همشهری آنلاین_فاطمه عسکری نیا: از انتخاب اراضی دولتی محصور و استفاده از بذرهای تأییدشده تا نظارت بر مراحل کاشت و برداشت، پلمب محصول و انتقال آن با اسکورت پلیس به کارخانه‌های داروسازی، همه مراحل این فرایند زیر ذره‌بین نهادهای نظارتی قرار دارد. آیین‌نامه اجرایی کشت شقایق الیفرا در ۲۰ماده و ۳تبصره، چارچوب قانونی این مسیر را مشخص کرده و مسئولیت صدور مجوز کشت را به وزارت جهادکشاورزی و مجوز فرآوری و استحصال مواد مؤثره دارویی را به سازمان غذا و دارو سپرده است. اما این ضوابط دقیقاً چه محدودیت‌هایی برای کشاورزان و شرکت‌های دارویی ایجاد می‌کند و محصول این مزارع چگونه از زمین تا خط تولید دارو تحت کنترل قرار می‌گیرد؟
کشت در زمین‌های دولتی و محصور
کشت شقایق الیفرا آزاد و عمومی نیست. مطابق ضوابط اجرایی، این گیاه تنها در اراضی مجاز و تحت کنترل کشت می‌شود، اراضی‌ای که باید دولتی، محصور و تحت کنترل وزارت جهادکشاورزی باشند. البته این اراضی باید شرایط مشخص دیگری هم داشته باشند، مثلا حتما مساحی‌شده و مجهز به سامانه‌های نظارتی ازجمله دوربین باشند. نکته قابل توجه این است که بهره‌برداری از اراضی مذکور تنها با مجوزهای لازم امکان‌پذیر است و تعیین استان‌های هدف و زمین‌های مناسب هم بر عهده وزارت جهادکشاورزی است.
مجوز کشت با وزارت جهادکشاورزی
مرجع صدور مجوز کشت شقایق الیفرا وزارت جهادکشاورزی است و متقاضیان باید درخواست خود را به معاونت امور باغبانی این وزارتخانه ارائه کنند. پس از بررسی صلاحیت متقاضی در سازمان جهادکشاورزی استان‌ها و تأیید کمیته راهبری و نظارت، مجوز کشت در اراضی مجاز صادر می‌شود. موضوعی که در کشت این محصول مورد تأکید قرار گرفته است استفاده از نوع بذر تأییدشده است، بذری که تامینش بر عهده وزارت جهادکشاورزی است و مطابق ضرابط ثبت و گواهی بذر و نهال کشور آماده کشت شده است و متقاضی موظف است عملیات کاشت تا برداشت را مطابق دستورالعمل فنی ابلاغی انجام دهد. خلاصه بخواهیم بگوییم، تمام مراحل تولید باید ثبت و مستندسازی شود.
تعیین نیاز دارویی با سازمان غذا و دارو
تعیین میزان نیاز سالانه کشور به مواد دارویی مشتق از شقایق الیفرا بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان غذا و دارو است. این سازمان موظف است میزان مواداولیه دارویی مورد نیاز را در بهمن‌ماه هر سال به کمیته راهبری و نظارت و وزارت جهادکشاورزی اعلام کند. براساس این میزان، نیاز به زمین زیرکشت و سهمیه تولید مشخص می‌شود.
تولید محصول با اسکورت پلیس
محصول برداشت‌شده از مزرعه خارج از چرخه نظارت قرار نمی‌گیرد. براساس اعلام ستاد مبارزه با موادمخدر، برداشت محصول تحت نظارت کارگروه اجرایی استانی انجام می‌شود و در همان محل مزرعه بسته‌بندی و پلمب می‌شود. حتی انتقال محصول به کارخانه‌های فرآوری با اسکورت پلیس صورت می‌گیرد. ازآنجاکه خرید تضمینی محصول برعهده شرکت‌های دارویی متقاضی است، نرخ خرید سالانه در کارگروه راهبری و نظارت تعیین می‌شود.
فروش محصول به غیر ممنوع است
متقاضیان کشت این محصول باید آگاه باشند که فروش الیفرا به غیر ممنوع است و در قانون کشت آن هم صریحا اعلام شده که یکی از محدودیت‌های مهم آیین‌نامه، ممنوعیت واگذاری محصول به اشخاص یا شرکت‌های دیگر است؛ بنابراین نه حق انتقال قرارداد کشت به غیر امکان‌پذیر است و نه واگذاری کلی و جزئی آن به دیگران؛ ضمن اینکه بعد از برداشت محصول هم باید تمامی بقایای محصول امحا شود که در غیراین‌صورت متلخفان به مراجع قضایی معرفی می‌شوند.
مجوز فرآوری با سازمان غذا و دارو
صدور مجوز فرآوری و استحصال مواد مؤثره دارویی شقایق الیفرا برعهده سازمان غذا و دارو است. درواقع شرکت‌های دارویی مجاز باید هم مجوزهای لازم برای فرآوری را دریافت کنند و هم خرید محصول را براساس قرارداد و سهمیه اعلام‌شده انجام دهند. البته این نکته را هم متذکر شویم که تمام مراحل فرآوری و استحصال باید ثبت و مستندسازی شود و گزارش‌های دوره‌ای تولید باید به سازمان غذا و دارو ارائه شود.
تخلف از آیین‌نامه چه پیامدی دارد؟
براساس آیین‌نامه اجرایی کشت شقایق الیفرا، درصورت ارتکاب تخلف یا جرم از سوی متقاضی کشت کنترل‌شده یا شرکت دارویی مجاز، موضوع به کمیته راهبری و نظارت اعلام و مرتکب به مرجع قضایی ذی‌صلاح معرفی می‌شود.