همشهری‌آنلاین - امید محمدیان پهلوان: شیخ سعود الثانی، وزیر دفاع قطر، در افتتاحیه نشست امنیت جهانی دوحه ایده‌ای را مطرح کرد که شاید در شرایط پرتنش و جنگی امروز منطقه خیلی رویایی به نظر برسد؛ الثانی تجربه فرانسه و آلمان را مرور کرد که روزگاری 75سال به جان هم افتاده بودند و سه جنگ بزرگ با یکدیگر داشتند ولی بالاخره در 1967 میلادی تصمیم گرفتند با توسعه روابط اقتصادی و بعد از آن تعریف پروژه‌های بزرگ مشترک مانند ایرباس در 1970، از بروز جنگ‌های دیگر میان خود جلوگیری کنند و درنهایت به شرایط فعلی یعنی «اتحادیه‌اروپایی» رسیدند.
افزایش و تعمیق پیوندهای اقتصادی، مانع جدی در مقابل بروز جنگ‌های پرهزینه و مخرب می‌شود. الثانی هم با اشاره به اینکه «ایران بالاخره همسایه است» به این معنی که نمی‌توان تا آخر عمر با همسایه در جنگ بود، این ایده را برای منطقه بعد از جنگ مطرح و گفت آن درقالب گفت‌وگوهای منطقه‌ای پیگیری کنیم.
هرچند چنین ایده‌ای مثبت و سازنده است اما موانع اصلی آن که تاحدودی بر بروز جنگ فعلی هم تاثیر گذاشتند؛ باید مورد دقت قرار بگیرد.
اول انکه باید دقت داشت اگر فرانسه و آلمان تصمیم گرفتند به‌جای جنگ، به سمت همکاری اقتصادی روی آوردند، تنها یک ابتکار حکیمانه چند رهبر خیرخواه نبود، آلمان و فرانسه دیگر بعد از جنگ جهانی دوم، مرکز جهان نبودند و درواقع اگر دست‌به‌کار نمی‌شدند توسط دوقدرت بزرگ جهان جدید یعنی دو قطب شوروی و آمریکای دوران جنگ سرد، بلعیده می‌شدند.
نتیجه اینکه کنار گذاشتن خصومت و روی آوردن به همکاری اقتصادی، ناشی از درک تهدیدات بزرگ و مشترک بود.
از قضا امروز کشورهای منطقه مستعد چنین بینشی هستند، بعد از جنگ 40روزه، برای کشورهای منطقه مخرب و خطرناک بودن دکترین وابستگی امنیتی و اعتماد به آمریکا کاملا آشکار شده، ترجیح همیشگی اسرائیل به آنان در واشنگتن این‌بار نزدیک بود به قیمت زیرساخت‌ها و کیان مملکت‌شان تمام شود. اما امروزه بروز نشانه‌های جدی از اینکه چنین شواهدی به تغییر بینش و رویکرد این کشورها تبدیل شود، همچنان مشاهده نشده است.
کشوری مانند امارات همچنان به جزایر سه‌گانه ایران ادعاهای نادرست و ناموجه اظهار می‌کند، دردوره‌ای که نتانیاهو در غزه مرتکب «نسل‌کشی» شد، همکاری‌های امنیتی خودش را با اسرائیل توسعه داد که یکی از پیامدهای آن، حمایت از نیروهای شورشی مخالف دولت تحت حمایت عربستان در یمن بود و شرایط آنجا را پبچیده‌تر کرد.
درنهایت؛توسعه همکاری‌های اقتصادی میان کشورهای منطقه از زمینه‌های مناسبی برخودار است، ظرفیت دانشگاهی و صنعتی متنوع ایران، منابع مالی و سرمایه‌گذرای کشورهای منطقه، نیاز به رفع برخی چالش زیست‌محیطی در قالب همکاری‌های فراملی از جمله آنها است.
اما برای پایداری این رویکردها که به نتایج ثبات‌بخشی مانند به‌حداقل‌رساندن احتمال جنگ و ناامنی دیگر تبدیل شود، اراده کشورها در شناخت و اقدام در مقابل تهدیدات مشترک و دور کردن مداخلات خارجی لازم است.
تاریخ انتشار: ۲۷ مهر ۱۴۰۵ - ۲۳:۳۰
ایده تشکیل اتحادیه‌ای شبیه اتحادیه‌اروپایی با مشارکت ایران و کشورهای خلیج‌فارس، فرصتی تاریخی برای صلح است؛ اما بدون بازنگری در وابستگی به آمریکا و مهار ماجراجویی‌های اسرائیل و امارات، تحقق آن دشوار خواهد بود.