همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: سفر به مریخ یکی از بلندپروازانه‌ترین برنامه‌های آینده اکتشافات فضایی است، اما رسیدن به این سیاره تنها به فناوری موشک‌ها و فضاپیماها وابسته نیست. بدن انسان نیز باید بتواند ماه‌ها دور از زمین و در شرایطی متفاوت از محیط زندگی خود دوام بیاورد. اکنون یک پژوهش تازه، بخشی از خطرهایی را آشکار کرده است که ممکن است سلامت فضانوردان را در سفرهای طولانی تهدید کند.
به گزارش ویون، پژوهشگران دانشکده پزشکی ویسکانسین در مطالعه‌ای که در مجله علمی PLOS One منتشر شده، تأثیر تشعشعات فضایی و شرایط شبیه‌سازی‌شده بی‌وزنی را بر سلامت موش‌ها بررسی کردند. نتایج نشان داد این عوامل می‌توانند تغییراتی در قلب و سیستم ایمنی ایجاد کنند که آثار آنها حتی ماه‌ها پس از پایان مواجهه با پرتوها نیز باقی بماند.
برای شبیه‌سازی بی‌وزنی، محققان از روشی به نام «تخلیه بار اندام‌های عقبی» استفاده کردند. در این روش، پاهای عقب موش‌ها با زاویه ۳۰ درجه از زمین بلند نگه داشته شد تا مایعات بدن به سمت سر جابه‌جا شوند؛ وضعیتی که برخی از اثرات بی‌وزنی در فضا را تقلید می‌کند. پژوهشگران همچنین با استفاده از آزمایشگاه تشعشعات فضایی ناسا، حیوانات را در معرض پرتوهای پرانرژی قرار دادند.
آسیب به رگ‌های قلب و سیستم ایمنی
یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، ایجاد فیبروز پیرامون عروق بود؛ وضعیتی که در آن بافت اسکار در اطراف رگ‌های کرونری قلب شکل می‌گیرد. این رگ‌ها وظیفه خون‌رسانی به عضله قلب را بر عهده دارند. در موش‌هایی که دوز بالای پرتو دریافت کردند، این بافت آسیب‌دیده طی ۲۷۰ روز گسترش یافت و با فشرده شدن رگ‌ها، احتمال بروز مشکلات قلبی افزایش پیدا کرد.
در گروهی که دوز پایین‌تری از پرتو، معادل میزان مواجهه مورد انتظار طی یک مأموریت سه‌ساله مریخ، دریافت کردند، این آسیب در ابتدا قابل مشاهده نبود؛ بااین‌حال، پس از یک سال، ۸۳ درصد موش‌ها به آن دچار شدند. پژوهشگران احتمال می‌دهند بروز چنین آسیب‌هایی در انسان به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
بیشتر بخوانید:
- نابودی جو سیاره سرخ با طوفان‌های خورشیدی | مریخ احتمالا زمانی قابل سکونت بوده است
- راز داغی درون مریخ | نیم‌کره جنوبی صدها درجه گرم‌تر است
- طلوع آبی خورشید در مریخ | «کنجکاوی» منظره‌ای متفاوت از سیاره سرخ ثبت کرد
این آزمایش همچنین نشان داد که ترکیب تشعشعات و بی‌وزنی می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کند. تعداد سلول‌های کشنده طبیعی در طحال موش‌ها، که در مقابله با سلول‌های آلوده به ویروس و سلول‌های سرطانی نقش دارند، حدود دوسوم کاهش یافت. بررسی ژن‌های گلبول‌های سفید نیز جهش‌های پایداری را نشان داد که برخی از آنها با افزایش خطر سرطان خون و بیماری‌های قلبی ارتباط دارند.
البته این یافته‌ها به معنای ناتوانی قطعی قلب انسان در تحمل سفر به مریخ نیست. پژوهش روی موش‌ها انجام شده و تابش پرتوها نیز در مدت کوتاهی صورت گرفته است؛ بنابراین، برای مشخص شدن میزان خطر واقعی برای فضانوردان، تحقیقات بیشتری لازم است.