روبه‌روست.
چهارشنبه گذشته، ترامپ گفت این ادعا که جمهوری‌خواهان به دلیل افزایش قیمت بنزین در پی جنگ با ایران، انتخابات میان‌دوره‌ای را به‌شدت باخته‌اند، «تا حد زیادی درست» است؛ موضوعی که ونس نیز مطرح کرده بود. با این حال، ترامپ اضافه کرد که اگر به گذشته بازگردد، باز هم همان تصمیم را برای ورود به جنگ می‌گیرد.
او گفت: «موضوع ایران چیزی بود که باید انجام می‌دادیم و همچنان هم داریم آن را انجام می‌دهیم.»
ترامپ نیز مانند هری ترومن و دوایت آیزنهاور، روسای‌جمهور آمریکا در دوران جنگ کره، لیندون جانسون و ریچارد نیکسون در جنگ ویتنام و ۴ رئیس‌جمهوری که برای خارج کردن آمریکا از جنگ‌های عراق و افغانستان تلاش کردند، اکنون دریافته است که هر طرحی برای تشدید جنگ و هر راهبردی برای مذاکره، با مجموعه‌ای از هزینه‌ها و بده‌بستان‌ها همراه است.
شاید اعلام پیروزی و ترک میدان جنگ وسوسه‌انگیز باشد، اما تاریخ درباره این تصمیم قضاوت خواهد کرد: آیا ترامپ برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کرده یا در نهایت عزم تهران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای را تقویت کرده است؟ آیا او رهبری تندرو ایران را از میان برده یا با اقداماتش به تثبیت آن کمک کرده است؟
وضعیت جدید ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهوری که در ۲ سال پایانی دوره خود با کنگره‌ای تحت کنترل مخالفان روبه‌رو خواهد بود، تصمیم‌گیری را برای او دشوارتر کرده است. ایرانی‌ها محاسبه خواهند کرد که ترامپ تضعیف شده است. پیش از انتخابات نیز کنگره هیچ بودجه تکمیلی برای جنگ تصویب نکرده بود؛ جنگی که پنتاگون هزینه مستقیم آن را با برآوردی محافظه‌کارانه، تاکنون ۴۷ میلیارد دلار اعلام کرده است. این رقم شامل صدها میلیارد دلار هزینه ناشی از افزایش قیمت بنزین و نفت نمی‌شود. مقام‌های ایرانی ممکن است به این نتیجه برسند که گذشت زمان به سود آنهاست.
ویلیام وکسلر، مدیر ارشد برنامه‌های خاورمیانه در شورای آتلانتیک و از مقام‌های ارشد سابق پنتاگون در حوزه سیاست‌های ضدتروریسم، می‌گوید: «نگرانی این است که ترامپ به این نتیجه برسد که در ۲ سال آینده با بدترین کابوس خود روبه‌روست: اینکه در تاریخ به‌عنوان یک بازنده ثبت شود. بنابراین ممکن است به این نتیجه برسد که تنها راه خروج از این وضعیت، پیروزی در جنگ است. چنین برداشتی می‌تواند به تصمیم برای ازسرگیری عملیات نظامی گسترده منجر شود؛ اگر نه بلافاصله، در ماه‌های آینده.»
هگست و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی را در اختیار ترامپ قرار داده‌اند که دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، طی ماه‌های اخیر آنها را تدوین کرده است.
هنوز مشخص نیست ترامپ کدام مسیر را انتخاب خواهد کرد. او طی ماه‌های گذشته چندین بار با ازسرگیری یک کارزار نظامی گسترده علیه ایران موافقت کرده، اما هر بار تنها چند ساعت پیش از آغاز عملیات، از اجرای آن عقب‌نشینی کرده است.
ترامپ روز یکشنبه در گفت‌وگو با شبکه سی‌ان‌ان گفت اگر مذاکرات موفقیت‌آمیز باشد، احتمال اینکه آمریکا ناچار به ازسرگیری حملات شود «بسیار کم» است.
او اضافه کرد: «آنها از نظر مالی در حال فرسوده شدن هستند. ما از نظر نظامی به آنها ضربه زده‌ایم. می‌توانیم کارشان را تمام کنیم.»
به گفته افرادی که در جریان بحث‌های داخلی دولت آمریکا قرار دارند، ریشه اصلی مشکل به یک مسئله بنیادین بازمی‌گردد: ترامپ و مشاورانش هنوز بر سر اینکه دقیقا چه هدفی را دنبال می‌کنند، به توافق نرسیده‌اند.
