به گزارش همشهری آنلاین، در سایه جنگ نظامی، دشمن آشکارا در جبهه اقتصادی نیز صف‌آرایی کرد و بعد از آتش‌بس جنگ نظامی، این صف‌آرایی‌ها را با هدف شکست سریع اقتصاد ایران محکم‌تر از قبل ادامه داد. در این وضعیت، دولت و دستگاه‌ها در حد توان برای کمک به مدیریت اوضاع وارد میدان شدند، مثل طرح کالابرگ دولت و طرح تورم صفر شهرداری تهران. اما سؤال این است: در این شرایط ناخوشایند مردم چه کردند و چه سهمی در مدیریت جنگ اقتصادی داشتند که اهداف دشمن محقق نشد؟
کاهش داوطلبانه مصرف بنزین
یکی از نمونه‌های قابل اندازه‌گیری از تغییر رفتار مردم کاهش مصرف بنزین است. محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران در اردیبهشت امسال اعلام کرد با وجود از بین رفتن ۷۰ تا ۸۰میلیون لیتر سوخت در پی انهدام مخازن، مصرف بنزین تهران با کاهش تردد و استفاده از حمل‌ونقل عمومی رایگان(با تدبیر شهرداری تهران) حدود ۵۰درصد کاهش یافت و هیچ پمپ بنزینی تعطیل نشد.
در سطح کشور نیز مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی در اردیبهشت۱۴۰۵ اعلام کرد میانگین مصرف روزانه بنزین از ابتدای سال به حدود ۱۲۴میلیون لیتر رسیده است، درحالی‌که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۱۲۸میلیون لیتر بود. او همچنین بر نقش مردم در مدیریت مصرف سوخت و تداوم عرضه در شرایط جنگی تأکید کرد.
بی‌میلی به خرید هیجانی
یکی دیگر از جلوه‌های همراهی مردم در شرایط جنگ اقتصادی مدیریت خرید و پرهیز از خریدهای هیجانی بود. در روزهایی که نگرانی از اختلال در تأمین کالاهای اساسی وجود داشت فروشگاه‌ها و کسب‌وکارهای عرضه‌کننده کالاهای ضروری به فعالیت ادامه دادند و نیاز روزمره خانوارها تأمین شد. در مقابل، رفتار مصرف‌کنندگان نیز به حفظ آرامش بازار کمک کرد، به گونه‌ای که نه از هجوم برای خرید و خالی شدن قفسه فروشگاه‌ها خبر بود و نه از قحطی و نایابی یا حتی کمیابی یک قلم کالا.
تلاش اصناف و بازماندن فروشگاه‌ها برای تداوم عرضه کالا و خدمات در کنار مدیریت خرید خانوارها از عواملی بود که اجازه نداد نگرانی از کمبود به موجی از تقاضای غیرعادی تبدیل شود. در چنین شرایطی، خرید به اندازه نیاز و پرهیز از ذخیره‌سازی غیرضروری، به توزیع متعادل‌تر کالاها و دسترسی سایر خانوارها به اقلام مورد نیاز کمک می‌کند.
نقش مردم در این میان فقط به صرفه‌جویی در منابع محدود نمی‌شود؛ حفظ روال عادی خرید، اعتماد به شبکه توزیع و پرهیز از رفتارهایی که می‌تواند کمبودهای مقطعی ایجاد کند نیز بخشی از مشارکت شهروندان در مدیریت شرایط بحرانی است.
هواداری آب در سال خشک
در ایرانی که یکی از سخت‌ترین سال‌های خشک خود را گذرانده تغییر الگوی مصرف شهروندان تهرانی در حوزه آب قابل توجه است. براساس اعلام شرکت آب و فاضلاب استان تهران، میزان آب تأمین و توزیع‌شده در ۲۱تیر سال ۱۴۰۵ نسبت به همین روز در سال۱۴۰۳، روزانه ۵۰۰هزار مترمکعب کاهش یافته است؛ رقمی که معادل ۵۰۰میلیون لیتر آب در روز است.
آبفای تهران همچنین از افزایش سهم مشترکان خوش‌مصرف آب از ۲۹درصد به ۵۰درصد طی ۲ سال گذشته خبر داده است. این تغییر در شرایطی اتفاق افتاده که تهران با محدودیت منابع آبی روبه‌رو است و حتی در سال گذشته بحث تعطیلی ۲ هفته‌ای پایتخت به‌دلیل کم‌آبی نیز مطرح شده بود.
البته آمارها به‌تنهایی نشان نمی‌دهند که چه میزان از کاهش مصرف مستقیما ناشی از رفتار خانوارها بوده است؛ بااین‌حال تغییر الگوی مصرف مشترکان یکی از مؤلفه‌های مهم مدیریت منابع به شمار می‌رود.
مدیریت مصرف برق و گاز در ناترازی
در بخش برق نیز شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ از کاهش حدود ۱۰درصدی مصرف برق شهر تهران در مقایسه با دوره مشابه سال قبل خبر داده است. هرچند تغییرات دما و وضعیت فعالیت‌های اقتصادی بر میزان مصرف اثر می‌گذارد، اما رعایت الگوی مصرف و کاهش استفاده غیرضروری از وسایل برقی نیز می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه کمک کند.
در بخش گاز نیز براساس آمار شرکت گاز استان تهران، ۷۸درصد از مشترکان خانگی در پله نخست مصرف قرار گرفته‌اند. این آمار نشان‌دهنده وضعیت توزیع مصرف میان مشترکان است، نه لزوما کاهش مصرف ناشی از جنگ اقتصادی؛ بااین‌حال، رعایت الگوی مصرف گاز در کنار برق و بنزین توانسته بخشی از فشار بر منابع انرژی را کاهش دهد.
مانور مردم در مدیریت اقتصاد
تجربه مدیریت مصرف در تهران نشان می‌دهد نقش شهروندان در شرایط فشار اقتصادی تنها به دریافت یارانه، کالابرگ یا دیگر حمایت‌های دولتی محدود نشده است و هر شهروند در حد توان با کاهش مصرف سوخت، مدیریت مصرف آب و برق و استفاده از حمل‌ونقل عمومی رفتارهایی داشته که نتیجه جمعی آن کمک به تاب‌آوری اقتصاد و مدیریت جنگ اقتصادی بوده است.