همشهری آنلاین - گروه سیاسی: با خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق پس از ۲ دهه حضور نظامی، واشنگتن ماموریت ضد داعش را به اردن منتقل میکند؛ تغییری که همزمان با افزایش نفوذ ایران در عراق و تلاش بغداد برای مهار گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران رخ میدهد.
در سال ۱۳۹۸، پس از شهادت سردار قاسم سلیمانی در حمله آمریکا، آیتالله علی خامنهای، رهبر سابق انقلاب در واکنش به حمله ایران به پایگاه عینالاسد گفت این حمله «سیلی» بود و «سیلی سختتر» اخراج آمریکا از منطقه است.
واشنگتنپست در تحلیل این جابجایی نیروهای آمریکا در منطقه نوشت:
نیروهای نظامی آمریکا قرار است روز چهارشنبه پایگاههای خود در عراق را ترک کنند؛ خروجی که پس از ۲ دهه حضور آمریکا در این کشور انجام میشود؛ حضوری که به کشته شدن صدها هزار غیرنظامی عراقی و هزاران نظامی آمریکایی انجامید و اکنون ایران آسیبدیده اما بهطور فزایندهای بانفوذ را در مرکز آینده منطقه قرار داده است.
مقامهای آمریکایی گفتند آخرین نیروهای باقیمانده آمریکا به اردن منتقل خواهند شد؛ جایی که مقر عملیات جاری برای مبارزه با نیروهای داعش خواهد بود.
این خروج، اجرای توافقی است که دولت جو بایدن در سال ۲۰۲۴ منعقد کرد و بر اساس آن قرار بود شمار نیروهای نظامی آمریکا در عراق تا سال جاری به صفر برسد. یک مقام آمریکایی گفت تا همین اواخر حدود هزار و ۵۰۰ نیروی آمریکایی و اعضای ائتلاف ضد داعش در عراق حضور داشتند که با نزدیک شدن به مهلت ۳۰ سپتامبر (۸ مهر)، نیروهای آمریکایی در حال تجمیع و خروج از این کشور بودند.
به گفته این مقام که به شرط ناشناس ماندن درباره برنامهریزی نظامی صحبت کرد، این ماموریت از اردن ادامه خواهد یافت و پنتاگون از آنجا میتواند نیروهای داعش را که تهدیدی علیه نیروها و منافع آمریکا محسوب میشوند، هدف قرار دهد.
جابجایی نیروهای آمریکایی در واشنگتن با سر و صدای چندانی همراه نبوده است. حمله سال ۲۰۰۳ به عراق هزینه انسانی و مالی سنگینی بر جای گذاشت که آثار آن برای نسلهای آینده باقی خواهد ماند. بر اساس آمار پروژه «هزینههای جنگ» دانشگاه براون، از زمان حمله آمریکا تا سال ۲۰۲۳، حدود ۲۱۰ هزار غیرنظامی عراقی و ۴ هزار و ۵۹۹ نظامی آمریکایی کشته شدند.
در اوج جنگ در سال ۲۰۰۷، حدود ۱۷۰ هزار نظامی آمریکایی در عراق حضور داشتند؛ زمانی که خشونتهای فرقهای در این کشور از کنترل خارج شده بود. باراک اوباما پس از پیروزی در انتخابات سال ۲۰۰۸ وعده داد به این جنگ نامحبوب پایان دهد. او در سال ۲۰۱۱ پایان عملیات رزمی و خروج تدریجی نیروهای آمریکایی را اعلام کرد.
داعش که از دل نیروهای القاعده و دیگر گروههای افراطی شکل گرفته بود، در سال ۲۰۱۴ با سرعت در عراق و سوریه پیشروی کرد و همین امر موجب شد اوباما و ائتلافی بینالمللی بار دیگر وارد منطقه شوند؛ کارزاری که تا نخستین دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ ادامه یافت.
برآورد دانشگاه براون نشان میدهد چند دهه درگیری نظامی بیش از ۲.۸ تریلیون دلار برای مالیاتدهندگان آمریکایی هزینه داشته است؛ رقمی که هزینههای مرتبط با خدمات درمانی و حمایتی از کهنهسربازان و همچنین عملیات در سوریه را نیز شامل میشود.
عراق پس از جنگ با داعش با اقتصادی رو به رشد و نوعی نظام سیاسی شبهدموکراتیک از این درگیری خارج شد؛ نظامی که حضور جریانهای مذهبی در دولت، بهویژه گروههای نزدیک به تهران [ادعای نیویورکپست]، آن را با چالشهایی مواجه کرده است.
خروج آمریکا در ایران بهعنوان یک پیروزی مورد استقبال قرار گرفته است؛ کشوری که پس از ماهها جنگ، همچنان در وضعیت آتشبس شکننده با آمریکا و اسرائیل قرار دارد.