در ادامه، مهم‌ترین گزینه‌هایی که دولت آمریکا در حال بررسی آنهاست، آمده است.
۱- ازسرگیری کوتاه‌مدت اما شدید جنگ
جاه‌طلبانه‌ترین گزینه‌ای که ارتش‌های آمریکا و اسرائیل طراحی کرده‌اند، اجرای یک عملیات کوتاه اما شدید چندروزه است. به گفته چند مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل عملیاتی صحبت کرده‌اند، زیرساخت‌های انرژی، تاسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران احتمالا از اهداف اصلی این حملات خواهند بود.
با این حال، این مقام‌ها تاکید می‌کنند که انتظار ندارند چند روز درگیری به فروپاشی حکومت ایران منجر شود. برای تحقق چنین هدفی، آمریکا همچنان به تداوم فشارهای اقتصادی متکی است.
هر گزینه‌ای که شامل عملیات نظامی گسترده باشد، حملات جنگنده‌ها و هواپیماهای تهاجمی مستقر بر روی ۲ ناو هواپیمابر حاضر در منطقه را در بر می‌گیرد. انتظار می‌رود ناو سوم نیز حدود ۲ هفته دیگر به منطقه برسد. جنگنده‌های مستقر در پایگاه‌های زمینی خاورمیانه و بمب‌افکن‌های دوربرد بی۱ و بی۲ مستقر در خاک آمریکا نیز در این عملیات مشارکت خواهند کرد.
در مجموع، ده‌ها فروند جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای پشتیبانی به عملیات ملحق خواهند شد. بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی مستقر در منطقه، اروپا و آمریکا نیز در ماموریت کلی مرتبط با ایران مشارکت دارند. همچنین بیش از ۱۲ ناو جنگی در این ماموریت حضور دارند.
در هفته‌های اخیر، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل رزمایش‌های خود را افزایش داده‌اند و برای تمرین مانورهای تهاجمی، هواپیماهای نظامی را بر فراز عراق به پرواز درآورده‌اند. پنتاگون و وزارت خارجه آمریکا نیز به‌عنوان اقدام احتیاطی، بخشی از کارکنان خود را از پایگاه‌ها و تاسیسات منطقه خارج کرده‌اند. مقام‌های نظامی همچنین گفته‌اند که آمریکا اخیرا یک سامانه اضافی پدافند موشکی پاتریوت به اسرائیل تحویل داده است.
ترامپ بارها از هدف قرار دادن «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) سخن گفته است؛ نامی که آمریکایی‌ها برای یک تاسیسات هسته‌ای عمیقا مدفون‌شده در دل کوه به کار می‌برند. ترامپ گفته است که استفاده از بمب ۲۲ هزار پوندی «مادر همه بمب‌ها» (MOAB)، بزرگ‌ترین سلاح غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا، علیه این تاسیسات را بررسی می‌کند.
اما متخصصان تسلیحاتی می‌گویند بمب مادر همه بمب‌ها در بالای سطح زمین منفجر می‌شود و موج انفجار گسترده‌ای ایجاد می‌کند؛ بنابراین بعید است بتواند یک تاسیسات زیرزمینی مانند کوه کلنگ را که در دل ساختار گرانیتی قرار دارد، نابود کند.
حتی مشخص نیست که چنین حمله‌ای اساسا ارزش صرف منابع را داشته باشد. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران بخش زیادی از سانتریفیوژهای پیشرفته خود را که برای غنی‌سازی اورانیوم به کار می‌روند، در این تاسیسات ذخیره کرده است؛ اما مواد هسته‌ای لازم برای ساخت بمب همچنان دست‌نخورده باقی مانده و زیر آوار حمله ژوئن ۲۰۲۵ (اول تیرماه ۱۴۰۵) مدفون است.
مزایا: یک کارزار چندروزه می‌تواند آسیب بیشتری به زرادخانه موشکی و پهپادی ایران که پیش‌تر نیز تضعیف شده، وارد کند. همچنین ممکن است ایران را به دادن امتیازاتی درباره محدود کردن برنامه هسته‌ای و بازگشایی کامل تنگه هرمز وادار کند.
معایب: این گزینه پیش از این نیز نتیجه‌بخش نبوده است. ایران در واکنش، به کشورهای حوزه خلیج فارس حمله خواهد کرد؛ اقدامی که تقریبا به‌طور قطع باعث افزایش قیمت انرژی و تشدید تورم در سراسر جهان می‌شود.
