همشهری آنلاین - گروه سیاسی: آلن ایر، دیپلمات باسابقه آمریکایی و نخستین سخنگوی فارسی‌زبان وزارت خارجه آمریکا در دولت باراک اوباما، در یادداشتی در نشریه آتلانتیک با رد این ادعا که افزایش انتقال نفت از تنگه هرمز نشانه پیروزی واشنگتن در جنگ با ایران است، هشدار داد که دولت ترامپ در حال خلط برتری تاکتیکی با موفقیت راهبردی است.
مهمترین بخش‌های این یادداشت را می‌خوانید:
حامیان جنگ با ایران، افزایش اخیر جریان نفت از تنگه هرمز را نشانه‌ای از موفقیت سرانجام راهبرد آمریکا دانسته‌اند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز تا آنجا به این ارزیابی اطمینان دارد که اخیرا پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز در یک برنامه ۷ روزه را رد کرد. ترامپ با لحنی مطمئن گفت آمریکا «با اختلاف بسیار زیاد در حال پیروزی است».
اما دولت آمریکا در حال خلط برتری تاکتیکی با موفقیت راهبردی است. ۷ ماه پس از آغاز جنگی که طراحان آن پیش‌بینی کرده بودند ۴ تا ۵ هفته طول بکشد، درک دولت ترامپ از ایران همچنان به‌شدت معیوب است و افزایش صادرات نفت از تنگه هرمز به این معنا نیست که آمریکا به پایان دادن به جنگ بر اساس شرایط خود نزدیک شده است.
اعتمادبه‌نفس رئیس‌جمهور آمریکا بدون تردید تا حدی ناشی از این باور گزارش‌شده اوست که سرنوشت این درگیری در نهایت به این بستگی دارد که کدام طرف بتواند مدت بیشتری فشار اقتصادی را تحمل کند. به نظر می‌رسد شمارش معکوس برای اقتصاد ایران با سرعت بیشتری در حال حرکت است: محاصره بنادر ایران از سوی نیروی دریایی آمریکا به‌شدت موثر بوده و «عملیات طرد اقتصادی» وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز، هرچند در سطحی کمتر، همین اثر را داشته است؛ عملیاتی که در ماه آگوست با عنوان «کمپینی بی‌سابقه برای قطع تمامی مسیرهای اقتصادی باقی‌مانده که جمهوری اسلامی ایران را سرپا نگه می‌دارند» اعلام شد.
اما وضعیت جدید در تنگه نه پایدار است و نه قابل توسعه در مقیاس بزرگ. انتقال نفت از کشتی به کشتی خطرناک و پرهزینه است و به عملیات فعال نظامی آمریکا وابسته است؛ عملیاتی که در حال حاضر شامل ۲ گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکایی در منطقه و یک گروه سوم در راه است.
در همین حال، عبور از تنگه همچنان خطرناک است. در هفته منتهی به ۵ اکتبر (۱۳ مهر)، دست‌کم ۸ نفتکش مورد حمله قرار گرفته‌اند و مرکز چندملیتی اطلاعات دریایی مشترک، مستقر در بحرین، همچنان سطح تهدید برای عبور از تنگه را «شدید» ارزیابی می‌کند. بر اساس اعلام سازمان تجارت دریایی بریتانیا، تردد کشتی‌ها از تنگه همچنان ۷۵ درصد پایین‌تر از سطح پیش از درگیری است. عرضه جهانی نفت خام و فرآورده‌های پالایشی از میزان تقاضا عقب‌تر است و صادرات منطقه‌ای فرآورده‌های پالایشی نیز تنها به ۵۸ درصد سطح معمول پیش از جنگ رسیده است.
آن‌گونه که آنا سوباشیچ، تحلیلگر ریسک تجارت در شرکت کپلر، اخیرا به نیویورک‌تایمز گفت، افزایش تعداد کشتی‌ها و حجم نفت عبوری از منطقه در مقایسه با ماه‌های ابتدایی جنگ، «به معنای عادی شدن جریان‌ها نیست».
ترامپ ممکن است در این ارزیابی درست گفته باشد که فشار اقتصادی بر ایران با سرعت بیشتری نسبت به فشار اقتصادی بر آمریکا در حال افزایش است. اما جمهوری اسلامی که درگیر جنگی است که آن را نبردی برای بقای خود می‌داند، میزان فشاری بسیار بالاتر از آنچه برای یک دولت آمریکایی گرفتار جنگی نامحبوب قابل‌تحمل است را تحمل خواهد کرد. افزایش شدید قیمت بنزین و گازوئیل می‌تواند برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده مشکل‌ساز شود.
دولت ترامپ ظاهرا متوجه این واقعیت نیست که رهبران ایران ــ که اکنون نسبت به رهبرانی که آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ کشتند، نظامی‌تر و تندروتر هستند ــ بر این فرض عمل می‌کنند که آمریکا مصمم به سرنگونی جمهوری اسلامی است. از نگاه آنها، سازش در شرایط فشار نه به تعویق انداختن نابودی‌شان، بلکه تسریع آن است. بنابراین، در واکنش به تشدید فشار اقتصادی آمریکا و وخیم‌تر شدن وضعیت راهبردی، احتمال اینکه آنها دست به تشدید اقدامات نظامی بزنند بسیار بیشتر از آن است که تسلیم شوند.
اندکی پس از پایان جنگ ویتنام، گفته می‌شود یک سرهنگ آمریکایی در گفت‌وگو با همتای ویتنامی خود مدعی شد: «شما هرگز ما را در میدان نبرد شکست ندادید.» سرهنگ ویتنامی ظاهرا لحظه‌ای فکر کرد و پاسخ داد: «ممکن است چنین باشد، اما این موضوع بی‌اهمیت است.»
همین مسئله ممکن است درباره ایران نیز صدق کند. بله، آمریکا بخش‌های بزرگی از توان نظامی ایران را نابود کرده است. بله، این کشور اقتصاد ایران را فلج کرده و زندگی شمار بیشتری از شهروندان ایرانی را به سختی کشانده است. و بله، آمریکا اکنون نفت بیشتری از منطقه خارج می‌کند نسبت به مقاطع ابتدایی جنگ.
اما هیچ‌کدام از اینها آمریکا را به پیروزی چندان نزدیک نکرده است.