به گزارش همشهری آنلاین، با گذشت تابستان که نگرانی از کمبود بنزین و افزایش قیمت آن به یکی از بحث‌های داغ اقتصادی تبدیل شده بود، حالا در میانه فصل پاییز، رئیس‌جمهوری از بی‌نیازی کشور به واردات این فرآورده نفتی خبر می‌دهد. این تحول، در کنار همراهی مردم در کاهش مصرف، با اقداماتی مانند مقابله با قاچاق و ساماندهی توزیع سوخت، گسترش حمل‌ونقل عمومی و برقی‌سازی ناوگان شهری همراه بوده است؛ مسیری که نشان می‌دهد مدیریت بحران بنزین صرفا به افزایش قیمت محدود نمی‌شود.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری در نشست شورای اطلاع‌رسانی دولت گفت با همراهی مردم و اجرای برنامه‌های صرفه‌جویی و مدیریت مصرف، کشور از واردات بنزین بی‌نیاز شده است. او هزینه احتمالی واردات موردنیاز را ۱۲ میلیارد دلار اعلام کرد و گفت درآمد حاصل از افزایش قیمت سوخت و صرفه‌جویی باید به مردم بازگردد.
آمارهای رسمی از کاهش مصرف بنزین و افزایش استفاده از سوخت جایگزین خبر می‌دهند، اطلاعات موجود نشان می دهد که سلسله اقدامات انجام شده از سوی دولت، مردم، شهرداری تهران و سایر نهادها منجر به کاهش مصرف سوخت شده است.
مقابله با قاچاق؛ ۶۰۰ هزار کارت سوخت بی‌هویت از مدار خارج شد
بخشی از اقدامات دولت برای مدیریت بازار سوخت، مقابله با قاچاق و جلوگیری از سوءاستفاده از سهمیه‌های سوخت است. مسعود پزشکیان ۲۲ مهرماه اعلام کرد که ۶۰۰ هزار کارت سوخت گازوئیل فاقد هویت معتبر از مدار خارج شده است. هم‌زمان، وزارت نفت و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، طرح‌هایی را برای افزایش نظارت بر زنجیره تأمین و توزیع سوخت دنبال می‌کنند.
در همین چارچوب، بخشی از ناوگان حمل‌ونقل کشور به تجهیزات ردیابی مجهز شده و در مبادی ورودی و خروجی تعدادی از پالایشگاه‌ها نیز تجهیزات اندازه‌گیری نصب شده است. بر اساس آمار اعلام‌شده در اول مهرماه، ۷ هزار دستگاه از مجموع ۱۵ هزار دستگاه ناوگان حمل‌ونقل کشور به ردیاب مجهز شده بودند.
شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاه ها؛ مقابله با انحراف روزانه ۵ میلیون لیتر بنزین
یکی از چالش‌های بازار سوخت ایران، انحراف بنزین از شبکه رسمی توزیع است. برآوردهای اعلام‌شده از انحراف روزانه حدود ۴ تا ۵ میلیون لیتر بنزین حکایت دارد؛ رقمی که تمام آن قاچاق برون‌مرزی نیست و بخشی از آن به مصارف غیرمجاز در داخل کشور اختصاص پیدا می‌کند.
براساس اظهارات مطرح‌شده، حدود ۳ میلیون لیتر از این انحراف در استان‌های مرزی، از جمله کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان، رخ می‌دهد و حدود ۲ میلیون لیتر نیز به تهران مربوط است و بخشی از بنزین در مصارف صنعتی، از جمله تولید رنگ و تینر، استفاده می‌شود.
در شیوه جدید، استفاده از کارت آزاد جایگاه مستلزم احراز هویت بانکی است. رمز ثابت ۱۱۱۱ حذف شده و راننده پس از ارائه کارت بانکی و انجام استعلام هویتی، رمز یک‌بارمصرف دریافت می‌کند.
با اجرای این طرح، اطلاعات مربوط به سوخت‌گیری با کارت‌های آزاد قابل ردیابی خواهد بود و امکان شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف فراهم می شود.
عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، در گفتگو با برنامه پارک وی همشهری اعلام کرد که طرح در برخی جایگاه‌های تهران اجرا شده و قرار است طی سه ماه به سراسر کشور گسترش یابد. به گفته او، افزایش شفافیت و مدیریت تخصیص سوخت، از اهداف اجرای این برنامه است.
تجربه کرمان نیز نشان می‌دهد اصلاح شیوه توزیع سوخت نیز می‌تواند به مدیریت مصرف کمک کند. در این استان، از مردادماه طرحی برای انتقال سهمیه سوخت از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها به کارت‌های شخصی و اصلاح شیوه تخصیص بنزین اجرا شد.