ایران گفته است که این بار مراکز داده بیشتری و همچنین کابل‌های زیردریایی اینترنت و ارتباطات را نیز هدف قرار خواهد داد. دفاع از کشورهای حوزه خلیج فارس نیز فشار بیشتری بر ذخایر رو به کاهش موشک‌های رهگیر پنتاگون وارد خواهد کرد؛ ذخایری که در سطح جهان با محدودیت روبه‌رو هستند.
کلی گریکو، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون در واشنگتن، هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «آمریکا نیروهای لازم برای آغاز یک عملیات بزرگ را در اختیار دارد، اما احتمالا کمبود مهمات باعث کوتاه ماندن آن خواهد شد و خطر بیشتری نسبت به فوریه (اسفند)، نیروهای آمریکایی را تهدید خواهد کرد. ضمن اینکه اگر آمریکا دور تازه‌ای از جنگ را آغاز کند، دیگر خودش تعیین نمی‌کند چه زمانی این جنگ پایان یابد. ایران هم در این تصمیم نقش خواهد داشت.»
۲- حمله نظامی محدودتر
دومین گزینه نظامی، در واقع نسخه‌ای کوتاه‌تر و محدودتر از طرح نخست است. به گفته مقام‌های آمریکایی، در این رویکرد احتمالا بسیاری از اهداف مرتبط با زیرساخت‌های انرژی کنار گذاشته می‌شوند و حملات بیشتر بر تاسیسات نظامی و هسته‌ای متمرکز خواهند بود.
منطق این رویکرد آن است که ایران در واکنش به حملات محدودتر، احتمال کمتری دارد زیرساخت‌های انرژی کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار دهد.
با این حال، حتی این گزینه محدود نظامی نیز از نظر دامنه و شدت، گسترش قابل‌توجهی نسبت به حملات کوچک‌مقیاسی خواهد بود که آمریکا طی هفته‌های اخیر علیه جزیره قشم ایران انجام داده است.
این حملات و عملیات مشابه علیه سکوهای پرتاب موشک و پهپاد در سراسر ایران، با هدف متوقف کردن حملات فزاینده ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز انجام شده‌اند. برخی از این حملات محدود که گاهی با استفاده از توپخانه دوربرد آمریکا مستقر در کشورهای حوزه خلیج فارس صورت گرفته‌اند، سکوهای خالی پرتاب موشک‌های کروز را هدف قرار داده‌اند.
حتی این حملات کوچک آمریکا طی هفته‌های گذشته، با وجود محدود و دفاعی بودن، نخستین بمباران اهدافی در داخل ایران از سوی آمریکا پس از حملات ۲ روزه در اوایل سپتامبر محسوب می‌شوند.
مزایا: ترامپ می‌تواند ادعا کند که آمریکا آسیب بیشتری به زرادخانه ایران وارد کرده است، پیروزی اعلام کند و روند خروج نیروهای آمریکایی از منطقه را آغاز کند. یک عملیات تهاجمی محدودتر همچنین به پنتاگون اجازه می‌دهد ذخایر کمیاب موشک‌های رهگیر خود را حفظ کند.
معایب: مقام‌های دولت آمریکا اذعان دارند که حمله محدود هیچ‌یک از اهدافی را که ترامپ در ابتدای جنگ اعلام کرده بود، محقق نخواهد کرد و همچنان اهرم فشار قابل‌توجهی در اختیار ایران برای اعمال نفوذ بر تنگه هرمز باقی خواهد ماند.
در چنین حمله‌ای ممکن است برخی تاسیسات هسته‌ای و موشکی، سکوهای پرتاب پهپاد و انبارهای مهمات نابود شوند. اما ایران پیش‌تر فرماندهان آمریکایی را با میزان تاب‌آوری و توانایی خود برای بازسازی تاسیسات و تسلیحات آسیب‌دیده یا نابودشده غافلگیر کرده است.
۳- سپردن مذاکرات به ونس
پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، جی‌دی ونس با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرمانده پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تماس گرفت و پیشنهاد کرد مقام‌های آمریکایی و ایرانی به‌زودی با یکدیگر دیدار کنند.
ونس در نامه خود اعلام کرده بود که شخصا ریاست هیات مذاکره‌کننده آمریکا را بر عهده خواهد گرفت؛ نقشی غیرمعمول برای معاون رئیس‌جمهور، زیرا معمولا مذاکرات از سوی یک فرستاده ویژه ــ مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر در دوره اخیر ــ یا وزیر خارجه هدایت می‌شود.