ایران سالها از بیثباتی عراق بهره برده [ادعای نیویورکپست] و با وارد کردن مقامهای نزدیک به خود به ساختار دولت و مسلح کردن گروههای شبهنظامی، نفوذ تهران را در این کشور گسترش داده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، ماه گذشته در جریان سفر دیپلماتیک خود به بغداد درباره خروج آمریکا اظهارنظر کرد. او در این سفر از محل کشته شدن [شهادت] قاسم سلیمانی، فرمانده ایرانی که در سال ۲۰۲۰ در حمله آمریکا کشته شد، نیز بازدید کرد. قالیباف در یک نشست خبری با اشاره به گروههای سیاسی و نظامی فرامرزی نزدیک به ایران گفت: «جبهه مقاومت اکنون جبهه پیروز است.»
قرار بود خروج نیروهای آمریکایی در ۳۰ سپتامبر (۸ مهر) با خلع سلاح گروههای شبهنظامی مورد حمایت ایران [در چارچوب محور مقاومت] همزمان شود؛ اما این گروهها عمدتا درخواستها برای انحلال را نادیده گرفته یا در برابر آنها مقاومت کردهاند. علی الزیدی، نخستوزیر عراق، گفته است مهلت خلع سلاح این گروهها تا ژوئن ۲۰۲۷ (خرداد ۱۴۰۶) تمدید شده است.
معادله خروج آمریکا و جنگ ایران
مارک کانسیان، مشاور ارشد در اندیشکده «مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی» (CSIS)، گفت خروج آمریکا ممکن است موقعیت ایران را تقویت کند، اما رفتار اخیر تهران در منطقه در عین حال موجب شکلگیری ائتلافهایی غیرمنتظره علیه ایران شده است که قدرت تهران را به چالش میکشند.
کانسیان گفت عملیات سال ۲۰۰۳ که به سرنگونی صدام حسین انجامید، عراق را وارد آشوب کرد و در عین حال دشمن تهران در مرزهای غربی ایران را از میان برداشت. اما او افزود هدف قرار دادن کشورهایی که میزبان نیروهای آمریکایی بودند در جریان جنگ ایران، برخی کشورها مانند عربستان سعودی را به اسرائیل نزدیکتر کرده و به ایجاد یک سد بازدارنده در برابر ایران منجر شده است؛ وضعیتی که چند دهه پیش «غیرقابل تصور» بود.
او گفت: «این کمک بزرگی برای آمریکا است، چون ما همیشه در ایجاد توازن میان اعراب و اسرائیلیها با مشکل مواجه بودهایم.»
نیروهای آمریکایی مستقر در اردن بر مقابله با نیروهای داعش تمرکز خواهند کرد. مقام آمریکایی گفت: «اگر این گروه به چیزی فراتر از کنترل عراق و سوریه تبدیل شود و آنها خواستار کمک ما باشند، ما وارد عمل میشویم و به آنها کمک میکنیم.»
شبهنظامیان همسو با ایران [نیروهای محور مقاومت] در عراق طی سالهای گذشته بارها نیروهای آمریکایی را در منطقه هدف قرار دادهاند و پس از آغاز عملیات گسترده اسرائیل در غزه، حملات خود را تشدید کردهاند. در یکی از این حملات در اردن در سال ۲۰۲۴، ۳ سرباز آمریکایی کشته شدند.
مقام آمریکایی گفت: «ما فقط در واکنش به تلاش برای حمله به نیروهایمان، نیروهای مورد حمایت ایران را هدف قرار دادیم.» با این حال، او افزود که از این پس مقابله با این گروهها در مجموع «مسئولیت عراق» خواهد بود.
شیوه رزم جدید در عراق
به گفته یک مقام ارشد در دفتر نخستوزیری عراق، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران اخیرا شیوه عملیات شبهنظامی خود در عراق را تغییر داده است؛ تغییری که ممکن است برای بغداد مشکلاتی ایجاد کند (ادعای رسانه آمریکایی).
این مقام که به شرط ناشناس ماندن و درباره مسائل حساس امنیتی صحبت کرد، گفت سپاه پاسداران منابع خود در عراق را بر سلولهای کوچکتر و خارج از شبکههای بزرگ شبهنظامی متمرکز کرده است تا شناسایی و ایجاد بازدارندگی در برابر آنها دشوارتر شود. روند اخیر خلع سلاح نیز نگرانیها درباره گروههای منشعب را افزایش داده است.
این مقام عراقی برای نمونه گفت گروه شبهنظامی عصائب اهل الحق، که مورد حمایت ایران است، تنها حدود نیمی از تسلیحاتی را که برآورد میشد در اختیار دارد، تحویل داده است. رهبران این گروه گفتهاند بخش باقیمانده تسلیحات را افرادی که از گروه جدا شده و یک گروه شبهنظامی جدید تشکیل دادهاند، با خود بردهاند.
به گفته این مقام، این سازمان جدید از حمایت قابل توجه ایران برخوردار است (ادعای نیویورکپست)، با متحدان حوثی در یمن همکاری کرده و در حملات اخیر به زیرساختهای انرژی در عربستان سعودی نیز نقش داشته است.