بر اساس گزارش منتشرشده از نتایج اولیه این طرح، مصرف بنزین کرمان در مقایسه با مرداد سال قبل حدود ۲۷ میلیون لیتر کاهش یافت.
سی‌ان‌جی؛ جایگزین روزانه ۲ میلیون لیتر بنزین
افزایش استفاده از گاز طبیعی فشرده (سی‌ان‌جی) یکی دیگر از عوامل مؤثر در کاهش مصرف بنزین و مدیریت ناترازی سوخت در کشور است. آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نشان می‌دهد مصرف روزانه سی‌ان‌جی از ۱۴ میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در مردادماه به ۱۶ میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در مهرماه رسیده است؛ افزایشی معادل ۲ میلیون مترمکعب در روز که حدود ۱۴ درصد رشد را نشان می‌دهد.
ظرفیت موجود برای توسعه این سوخت قابل توجه است. براساس اعلام مسئولان، زیرساخت‌های کشور امکان عرضه روزانه حدود ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی را دارند؛ درحالی‌که مصرف فعلی همچنان بسیار کمتر از این ظرفیت است. ایران حدود ۲۵۰۰ جایگاه سی‌ان‌جی دارد، اما برای استفاده بهتر از این ظرفیت، نوسازی تجهیزات، فعال‌سازی تمام نازل‌ها و تسهیل دسترسی در مناطق کم‌برخوردار ضروری است. گسترش استفاده از سی‌ان‌جی، به‌ویژه در خودروهای دوگانه‌سوز و ناوگان حمل‌ونقل عمومی، می‌تواند فشار بر شبکه تأمین بنزین را کاهش دهد.
همراهی مردم به کاهش مصرف بنزین رسید
یکی از محورهای مورد تأکید رئیس‌جمهور، نقش مردم در مدیریت مصرف انرژی است.آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نیز از تغییر الگوی مصرف سوخت حکایت دارد. بر اساس اعلام مدیر امور مصرف این شرکت، مصرف روزانه بنزین از ۱۴۴ میلیون لیتر در مردادماه به ۱۳۴ میلیون لیتر کاهش یافته است.
مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که مصرف بنزین در دوره اجرای طرح‌های اصلاح مصرف، در مقایسه با دوره مشابه سال قبل حدود ۳ درصد کاهش یافته و مصرف سی‌ان‌جی حدود ۱۲ درصد افزایش داشته است.
این ارقام نشان می‌دهد در کنار مدیریت تقاضا و استفاده بیشتر از سوخت‌های جایگزین، همراهی مردم نیز می‌تواند به کاهش نیاز کشور به بنزین کمک کند. استفاده کمتر از خودروهای شخصی، کاهش سفرهای غیرضروری، بهره‌گیری از حمل‌ونقل عمومی و همراهی عموم مردم با برنامه‌های مدیریت مصرف، در کنار سیاست‌های دولت، از مسیرهای تحقق این هدف به شمار می‌روند.
اقدامات شهرداری، از مترو و اتوبوس رایگان تا توسعه ناوگان برقی
مدیریت شهری تهران در دوره اخیر مجموعه‌ای از اقدامات را برای تسهیل استفاده از حمل‌ونقل عمومی و گسترش وسایل نقلیه برقی اجرا کرده است. این اقدامات، علاوه بر کمک به کاهش آلودگی هوا و ترافیک، می‌توانند وابستگی بخشی از سفرهای شهری به بنزین را کاهش دهند.
مترو و اتوبوس رایگان: در دوره جنگ، شهرداری تهران استفاده از مترو و اتوبوس‌های تندرو را رایگان کرد تا شهروندان برای رفت‌وآمد در شهر با هزینه کمتری مواجه شوند. در تیرماه امسال نیز شورای شهر مصوب کرد که رایگان‌بودن مترو و اتوبوس‌های بی‌آرتی تا زمان اعلام رسمی پایان جنگ، در دوره‌های دوماهه تمدید شود. این اقدام، امکان دسترسی آسان‌تر شهروندان به حمل‌ونقل عمومی را فراهم می‌کند و می‌تواند به کاهش وابستگی سفرهای روزانه به خودروهای شخصی کمک کند.
اتوبوس‌های برقی: برقی‌سازی ناوگان اتوبوسرانی تهران در دوره اخیر شتاب گرفته است. بر اساس اعلام یکی از اعضای شورای شهر در سال ۱۴۰۵، قرارداد واردات ۲۵۰۰ دستگاه اتوبوس برقی منعقد شده و تا زمان انتشار این گزارش، بیش از 510 دستگاه از این اتوبوس‌ها وارد کشور شده است.