ونس پیش‌تر نیز در فاصله آوریل تا ژوئن، به‌شدت در مذاکرات مربوط به دستیابی به تفاهم‌نامه‌ای با ایران مشارکت کرده بود؛ مذاکراتی که به‌سرعت به شکست انجامید. این پیشنهاد در ابتدا با استقبال نسبتا خوبی روبه‌رو شد و مقام‌هایی از قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز در انتقال پیام‌ها به طرف ایرانی مشارکت کردند.
اما به گفته افرادی که از دیدگاه مذاکره‌کنندگان آمریکایی مطلع هستند، طی روزهای اخیر برخی از آنها بدبین‌تر شده‌اند. نگرانی آنها این است که هر توافقی که به دست آید، در تهران از سوی تندروهای افراطی زیر پا گذاشته شود.
یکی از مهم‌ترین موانع مذاکرات، ترتیب اجرای تعهدات است. آمریکا می‌خواهد ابتدا تکلیف مواد هسته‌ای ایران مشخص شود و پس از آن، میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور آزاد یا تحریم‌ها لغو شوند.
در مقابل، ایران می‌خواهد مواد هسته‌ای خود را تا پایان روند مذاکرات حفظ کند تا به‌عنوان نوعی تضمین و اهرم فشار در اختیار داشته باشد. اختلافات دیگری نیز درباره محدودیت توان موشکی ایران، فعالیت‌های هسته‌ای در آینده و بازرسی‌ها وجود دارد.
مزایا: تجربه تاریخی نشان می‌دهد که راه‌حل دیپلماتیک تنها راه اعمال محدودیت‌های بلندمدت بر برنامه هسته‌ای یک کشور است. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، ترامپ اگر بتواند به محدودیت‌هایی مشابه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در دوره باراک اوباما دست پیدا کند، باید خود را خوش‌شانس بداند. بر اساس آن توافق، ایران ۹۷ درصد از ذخایر اورانیوم خود را از کشور خارج کرد. ترامپ همان توافق را در سال ۲۰۱۸ لغو کرد.
معایب: هیچ‌کس نمی‌داند در ایران چه کسانی تصمیم‌گیرنده نهایی هستند. در حال حاضر حتی در داخل ایران نیز بحث‌هایی علنی درباره حرکت سریع به سمت ساخت بمب هسته‌ای مطرح است.
۴- ادامه وضعیت موجود تا زمان خروج آمریکا
در این سناریو، آمریکا با وضعیت فعلی کنار می‌آید: محاصره دریایی مانع صادرات نفت ایران می‌شود و در مقابل، ناوهای اسکورت و گشت‌های دریایی آمریکا تضمین می‌کنند که روزانه بین ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی از منطقه عبور کند.
این وضعیت عملا به ترامپ اجازه می‌دهد از تصمیم‌گیری درباره گام بعدی خودداری کند و امیدوار باشد که در بلندمدت راه‌حلی پیدا شود.
او همچنین می‌تواند برای دستیابی به توافقی محدود با هدف بازگشایی تنگه هرمز تلاش کند، تحریم‌ها را حفظ کند و به‌تدریج نیروهای آمریکایی را از منطقه خارج سازد. در این صورت، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس می‌توانند خودشان درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز با ایران به توافق برسند.
چنین توافقی به مسائل هسته‌ای و موشکی ایران ــ و حتی ماهیت ساختار رهبری این کشور ــ که از جمله دلایل اصلی تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ در فوریه (اسفند ۱۴۰۴) بودند، نخواهد پرداخت.
مزایا: راهبرد بلندمدت به صبر و شکیبایی نیاز دارد؛ ویژگی‌ای که نقطه قوت ترامپ محسوب نمی‌شود. با این حال، ممکن است این راهبرد در نهایت موثرترین روش برای تضعیف ساختار رهبری ایران باشد.
معایب: حفظ محاصره دریایی هزینه‌بر است و اگر وضعیت نه جنگ و نه صلح ادامه پیدا کند، بعید است متحدان اروپایی و عرب آمریکا در آن مشارکت کنند.
این وضعیت می‌تواند رنج بیشتری را به مردم ایران تحمیل کند؛ مردمی که میان حکومت خود و آمریکا و اسرائیل گرفتار شده‌اند [موضع رسانه آمریکایی]. از سوی دیگر، هیچ جدول زمانی مشخصی برای پایان این وضعیت وجود نخواهد داشت. در نتیجه، ممکن است درگیری در تمام سال‌های باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری ترامپ و حتی در دوره رئیس‌جمهور بعدی آمریکا ادامه پیدا کند.