«اجاره‌نشین‌ها» اوج تراژدی بود | بهترین نقش ایرج راد به انتخاب خودش

همشهری آنلاین: روز یکشنبه، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی نشستی رسانه‌ای ترتیب داده بود برای نمایش «قائم‌مقام فراهانی» که قرار است به تهیه‌کنندگی این انجمن از ۱۰ تا ۲۵ مهر در باغ‌موزه نگارستان اجرا شود. در این نشست گروه بازیگران این نمایش شامل ایرج راد، کاظم هژیرآزاد، اصغر همت و آتش تقی‌پور به همراه اردشیر صالح‌پور، کارگردان نمایش، حضور داشتند و هر یک به نوبه خود درباره جنبه‌هایی از این نمایش صحبت کردند. در خاتمه این نشست فرصت شد تا دقایقی با ایرج راد هم‌کلام شویم. راد حالا در ۸۱ سالگی قرار است در نمایش «قائم‌مقام فراهانی» به روی صحنه برود و خاطره نقش‌های تاریخی‌ای را که در سریال‌های تلویزیونی یا تئاتر بازی کرده زنده کند. تصویر راد با نقش «آقای توسلی» در فیلم همیشه دیدنی «اجاره‌نشین‌ها» گره خورده؛ وکیلی که به همراه همسرش یکی از مستأجران بخت‌برگشته آن ساختمان پی‌وپاچین‌دررفته است. در خاتمه این نشست فرصت را مغتنم شمردیم و گپ کوتاهی با او زدیم درباره تجربه‌اش از همکاری با مرحومان داریوش مهرجویی و اکبر عبدی و بهترین نقشی که بازی کرده است.

تجربه همکاری با داریوش مهرجویی

درباره داریوش مهرجویی باید بگویم که اهل ادا درآوردن نبود. همانی بود که بود؛ همانی بود که شما می‌دیدید. از ابتدا هم دنبال این نبود که مثلا کاری را عرضه کند تا فقط فروش برود. دنبال تفکر و اندیشه خودش بود، دنبال فکر خودش بود و تحت تأثیر چیزهایی قرار داشت که روی او تأثیر گذاشته بودند. فلسفه خوانده بود و درباره فلسفه صحبت می‌کرد، درباره انسان صحبت می‌کرد، درباره موقعیت و درباره فضایی که در آن قرار گرفته بودیم حرف می‌زد. همین باعث می‌شد ارتباط برقرار شود و کارش به دل شما بنشیند. ما در «اجاره‌نشین‌ها» بازی نمی‌کردیم که مثلاً کمدی از کار دربیاوریم یا ادا دربیاوریم و کسی را بخندانیم. یک نکته را بگویم: اوج تراژدی کمدی است و «اجاره‌نشین‌ها» اوج تراژدی بود.

تجربه بازی رودرور با اکبر عبدی

اکبر عبدی یک پدیده بود، یک استثنا و استثنا هم قاعده نمی‌شود. چیزی را که شاید خیلی‌ها با تمرین، جست‌وجو و تلاش بسیار به سختی به دست می‌آوردند، او در یک لحظه به دست می‌آورد. حالا اینکه چگونه این اتفاق می‌افتاد، من نمی‌دانم. او همان چیزی بود که بود؛ یعنی دروغ نبود، واقعی بود. همانی بود که می‌دیدی و همین «خود بودن» روی شما تأثیر می‌گذاشت. در لحظه، آنچه انجام می‌داد، ادا درآوردنِ بازیگرانه نبود؛ ذهنش در آن لحظه خلاقانه عمل می‌کرد و می‌توانست کاری کند که وقتی در قاب دوربین ثبت می‌شد، از دیدنش لذت می‌بردید.

بهترین نقش کارنامه

وقتی در جایگاه یک شخصیت قرار می‌گیرید، باید رفتار، نوع بیان، برخورد و جایگاهش را درک کنید و همه اینها را به‌نوعی در نقش متبلور کنید تا بتوانید ارتباط لازم را با تماشاگر، در محدوده همان نقش، برقرار کنید. حالا اگر این ارتباط برقرار شود، تأثیرگذار است و نقش در یاد مخاطب می ماند. اگر برقرار نشود، معلوم است که نقش نتوانسته موفق باشد. من انواع و اقسام نقش‌های مختلف را بازی کرده‌ام، اما سعی کرده‌ام هر شخصیتی را واقعاً در درجه اول لمس کنم و با او ارتباط برقرار کنم. وقتی با نقش ارتباط برقرار می‌کنم، به او نزدیک می‌شوم و در موقعیت‌های مختلف نسبت به احساساتی که باید بروز دهد، احساس راحتی می‌کنم. بعضی نقش‌هایم را بیشتر از کارهای دیگرم دوست دارم و بعضی‌ها را هم ممکن است زیاد دوست نداشته باشم، اما به یک چیز معتقدم: کاری که بیشتر روی تماشاگر اثر می‌گذارد و در ذهن او می‌ماند، از کارهای دیگر بهتر بوده است.