همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: النینو برای پاییز امسال آنقدر جدی است که سازمان جهانی هواشناسی و اخیرا آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل نیز نه تنها برای ایران که برای آسیا هشدار و آماده‌باش داده‌اند. هشدارها برای شهرهای پرجمعیت مانند تهران نیز که وسعت حوزه آبریز وسیعی دارند، جدی است به طوری که به گفته رییس بخش زلزله رئیس بخش مخاطرات و زلزله‌شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی این رود-دره‌های تهران می‌توانند در صورت وقوع بارش‌های رگباری و شدید، به کانون سیلاب‌های ناگهانی شهری تبدیل شوند؛ به‌ویژه آنکه مسیر برخی از روددره‌ها در محدوده شهری به دلیل ساخت‌وسازها و مستحدثات از بین رفته یا دیگر به‌سادگی قابل ردیابی نیست و جاری شدن آب در سطح معابر می‌تواند خسارت‌های جدی به همراه داشته باشد.
علی بیت‌اللهی، رئیس بخش خطرپذیری و زلزله‌شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با اشاره به احتمال بارش‌های رگباری با حجم بالا در مدت زمان کوتاه، گفت: با توجه به قرار گرفتن ارتفاعات در بالادست تهران و وجود حدود ۱۱ حوضه آبریز در شمال این شهر، خطر بروز سیلاب‌های ناگهانی شهری در تهران بالاست.
بیت‌اللهی در گفت‌وگو با برنامه «پارک‌وی» روزنامه همشهری گفت: این پدیده با توجه به پیش‌بینی‌هایی که درباره پدیده النینو مطرح شده و به عنوان یکی از شاخص‌های تغییرات شرایط اقلیمی در مقیاس کل کره زمین شناخته می‌شود، محتمل است.
گذشته سیل‌خیز تهران
سیل در تهران پدیده‌ای سابقه‌دار است. اگر سیل سال ۶۶ تجریش را به یاد نداشته باشید، حتما سیل امامزاده داوود را که در سیل ۱۴۰۱ در دره امامزاده داوود را به خاطر دارید که چطور در ۲۰ دقیقه سیل مسیر طبیعی‌اش را تغییر داد و هر چه سر راهش بود به ویرانه تبدیل کرد. علی بیت اللهی اما به سال‌های دورتر رفت و گفت: سیل در محدوده تجریش، دارآباد و گلابدره از جمله سیلاب‌هایی بوده که گاهی با تلفات بسیار زیاد یا خسارت‌های بالا همراه بوده است. سیل سال ۱۳۳۳ در محدوده فرحزاد تهران که برآورد شده حدود ۲۰۰۰ نفر در این حادثه جان خود را از دست داده‌اند. همچنین در سال ۱۳۳۴ سیل محدوده کن بر اساس برخی مستندات، بیش از ۴۰۰ هکتار زمین کشاورزی و باغ در این حادثه تخریب شد. در سال ۱۳۶۶ نیز در میدان تجریش تهران، گلابدره و دربند، سیلی زیانبار رخ داد که به تلفات جانی حدود ۳۰۰ نفر منجر شد.
بن‌بست سیل در دارآباد و گلابدره
رئیس بخش خطرپذیری و زلزله‌شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: در شرایط اقلیمی که شاخص آن بارش‌های رگباری با حجم بسیار بالا در مدت زمان کوتاه است، وقتی ارتفاعات در بالادست شهرها قرار داشته باشند، خطر بروز سیلاب‌های ناگهانی شهری به مراتب افزایش پیدا می‌کند. این شرایط درباره تهران نیز صدق می‌کند و حدود ۱۱ حوضه آبریز در شمال این شهر وجود دارد. روددره‌ها و حوضه‌هایی که می‌توانند در صورت وقوع سیلاب برای تهران خطر ایجاد کنند از محدوده وردیج در غرب تهران شروع می‌شود و در مسیر خود محدوده فرودگاه مهرآباد را دربرمی‌گیرد و تا محدوده فلکه صادقیه امتداد پیدا می‌کند. وسعت این حوضه حدود ۲۲۰ کیلومتر مربع است. در سیل پنجم فروردین ۱۳۹۸ شیراز، که منجر به مرگ ۲۱ نفر شد حوزه آبریز حدود ۲۲ کیلومتر مربع بود. حال تصور کنید حوزه‌ای با وسعت ۲۲۰ کیلومتر مربع در تهران وجود داشته باشد. متاسفانه برخی از روددره‌ها مانند محدوده گلابدره و دارآباد در انتهای مسیر به‌طور کامل با مستحدثات شهری مسدود شده و مسیر آب کاملا گم شده است. در چنین شرایطی، جاری شدن آب به سطوح شهری و معابر می‌تواند آسیب‌زا باشد و این مناطق از جمله نقاطی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.
برای سیل از همین الان آماه باشید
بیت‌اللهی درباره اقداماتی که می‌توان در کوتاه‌مدت برای کاهش خسارت سیلاب انجام داد، گفت: یکی از اقداماتی که قابل اجراست و می‌توان در کوتاه‌مدت عملیاتی کرد، نصب سیستم‌های میدانی هشدار سیل است. در بسیاری از کشورها سیستم‌های بسیار کم‌هزینه و ساده‌ای وجود دارد که اگر در یک حوزه بالادست حجم آب به سطح مشخصی برسد، در پایین‌دست آژیر یا پیام هشدار ارسال می‌شود. حداقل می‌توان با این روش جان عابران، ساکنان یا افرادی را که برای تفریح و موارد دیگر در آن محدوده حضور دارند، نجات داد.
۱۱ حوضه آبریز مشرف به تهران از غرب به شرق:
وردیج : ۵۷ کیلومتر مربع
کن : ۲۲۰ کیلومتر مربع
گلوتنکه: ۱۷ کیلومتر مربع
فرحزادی: ۳۰ کیلومتر مربع
درکه: ۳۶ کیلومتر مربع
ولنجک: ۹ کیلومتر مربع
دربند و گلابدره: ۳۹ کیلومتر مربع
دره حصارک: ۱۱ کیلومتر مربع
جمشیدیه: ۹ کیلومتر مربع
دارآباد و تنگه یورد: ۲۹ کیلومتر مربع
سوهانک: ۷ کیلومتر مربع