افزایش ناوگان عمومی: در کنار توسعه ناوگان برقی، افزایش تعداد اتوبوس‌های فعال نیز در دستور کار مدیریت شهری قرار داشته است. معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران اول مهرماه اعلام کرد که تعداد اتوبوس‌های فعال پایتخت که در آن مقطع حدود ۲۵۰۰ دستگاه بود، برای روزهای بعد به ۳۵۰۰ دستگاه افزایش می‌یابد.
تاکسی‌های برقی: تاکسیرانی تهران نیز به سمت استفاده بیشتر از خودروهای برقی حرکت کرده است. به طور دقیق در این مدت 1924 تاکسی برقی جایگزین تاکسی‌های فرسوده شده است.. علی رحیمی، مدیرعامل سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهرداری تهران، در ۱۰ مهرماه اعلام کرد که ۱۳۰۰ تاکسی برقی وارد چرخه خدمت شده‌اند. به گفته او، مجموع تاکسی‌های برقی آیون در اختیار این ناوگان به همراه حدود ۴۰۰ دستگاه برقی که پیش‌تر وارد شده بودند، از ۲ هزار دستگاه بیشتر است.
کمک به سایر نهاد ها و شهروندان: شهرداری تهران همچنین در این دوره - 2000اسکوتربرقی در قالب تسهیلات کم‌بهره به شهروندان واگذار کرده است. همچنین 150خودروی برقی به پلیس راهور واگذار شده است و 164موتورسیکلت برقی به اداره پست تهران واگذاری شده است.
ایستگاه‌های شارژ: گسترش ناوگان برقی بدون ایجاد زیرساخت شارژ امکان‌پذیر نیست. آن طور که آمار ها نشان می دهد در این دوره 25جایگاه شارژ با 224استند ساخته و راه‌اندازی شده است. همچنین بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران در شهریورماه، ۹ ایستگاه شارژ ناوگان برقی در نقاط مختلف پایتخت فعال بوده و در مجموع ۱۵۰ دستگاه شارژر پرقدرت ۱۲۰ کیلوواتی در سطح شهر نصب شده بود.
در همان مقطع، از احداث ۶ ایستگاه جدید شارژ در نقاطی از جمله تهرانپارس، اکباتان، جنت‌آباد، جوانمرد قصاب و پایانه شرق قدیم خبر داده شد که قرار بود تا پایان سال به بهره‌برداری برسند.
مجموع این اقدامات، از تسهیل استفاده از مترو و اتوبوس تا توسعه اتوبوس‌ها و تاکسی‌های برقی و زیرساخت‌های شارژ، نشان‌دهنده گسترش ابزارهای حمل‌ونقل جایگزین در تهران است؛ ابزارهایی که می‌توانند در کنار مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق، به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمک کنند.
گرانی بنزین؛ تنها راه نجات اقتصاد؟
در تابستان امسال و هم‌زمان با تشدید نگرانی‌ها درباره تأمین بنزین، برخی طرفداران آزادسازی قیمت‌ها، شوک درمانی بهای سوخت را راهکاری اجتناب‌ناپذیر برای مهار مصرف معرفی می‌کردند؛ گویی بدون گران‌کردن بنزین، اقتصاد کشور با بحرانی حل‌نشدنی مواجه خواهد شد. با این حال، تجربه صف‌های طولانی پمپ‌بنزین‌های تهران نشان داد که مسئله بنزین فقط به قیمت و میزان مصرف محدود نمی‌شود.
به زعم طرفداران گران سازی بنزین هیچ راهی جز ا فزایش قیمت بنزین وجود نداشت. روز گذشته مجید شاکری کارشناس اقتصادی در صفحه شخصی ایکس خود، خواستار برخورد با افرادی شد که در تابستان مدعی افزایش قیمت بنزین بودند و تاکید کرد باید با عوامل ایجاد بحران یک هفته ای بنزین تهران در تابستان برخورد شود.
شاکری در واکنش به بحث افزایش قیمت بنزین، درباره پیامدهای شوک‌درمانی قیمتی هشدار داده است. او معتقد است افزایش دفعی قیمت بنزین، به‌دلیل آثار تورمی و تغییر مجدد قیمت‌های نسبی، دولت را وارد چرخه تکراری افزایش قیمت‌ها می‌کند. به گفته شاکری، اصلاحات باید تدریجی باشد تا مردم فرصت تغییر رفتار و تطبیق با شرایط جدید را داشته باشند.
تجربه ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که مدیریت بنزین به مجموعه‌ای از اقدامات نیاز دارد؛ از مقابله با قاچاق و اصلاح شبکه توزیع گرفته تا کاهش مصرف، توسعه حمل‌ونقل عمومی، برقی‌سازی ناوگان و بهبود بهره‌وری خودروها. افزایش قیمت ممکن است یکی از ابزارهای مدیریت تقاضا باشد، اما جایگزین اصلاح زیرساخت‌ها و رفع مشکلات ساختاری نیست.